Aglütinasyon
Agglutination
Tanım
Dilbilimde, birden fazla biçimbirimin (morfemin) kök yapısı değişmeksizin, yan yana gelerek yeni kelimeler oluşturması sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Türkçedeki 'kitaplıklarımızdan' sözcüğünün 'kitap-lık-ları-mız-dan' şeklinde, her biri ayrı bir işlevsel birimi (biçimbirimi) temsil eden eklerin köke yapıştırılmasıyla anlamlı bir bütün oluşturması aglütinasyona somut bir örnektir.
Derin Analiz
Psikolinguistik ve bilişsel dilbilim bağlamında aglütinasyon (bağlantı eklemeli yapı), insan beyninin morfolojik işlemleme (morphological processing) mekanizmalarının işleyişini doğrudan yansıtır. Sondan eklemeli dillerde (Türkçe, Macarca, Fince vb.) Broca alanı ve sol inferior frontal girus, bu ardışık biçimbirim dizilimlerini çözümlerken analitik bir segmentasyon uygular. Biçimbirimler birleşirken kökler ses bilimsel erozyona uğramaz; bu durum, bilişsel çalışma belleğinde (working memory) kelime tanıma maliyetini ve iş yükünü düzenleyen şeffaf bir morfolojik şema sunar.
Etimoloji
Latince 'agglutinare' (yapıştırmak, tutturmak) fiilinden türetilmiştir; 'ad-' (yönelme, -e/-a) ve 'gluten' (tutkal, zamk) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Bükünlü dillerdeki (fleksiyonel) çekim süreçleri ile sıklıkla karıştırılır; bükünlü dillerde eklenme sırasında kökte ses düşmesi veya iç ses değişimleri (ablaut) görülürken, aglütinasyonda morfemler kimliklerini korur.