Bilişsel Psikoloji

Bilim dalını, inceleme alanını veya uzmanlık branşını bildiren son ek.

Bir nesnenin, yapının veya organizmanın belirli bir temele veya kategoriye benzerlik gösterdiğini belirten morfemorfolojik son ek.

Sinyal tespit kuramında, yanıt dağılımlarına katı varsayımlar dayandırmayan, parametrik olmayan bir uyarıcıyı doğru tanıma veya hatırlama duyarlılık ölçüsüdür.

Başlangıç durumundan hedefe giden en kısa ve en az maliyetli yolu bulmak için maliyet fonksiyonu ile sezgisel tahmini birleştiren en iyi-ilk arama algoritmasıdır.

Tek renkli (monokromatik) bir ışığa beyaz ışık eklendiğinde, rengin tonunda (hue) algısal bir kayma meydana gelmesini tanımlayan psikofiziksel olgudur.

İki farklı uyarıcının ardından sunulan üçüncü bir uyarıcının öncekilerden hangisiyle eşleştiğini belirlemeye dayanan psikofiziksel test yöntemi.

Gizlenmemiş, doğrudan gözlemlenebilir, dışarıdan algılanabilir veya herkesçe bilinen durum ve davranışları nitelendiren sıfat.

Her defasında değişen ve öngörülemeyen çevresel koşullar altında gerçekleştirilen motor beceri.

Bireylerin geçmişte deneyimledikleri olayları bilinçli olarak hatırlamasını gerektiren ve doğrudan yönergeler içeren değerlendirme yöntemidir.

Geri bildirim mekanizmasından yoksun olan, çevresel değişiklikleri veya olumsuz sonuçları izleyemediği için başlangıçtaki komutları körü körüne uygulamaya devam eden sistem.

Yaşam boyu yeni seslemelerin ve akustik kalıpların repertuara eklenebildiği vokal iletişim sistemidir.

Yeni üyelerin ödünç alma, sözcük türetme veya teknolojik yenilikler yoluyla kolayca katılabildiği, dilbilgisel işlevden ziyade anlamsal içerik taşıyan sözcük kategorisidir.

Çevresiyle bilgi, enerji veya madde alışverişine izin veren geçirgen sınırlara sahip dinamik yapı.

Bireyin tam bir bilinçli farkındalıkla yürüttüğü, sözlü olarak ifade edilebilen ve iç gözlemle erişilebilen bilişsel işlemler bütünü.

Bir olgu, olay veya fenomeni nedensel koşullar, varsayımlar veya metaforlar aracılığıyla anlamlandıran ve kavranmasını sağlayan bilişsel bildirimler bütünü.

Bireylerin yaşamlarında deneyimledikleri olumlu veya olumsuz olayların nedenlerini kendilerine nasıl açıkladıklarını belirleyen bilişsel bir özelliktir.

Dikkat süreçlerini açıklık, çekim ve sözdizimi olmak üzere üç ana karakteristik özellik üzerinden ele alan kapsamlı bir bilişsel mimari modelidir.

Bir duyusal uyaranın başlangıcından itibaren, uyarılan duyu organının tamamen adapte olarak uyarana yanıt vermeyi durdurduğu ana kadar geçen süre.

Bilgiyi yeni durumlara uygulama, problem çözme ve çevreden öğrenerek etkili bir şekilde etkileşim kurma yeteneği.

Görsel algı, motor çıktı ve dilbilgisel yapı süreçlerinin entegrasyonunu açıklamak amacıyla bilişsel psikolojide kullanılan çok bileşenli bir modeldir.

ABD'deki pek çok Afrikalı Amerikan tarafından konuşulan, kendine has kuralcı dilbilgisi, fonoloji ve sözdizimi yapılarına sahip köklü bir İngilizce varyetesidir.

Dilbilimde, birden fazla biçimbirimin (morfemin) kök yapısı değişmeksizin, yan yana gelerek yeni kelimeler oluşturması sürecidir.

Belirli metafizik iddiaların veya önermelerin doğruluğunun ya da yanlışlığının bilinemeyeceğini savunan felsefi ve epistemolojik bir şüphecilik konumudur.

Birbirine bağlı birim veya elementlerden oluşan herhangi bir sistem.

Uzun süreli bellek yapısının, deneyim ve tekrarlarla güçlenen bağlantılarla birbirine düğümlenmiş bilgi temsillerinden oluştuğunu savunan bilişsel model.

Herhangi bir düğüm çifti arasında yalnızca tek bir yol bulunan, yönlendirilmemiş ve döngüsüz veri grafiği yapısı.

Bir olasılık dağılımını türetmek ve resmetmek için kullanılan, bir olayın tüm olası sonuçlarını ve iç içe geçmiş ihtimalleri dallanan bir yapıda gösteren şematik gösterim.

Bir probleme veya karmaşık bir meseleye ani kavrayış anında tipik olarak ortaya çıkan duygusal tepki.

Davranışların doğru veya yanlış, kabul edilebilir veya kabul edilemez olarak değerlendirilmesinde temel alınan inançlar, normlar ve değerler sistemi.

Bireylerin davranışlarına rehberlik etmek amacıyla benimsedikleri etik değerler ve prensipler bütünü.

Bir eylemin ahlaki değerinin evrensel ve sabit doğrularla değil, toplumsal gelenekler, kültür veya bireysel bağlamla belirlendiğini savunan felsefi ve psikolojik görüş.

Bireylerin yaşam tarzını, tüketici davranışlarını ve psikografik profillerini belirlemede kullanılan aktiviteler, ilgi alanları ve görüşler bütünü.

Bir kategorideki nesne veya olguların tümünde ortak olan tek bir özellik bulunmasa bile, birbirleriyle örtüşen ve zincirleme bağlar oluşturan ortak özellikler ağı sayesinde aynı kategori altında gruplanabilmesi durumu.

Öğrenme ve klasik koşullanma süreçlerinde, belirli uyarıcıların veya davranışların birbiriyle doğal ve evrimsel olarak 'ait' (uyumlu) görünmesi durumunda daha hızlı ve kalıcı bir bağ kurmasını açıklayan ilke.

Gestalt psikolojisinde, algısal bir alanın parçaları arasındaki etkileşim veya karşılıklı etkiyi ifade eder; bu süreç sonucunda parçalar birbiriyle bütünleşmiş ve ait görünür.

Uyarıcılar veya öğeler arasındaki bağların, mekansal ya da zamansal yakınlıktan ziyade, mantıksal veya anlamsal bir ilişki barındırdıklarında ('birbirine ait olduklarında') çok daha hızlı ve güçlü bir şekilde öğrenildiğini öne süren öğrenme ilkesidir.

Örgün öğrenme süreçlerine, geleneksel veya teorik eğitim kurumlarındaki bilimsel çalışmalara ilişkin olan.

Disiplinli çalışmalarda hızlı öğrenme becerisi dahil olmak üzere, skolastik bir zihinsel eylemi gerçekleştirme yetkinliği veya kapasitesi.

Öğrenme ortamlarında ve akademik başarıda belirleyici rol oynayan analiz, değerlendirme, yargılama ve kavram tanıma gibi bilişsel yetenekler bütünü.

Aritmetik problemlerin çözümü veya sözel analojilerin kurulması gibi akademik beceri ve bilgilerin aktif kullanımını gerektiren bilişsel görev.

Yumuşak damağın kalktığı ve hava akımının yalnızca kısmen engellendiği, sürtünmesiz bir şekilde üretilen ses birimi.

Fikirleri, kelimeleri, zihinsel çağrışımları veya potansiyel problemleri kolaylık ve hızla üretebilme kapasitesidir.

Yeni veya mevcut bilgilerden geçerli sonuçlar çıkarma, mantık ilkelerini bilinçli bir şekilde uygulama ve hakikati arama kapasitesi.

Akıl veya mantıksal gerekçelendirme ile doğrulanamayan ya da rasyonel çıkarımlarla açıklanamayan durum, inanç veya davranış.

Olgu, veri veya önermelerden mantıksal süreçler aracılığıyla sonuçlar çıkarılmasını sağlayan temel bilişsel düşünme biçimi.

Bireylerin tümevarımsal ve tümdengelimsel düşünme becerilerini nesnel ve sistematik biçimde ölçen bilişsel değerlendirme aracıdır.

Duygusal dürtülerden ziyade mantıksal çıkarsamalara, kanıta ve kabul görmüş akıl yürütme ilkelerine dayanan bilişsel durum veya süreç.

Öğrenilen davranışın, deneyimin veya bilginin, icra edilmediği veya pratik yapılmadığı bir dönem boyunca sürdürülmesi ve hafızada depolanması süreci.

Bilginin ilk sunumundan veya edinilmesinden sonra belleği değerlendirmek için kullanılan herhangi bir yöntem.

Evrenin ve biyolojik organizmaların karmaşıklığının doğal seçilimle açıklanamayacak kadar kusursuz olduğu ve bilinçli bir üst akıl tarafından tasarlandığını öne süren teolojik argüman.

Koku verici maddelerin kontrollü bir şekilde dahil edilebildiği, sürekli bir hava akışı sağlayan koku ölçüm cihazıdır.

Bilişsel gelişimde mevcut şemaların yeni bilgileri kapsayacak şekilde dönüştürülmesi, gözün odaklanma mekanizması veya kişilerarası müzakerelerde uzlaşma amacıyla taleplerin düzenlenmesi.

Ton ve doygunluk barındırmayan; siyah, beyaz veya gri tonlarından oluşan görsel nitelik.

Siyah, gri ve beyaz tonlarındaki renksiz (akromatik) gölgeleri, tam renk spektrumunun (kromatik) tonlarıyla birleştiren görsel değerler sürekliliği.

Bir bireyin konuşmasında coğrafi bölge veya sosyal sınıf ile ilişkili fonetik özellikler bütünü ve kelime hecelerine konulan vurgu.

Mantık ve felsefede, kanıtlanmaya gerek duyulmaksızın doğru kabul edilen ve tüm tümdengelimsel akıl yürütmelerin temel dayanağını oluşturan evrensel önerme.

Bir fail tarafından gerçekleştirilen ve bir nesne veya hasta üzerinde etki yaratan fiziksel hareketleri bildiren dilbilimsel eylemdir.

Bellek performansının, kodlama (öğrenme) sırasında kullanılan bilişsel işlemler ile geri çağırma (test) sırasında kullanılan işlemlerin uyuştuğu durumlarda en üst düzeye çıktığını savunan kuramsal yaklaşım.

Sürekli ya da aralıklı olarak bir eylem gerçekleştiren, bir süreç veya nesne üzerinde etki ya da güç icra eden dinamik durum.

İstenmeyen ses dalgalarının fazını tersine çevirerek akustik girişim yoluyla yok eden dinamik sinyal işleme yöntemi.

Bir davranışın zihinsel olarak prova edilmesinin veya hayal edilmesinin aksine, fiilen gerçekleştirilmesi veya bir fikrin eyleme dökülmesi.

Bilgiyi kısa süreli bellekte tutmak veya uzun süreli belleğe kodlamak amacıyla, içeriğin zihinsel olarak yinelendiği veya yapılandırılarak işlendiği bilinçli bir bilişsel süreçtir.

Bellek birimlerinin işleme sürecini kontrol etmek üzere zayıftan güçlüye doğru değişen bir Uyarılmışlık derecesine ulaşması veya bir organ ya da sistemin eylem için hazırlanması süreci.

Bellekte depolanan kavramların aktivasyon düzeyleri ile elaborasyon (detaylandırma ve işleme) derecelerine göre çeşitlilik gösterdiğini savunan ikili-süreç bellek teorisidir.

Sovyet psikolojisinde köklenen, insan zihnini ve davranışını soyut bilişsel süreçler yerine kültürel olarak aracılanmış toplumsal 'aktivite' birimi üzerinden inceleyen eklektik kuramsal yaklaşım.

Çalışma belleği modelinin belirli versiyonlarında, yalnızca konuşma benzeri uyarıcıların fonolojik depoya erişmesine izin veren işlevsel bir bileşendir.

İnsan konuşma seslerinin fiziksel özelliklerini, dalga formlarını ve işitsel algı mekanizmalarını inceleyen fonetik alt dalıdır.

Fonolojide, bir konuşma sesinin kimliğini belirleyen dalga frekansı, ses başlangıç zamanı ve yoğunluk gibi fiziksel özelliklerin bütünü.

Fiziksel bir mekanın ses dalgalarını yayma, yansıtma ve sönümleme özelliklerinin tamamıdır.

Psikolojik bir olayın gerçekleştiği kişisel, fiziksel ve sosyal faktörlerin bütünü veya gözlem ile deneylerin laboratuvar dışındaki doğal ortamda yürütüldüğü bölge.

Bireyin çevresel uyaranların baskısından ziyade, kendi içsel referanslarına ve beden duyumlarına dayanarak algılama ve problem çözme eğilimi gösterdiği bilişsel bir stil.

Bireyin otobiyografik bir olayı, kendi gözleriyle gördüğü gibi birinci şahıs perspektifinden hatırladığı bellek türü.

Genel zeka veya bilgi işleme hızı gibi, çok çeşitli durumlarda ve görevlerde performansı etkileyen bilişsel kapasite.

Satranç, beyzbol veya müzik gibi belirli bir konu veya disipline ait dar kapsamlı, uzmanlaşmış bilgi birikimi.

Yüz tanıma gibi, belirli bir göreve özgü olan ve zihnin veya beynin belirli bir işlevinin kontrolü altında bulunan bilişsel kapasitedir.

Matematik veya fen bilimleri gibi spesifik bir içerik alanına ait ön bilgi gerektirmeksizin çözülebilen problem türüdür.

Zamanın sürekliliği içinde yaşanan, psikolojik olarak güçlü bir şekilde 'şimdi' olarak hissedilen ancak fiziksel olarak sonsuz derecede kısa ve aldatıcı olan zaman dilimi algısı.

İnsan dışı canlıların, çevrelerindeki nesneleri belirli bir amaca ulaşmak, besin elde etmek veya çevresel engelleri aşmak amacıyla birer araç olarak kullanma yeteneğidir.

Dilbilimde ve bilişsel gramerde, bir eylemin gerçekleştirilmesinde failin kullandığı aracı veya nesneyi belirten durum (hâl) kategorisidir.

Kas ve zihinsel gerginliği azaltmak, duruşu, konforu ve hareketliliği iyileştirmek amacıyla geliştirilen, farkındalık temelli bir hareket terapisidir.

Farklı boyutlardaki nesne tasvirlerinin ardışık ve hızlı bir şekilde sunulmasıyla, nesnenin gerçekte boyut değiştirmemesine rağmen genişliyor veya daralıyor gibi algılanması biçimindeki görünür hareket türü.

Bir dilin temel konuşma seslerini (fonemleri) yazılı olarak temsil etmek için kullanılan, genellikle sabit bir sırada listelenen harf veya işaretler kümesidir.

Algılama sürecinin nihai ürünü; duysal girdilerin zihinsel olarak anlamlandırılmış ve deneyimlenmiş nesnel veya olaysal karşılığı.

Bütünleştirilemeyen veya sentezlenemeyen rekabetçi uyarıcılar arasında algının ardışık olarak gidip gelme eğilimi.

Bireyin duyusal organlarına aynı anda gelen sayısız uyarıcı arasından, yalnızca kendi içsel dinamikleri, inançları ve motivasyonlarıyla uyumlu olanları bilince çağırma ve diğerlerini filtreleme süreci.

Duyu organları aracılığıyla edinilen fiziksel uyarıcıların, merkezi sinir sisteminde anlamlı birer bilgi bütünlüğüne dönüştürülme sürecidir.

Duyusal organlar aracılığıyla çevresel uyarıları fark etme ve bu uyarıları anlamlandırma süreci.

Bir uyarıcının eşik değerinin altında kalması nedeniyle duyusal olarak fark edilememesi durumu.

Bir bireyin belirli bir davranışı gerçekleştirmenin ne kadar kolay veya zor olduğuna dair öznel inancı ve kendi eylemleri üzerindeki hakimiyet algısı.

Farklı duyu organlarına ulaşan uyaranların gerçek varış zamanlarındaki tutarsızlıklara rağmen tek ve tutarlı bir bilinçsel algıda bütünleştirilerek aynı anda gerçekleşiyor gibi algılanması.

Bir bireyin, nesnel ve dışsal gerçeklikten bağımsız olarak deneyimlediği tamamen öznel gerçeklik algısıdır.

Bireyin belirli becerileri öğrenme ve uygulama kapasitesine dair öz-inancı.

Algılama yeteneğine sahip olan varlık veya parapsikoloji bağlamında telepati ve duyusal dışı algı mesajlarını alan birey.

Giriş ve çıkış düğümleri arasında ağırlıklı bağlantılar kurarak sinyalleri işleyen ve ilişkisel sinir ağlarını modelleyen temel bir yapay sinir ağı birimidir.

Algılayıcıların, bir uyarıcıdan elde edilen ham duyusal bilgiyi geçmiş deneyimler, beklentiler ve bağlamsal ipuçlarıyla bilinçsizce birleştirerek bir algı inşa ettiğini öne süren teorik yaklaşım.

Görsel bir uyarıcının zihin tarafından ne kadar kolay ve zahmetsiz bir şekilde işlendiğini belirten bilişsel bir metrik.

Gestalt psikolojisinde, bireyin belirli bir anda farkında olduğu ve deneyimlediği çevresel uyaranların ve unsurların tamamı.

Algısal alanın bir bütün içindeki belirli bir parçasının, fiziksel sınırlar ya da dikkati yönlendiren yöntemler aracılığıyla geri kalan kısımdan ayrıştırılarak nesneleştirilmesi süreci.

Bir uyaranın niteliklerinin, önceden deneyimlenen veya eşzamanlı sunulan referans niteliğindeki başka bir uyaranla kıyaslanarak algılanması süreci.

Duyusal girdilerdeki sürekli değişime rağmen, çevredeki nesne ve uyarıcıların boyut, şekil, renk gibi özelliklerinin zihinsel olarak aynı algılanmaya devam etmesi.

Bilişsel süreçlerin algısal keşfi yönlendirdiğini, ancak bunun da gerçek dünya deneyimleriyle sürekli değiştirilerek karşılıklı bir döngü oluşturduğunu öne süren teori.

Fiziksel uyarıcılardaki değişiklikler, yeni bilgilerin entegrasyonu veya ani kavrayışlar yoluyla bir algının içeriğinde, yapısında veya yorumlanma biçiminde meydana gelen köklü değişiklik.

Bireyin algılanan nesneleri veya olayları somut terimlerle yorumlama becerisini geliştirmeyi amaçlayan sistematik yöntem.

Bir organizmanın, çevredeki uyaranları tanımlamak ve bu uyaranların nitelikleri hakkında yargıya varmak amacıyla algılayıp kullandığı uyarıcı özellikler.

Eksik veya kesintiye uğramış uyarıcıların, zihinsel süreçler aracılığıyla bütünsel ve tamamlanmış bir biçimde algılanması eğilimidir.

Yeni bir algının veya fikrin anlaşılabilmesi için zihnin süzgecinden geçip bütünleştiği, daha önceden edinilmiş tüm bilgi ve deneyimlerin toplam kümesidir.

Bilgisayar sistemlerinin, kullanıcıların yüz ifadeleri, konuşma, jestler ve hareketler gibi doğal iletişim kalıplarını algılayıp yorumlayarak yanıt vermesini sağlayan gelişmiş insan-bilgisayar etkileşimi mimarisi.

Görsel ve diğer duyusal bilgilerin dağınık unsurlarının, tutumlu ve anlamlı bir bütün halinde yapılandırılma zihinsel süreci.

Çevredeki uyaranlar ile nesneler arasındaki ilişkileri veya uyaranlar arasındaki ince farkları algılama yeteneğinin deneyim ve tekrar yoluyla gelişmesi sürecidir.

Uyarıcılara verilen duyusal ve algısal tepkileri sistematik olarak değerlendiren her türlü test veya değerlendirme yöntemidir.

Aynı uyarıcının iki farklı şekilde yorumlanabildiği durumlarda, zihnin aynı anda yalnızca tek bir algıyı üretebilmesi ve bu algıların istemsiz biçimde birbiriyle yer değiştirmesidir.

Bireyin kaygı uyandıran veya tehdit edici uyaranları bilinçdışı bir mekanizmayla çarpıtarak veya yanlış algılayarak psikolojik konforunu koruma süreci.

Dış dünyanın ve bireyin bu dünyayla etkileşimlerinin tutarlı bir bilgisini oluşturmak amacıyla, tüm duyulardan gelen deneyimlerin entegre edilmesi ve gereksiz bilginin elimine edilmesi süreci.

Bireyin geçmiş deneyimleri, beklentileri ve anlık motivasyonları doğrultusunda, çevresel uyaranları belirli bir yönde algılamaya yönelik geçici bilişsel hazırlık durumu.

Sınıflandırma görevlerinde, uyarıcıların renk, şekil, doku veya boyut gibi duyusal ve fiziksel özellikleri temel alınarak gruplandırılması sürecidir.

Bireyin duyusal uyarıcıları dikkatle seçme, dönüştürme ve yorumlama sürecindeki kalıplaşmış ve tutarlı eğilimi.

Bilişsel ve fiziksel bilgi işleme kapasitesinin sınırlılığı nedeniyle, bireyin aynı anda maruz kaldığı çok sayıda uyarıcı içerisinden yalnızca belirli bir alt kümeye dikkatini odaklamasını sağlayan seçici mekanizma.

Duyu organlarından gelen bilgileri anlamlandırmak ve çevresel uyarıcılara dair beklentiler oluşturmak için zihnin kullandığı organize bilişsel model.

Bir uyarıcının yalnızca biçimsel veyüzey özelliklerinin işlenmesini gerektiren, özellikle örtük ve açık bellek süreçlerini ölçmek için tasarlanmış deneysel değerlendirme aracı.

Yeni bilgileri barındırmak veya entegre etmek amacıyla mevcut bir algıyı değiştirme ve dönüştürme süreci.

Bir problemi çözmek, bir görevi yerine getirmek veya bir hesaplama dizisini yürütmek için tasarlanmış kesin tanımlı kurallar veya prosedürler kümesidir.

Bir bireyin aktif olarak konuşma veya yazma sırasında kullanmasa bile, işittiğinde veya okuduğunda anlamını kavrayabildiği kelimelerin tamamı.

Sinyal deteksiyonu ve karar verme süreçlerinde, doğru alarm (hit rate) oranının yanlış alarm (false-alarm rate) oranına kıyasla grafiksel olarak temsil edildiği ve performans hassasiyetini gösteren istatistiksel bir eğridir.

Bireylerin sıradan nesneler için yaratıcı ve sıra dışı işlevler üretmesini isteyerek ıraksak düşünce becerilerini ölçen standart bir psikometrik araçtır.

Aynı hedefe ulaşmak veya aynı uyarıcıya tepki vermek için mevcut olan farklı davranışsal alternatiflerin, tercih sıralarını ve ortaya çıkış potansiyellerini belirleyen güç derecelerine göre düzenlenmesi.

Duygusal sıkıntı, stres veya çevresel tetikleyiciler nedeniyle bireyin önceden bırakmış olduğu eski bir alışkanlığa ya da otomatik davranış kalıbına geri dönmesi.

Clark L. Hull tarafından 1943 yılında ortaya atılan; pekiştireç sayısı, miktarı ve zamanlaması gibi değişkenlere bağlı olarak öğrenmenin derecesini yansıtan varsayımsal yapı.

Tekrar veya koşullanma yoluyla bir davranışın otomatize edilerek düzenli ve zahmetsiz bir şekilde gerçekleştirilir hale gelmesi süreci.

Aynı uyarıcının tekrar tekrar sunulması sonucunda, o uyarıcıya verilen fizyolojik veya davranışsal tepkinin kademeli olarak azalması veya sönümlenmesi.

Öğrenmeyi, hafızada kalıcılığı veya davranışsal otomasyonu sağlamak amacıyla fiziksel ya da zihinsel bir tepkinin metodik ve tekrarlı bir şekilde icra edilmesidir.

Deney veya test prosedürlerinin katılımcılar tarafından anlaşılmasını sağlamak amacıyla, asıl veri toplama aşamasından önce uygulanan ve puanlamaya dâhil edilmeyen ilk deneme serisi.

Alkolün, bireyin algı ve bilişsel kapasitesini daraltarak yalnızca o an en belirgin olan çevresel ipuçlarına odaklanmasını, daha uzak veya soyut sonuçları ise göz ardı etmesini tetikleyen durum.

Bir fonemin, bulunduğu bağlama ve fonetik çevreye bağlı olarak değişen ancak anlam ayırt edici özelliği bulunmayan akustik varyantları.

Bireyin dikkatini, ilgisini veya hedeflerini kendi benliğinden ziyade diğer insanlara veya dış nesnelere yönlendirmesini ifade eden yönelim.

Bir biçimbirimin (morfemin) anlamı değişmeksizin, bağlama bağlı olarak sesbilimsel veya yazılımsal açıdan büründüğü farklı biçimlerin her biri.

Pekiştirme tarifelerinde iki veya daha fazla bağımsız tarifenin eş zamanlı veya ardışık olarak sunulduğu, organizmanın birine yanıt vererek pekiştireç elde ettiği alternatif pekiştirme programı kısaltması.

Nihai bir amaca ulaşma sürecinde katedilen stratejik ve ara basamak niteliğindeki ikincil hedef.

Temel düzeydeki bir kategorinin, daha spesifik ve daraltılmış özellikler barındıran alt bölümlenmesidir.

Katılımcıların sıradan bir nesne (örneğin bir gazete kağıdı) için bilinen işlevleri dışında olabildiğince çok sayıda yaratıcı kullanım alanı üretmesini gerektiren bir ıraksak düşünce testidir.

Katılımcıların bir hedefe ulaşmak veya ödül almak için giderek karmaşıklaşan bir etkinlik dizisini takip etmesini gerektiren düşünce, dil ve problem çözme araştırma tekniği.

Bir doğrunun veya alanın, küçük parçanın büyük parçaya oranının, büyük parçanın bütün ebadına oranına eşit olacağı şekilde bölünmesidir.

Beş klasik duyu organının veya bilinçli bilişsel süreçlerin aktif kullanımı olmaksızın doğru yargıya varmayı sağlayan sezgi veya içgüdü.

Konuşulan sözcüklerin metin olarak ekranda gösterilmesi; işitme kaybı olan bireylerin sözel sunumları ve diyalogları takip edebilmesini sağlayan erişilebilirlik teknolojisi.

Rastgele veya hedefsiz hareketlerin aksine, belirli ve bilinçli bir hedefe ulaşmak üzere organize edilmiş eylemler bütünü.

🔹 1. (aim): Davranışı motive eden ve belirli bir hedefe yönlendiren simgesel veya içsel temsil; niyet ya da maksat. 🔹 2. (purpose): Bireyin eylemlerine yön veren, zihinsel bir hedef oluşturan ve bu hedefe ulaşmada sebat etmesini sağlayan bilinçli yönelim.

Bir pekiştirece olan uzaysal veya zamansal mesafe azaldıkça, organizmanın gösterdiği davranışın yoğunluğunun ve hızının sistematik olarak artması durumu.

Bir organizmanın belirli bir sonuca veya hedefe ulaşmak amacıyla sergilediği, engeller karşısında esneklik ve rota değiştirme (detour) kapasitesi barındıran bilinçli eylem dizisidir.

Mevcut durum ile hedeflenen nihai durum arasındaki mesafeyi değerlendirerek bu farkı kapatacak ara hedefler (alt amaçlar) belirleme stratejisidir.

Davranışların rastgele uyarıcı-tepki zincirlerinden ibaret olmayıp, belirli bir hedefe yönelik olduğunu ve bilişsel haritalar aracılığıyla yönlendirildiğini savunan öğrenme kuramıdır.

Organizmaların davranışlarının temelinde bilinçli amaçların yattığını ve bu amaçların davranışı motive edip organize ettiğini savunan psikolojik yaklaşım.

Eylemleri ve davranışları açıklarken nihai hedeflere veya amaçlara odaklanan her türlü teorik yaklaşım.

Psikoloji biliminin akademik, bilimsel ve profesyonel gelişimini uluslararası düzeyde destekleyen, öncelikli olarak deneysel ve bilişsel araştırmalara odaklanan prestijli bilimsel kuruluş.

Derinlik algısı ipuçlarını manipüle ederek nesnelerin boyutlarının olduğundan farklı algılanmasına yol açan trapezoid biçimli özel bir gözlem odasıdır.

Amerikan İşaret Dili'nin (American Sign Language - ASL) kısaltılmış ve gayri resmi literatürde sıkça tercih edilen adıdır.

William James'in benlik kuramında, öznenin (bilen ben'in) nesnesi olarak ele aldığı; gözlemlenebilir, deneyimlenebilir ve bilinen tüm yönleriyle benlik ('beni').

Sistematik gözlem, deney ve kanıta dayalı yöntemlerle incelenebilen, dünyanın gözlemlenebilir ve ölçülebilir yönlerini ifade eden kavram.

Psikolojik olguların incelenmesinde nesnel gözleme ve deneysel yönteme dayanan, bilgi kaynağı olarak tecrübeyi ve ölçümü esas alan bilimsel yaklaşım.

Bilişsel veya istatistiksel bir uyaranın, bağlamsal faktörler nedeniyle ilk etkisinin veya öngörülen boyutunun katlanarak artması durumu.

Doğuştan gelen fikirlerden veya tümdengelimsel akıl yürütmeden ziyade, doğrudan deneyim, gözlem ve deneye dayalı olarak elde edilen bilgi türü.

Farklı kombinasyonlarda karıştırılarak diğer tüm renk tonlarını üretebilen temel renkler.

Bir dili ikinci veya yabancı bir dil olarak sonradan öğrenmeyip, doğduğu andan itibaren edinerek ilk dili (ana dili) olarak konuşan birey.

Metin içindeki yinelemeleri önlemek amacıyla, daha önce geçen bir ifadeye (öncüle) gönderme yapmak için zamir veya benzeri dilbilgisel unsurların kullanılması.

Renkleri ayrıştırılmış ve yatay düzlemde hafifçe kaydırılmış iki özdeş görüntünün üst üste bindirilmesiyle oluşturulan ve özel renk filtreli gözlükler aracılığıyla üç boyutlu algılanan tekli resim.

Nesneler üzerindeki ışık ve gölge alanlarını tersine çevirerek derinlik algısını manipüle eden optik bir aygıttır.

Harfleri karıştırılmış bir sözcüğün orijinal hâlini bulmaya dayanan bulmaca türü ve bilişsel psikoloji test materyali.

Yabancı dil kelime dağarcığını geliştirmek amacıyla akustik ve görsel kodlamaları birleştiren işlevsel bir bellek destekleyici tekniktir.

Felsefi problemlerin dilin mantıksal analizi ve kavramsal netleştirme yoluyla çözülebileceğini savunan, 20. yüzyılın başlarında Bertrand Russell ve Ludwig Wittgenstein öncülüğünde şekillenen felsefe geleneği.

Karmaşık bir olguyu, bütünü daha iyi kavramak amacıyla daha küçük, yönetilebilir bileşenlerine ve alt süreçlerine ayırarak inceleyen metodolojik strateji.

Robert Sternberg'ün üçlü zeka kuramında yer alan; soyut düşünme, problem çözme, analiz etme, kıyaslama, değerlendirme ve eleştirel yargılama becerilerini kapsayan bilişsel yetenekler bütünü.

Herhangi bir karmaşık bütünün, inceleme ve anlama amacıyla daha küçük bileşenlerine ayrılması süreci.

🔹 1. (analog): Bilginin, kesikli (diskret) rakamlar yerine voltaj gibi sürekli değişen fiziksel nicelikler aracılığıyla temsil edilmesi durumu. 🔹 2. (analogue): Başka bir nesneye, yapıya veya sürece herhangi bir yönüyle benzerlik gösteren ancak kökensel ya da yapısal olarak farklı olabilen olgu, yapı veya sinyal.

Matematiksel problemleri çözmek için elektrik voltajı, mil rotasyonu veya hidrolik basınç gibi sürekli fiziksel nicelikleri kullanan hesaplama makinesi.

İki veya daha fazla varlık, olay ya da kavram arasındaki belirli sınırlı benzerliklerden hareket edilerek, birindeki diğer özelliklerin de diğersinde bulunabileceğine dair yapılan bilişsel çıkarım ve akıl yürütme süreci.

İnsan özelliklerine sahip olan veya insan formunu taklit eden otomat, robot veya insansı varlık.

🔹 1. (immediate gratification): Bir davranışın veya tepkinin hemen ardından elde edilen tatmin veya ödül deneyimi. 🔹 2. (instant gratification): Bireyin istek, ihtiyaç veya arzularını herhangi bir gecikme yaşamaksızın derhal karşılama ve tatmin etme eğilimi.

Bir problemin veya karmaşık durumun özünün, doğruluğunun veya çözümünün uzun bir mantıksal çıkarsama sürecine gerek kalmaksızın aniden bilinç yüzeyine çıkması durumu.

🔹 1. (animatism): Tüm canlı ve cansız varlıkların bünyesinde doğaüstü güçler veya enerjiler barındırdığına dair evrensel inanç biçimi. 🔹 2. (animism): Doğal olguların ve cansız nesnelerin canlı olduğuna ya da niyet, arzu ve duygu gibi canlı benzeri özellikler taşıdığına dair inanç.

Bir sözcüğün, kavramın, işaretin veya sembolik eylemin bilişsel ya da duygusal önemi.

Bireyin, belirsiz veya yabancı bilgileri kavramak amacıyla bu materyalleri daha tanıdık kavramlara dönüştürmek için gösterdiği sürekli ve aktif bilişsel gayret.

🔹 1. (comprehension): Bir nesneyi, olayı veya herhangi bir iletişimin anlamını zihinsel olarak kavrama eylemi ya da bu yetiye sahip olma durumudur. 🔹 2. (understanding): Bir kişinin kendisinin ya da başkalarının içgörüsünü kazanması, bir durumun veya nesnenin anlamını, önemini kavraması sürecidir.

Sözcüklerin, tümcelerin ve diğer simgesel yapıların anlamını, bunların birbirleriyle olan ilişkilerini inceleyen dilbilimsel ve bilişsel alan.

Dilbilimsel analizde daha küçük anlamlı parçalara bölünemeyen en küçük anlam birimi.

Bir kelimenin veya kavramın anlamının, o kelimeyle ilişkili spesifik duyusal deneyimler ve bunlara eşlik eden zihinsel imgeler bütününe dayandığını savunan erken dönem psikolojik teoridir.

Anlamca ilişkili bir uyarıcının önceden sunulmasının, ardından gelen hedef uyarıcının işlenmesini hızlandırması ve kolaylaştırması durumu.

Yeni edinilen bilgi veya materyalin, bireyin geçmiş yaşantıları ve mevcut bilişsel şemalarıyla ilişkilendirilerek zihne entegre edilmesi süreci.

Kavramlar arası ilişkileri ve anlamsal bağları düğümler ve kenarlar vasıtasıyla temsil eden bilişsel ve bilişimsel model.

Dünyaya dair genel olguların, kavramların, dil kurallarının ve nesne anlamlarının depolandığı, kişisel deneyimlerden bağımsız uzun süreli açık bellek sistemi.

Herhangi bir nesne, olay ya da deneyim anına bağlı olmaksızın edinilen; dünya, kelimeler ve öz benlik hakkındaki genel olgusal bilgileri kapsayan uzun süreli bellek deposudur.

Klasik koşullanmada, bir uyarıcının anlamsal olarak ilişkili olduğu önceden koşullanmış başka bir uyarıcı nedeniyle aynı tepkiyi tetiklemesi sürecidir.

Dilde anlamın inşasında görev aldığı düşünülen en temel, indirgenemez yapı taşlarıdır.

Nesnelerin, fikirlerin veya izlenimlerin kavramsal ve soyut bileşenlerinin bellekte depolanmasını sağlayan zihinsel temsil biçimi.

Yeni bilginin yüzeysel algısal özelliklerinden ziyade anlamlı yönlerine odaklanılarak bilişsel olarak işlenmesi ve belleğe kaydedilmesi süreci.

Dilin ve iletişim sistemlerinin, nesneleri, olayları ve soyut fikirleri simgesel işaretler aracılığıyla temsil etme ve anlam taşıma kapasitesi.

Herhangi yaygın bir nesneye benzemeyen, çember veya üçgen gibi tanınabilir geometrik formlar içermeyen ve bu nedenle ilk bakışta anlamsız görünen görsel uyarıcı.

Önceden var olan bir anlamı, semantik bağı veya bellek çağrışımı bulunmayan, öğrenme ve bellek süreçlerini yalıtarak incelemek amacıyla kullanılan üç harfli diziler.

Katılımcının iki nesne veya kavram arasındaki ilişkiyi kavrama ve bu bağı farklı bir duruma uyarlama becerisini ölçen bilişsel değerlendirme aracıdır.

Biçimsel mantık veya ardışık akıl yürütme yerine, aşina olunandan bilinmeyene doğru yapılan çıkarımlarla karakterize edilen bilişsel süreç.

Boşluklu ve opak ön disk ile arkasındaki deforme görseli zıt yönlerde döndürerek insan zihninde normal bir görüntü oluşturan tarihi optik cihaz.

Dar bir yarıktan zaman içinde geçen bir nesnenin parçalı görsel uyaranlarının, retinada aynı bölge üzerindeki zamansal entegrasyonu sayesinde bütünsel bir form olarak algılanması süreci.

Kavramsal aracılığa gerek duymaksızın, nesnelerin doğrudan ve dolaysız bir şekilde bilince verilmesi durumu.

Bilimsel hipotezler dahil olmak üzere genel önermelerin doğruluğunun, olumlu örneklerin birikimi veya olasılık tahminleriyle doğrulanamayacağını savunan epistemolojik ve metodolojik duruş.

Bir tezle çelişen veya onun doğrudan zıttını oluşturan önerme ya da fikir.

Dilin yapısal özellikleri ile o dili konuşan toplumun kültürel pratikleri, sosyal yapıları ve dünya görüşü arasındaki dinamik bağları inceleyen dilbilim alt dalıdır.

İnsan dışı varlıklara, nesnelere, doğaüstü güçlere veya hayvanlara insani özellikler, duygular ve zihinsel süreçler atfetme eğilimidir.

İyi düzenlenmiş, akılcı, ölçülü ve uyumlu bir zihin durumunu veya insan doğasındaki rasyonel yönü tanımlayan kavram.

Deneyimden bağımsız olarak, zihnin doğuştan gelen tasarımlar ve akıl yürütme yoluyla gerçek bilgiye ulaşabileceğini savunan epistemolojik ve bilişsel konum.

İkinci dil öğrenen bireyin, ana dili ile hedef dilin özelliklerini harmanlayarak zihninde oluşturduğu, kendine özgü ve tutarlı geçici dilsel sistem.

Duyusal girdinin ilk algılanması ile davranışsal tepkinin üretilmesi arasında gerçekleşen, örüntü tanıma ve kategorizasyon gibi bilişsel operasyonlar bütünü.

Deneysel düzenlerde dikkat dağıtıcı veya ayırt edici olmayan uyarıcı öğe ya da bilişsel sistemlerde bilginin geçici olarak tutulduğu bellek katmanı.

Hedeflenen bir davranışın pekiştirilme oranını veya olasılığını artıran işlevsel ara etkinlik.

Problem çözme sürecinde, kişiye açıkça öğretilmiş olmasına rağmen, belirli bir stratejiyi görev performansını artırmak için kullanma becerisinden yoksun olma durumu.

Uzay veya zamansal olarak doğrudan bitişik olmayan iki ya da daha fazla olay arasındaki bağı kurmak için aracıların (mediator) kullanıldığı bir öğrenme biçimidir.

Koşullu tepkinin, orijinal uyarıcıdan belirgin şekilde farklı olan ancak onunla dolaylı birbağlantı veya ortak payda taşıyan yeni bir uyarıcı tarafından tetiklendiği uyarıcı genellemesi türü.

Bir uyarıcı tarafından tetiklenen ve ardından gözlemlenebilir bir davranışın başlatılmasından doğrudan sorumlu olan ara süreç veya tepki.

Bir uyarıcının alınması ile bir tepkinin başlatılması arasında zihinde gerçekleştiği varsayılan bilişsel işlemlerin bütünü.

Uyarıcı ile davranış arasındaki ilişkinin, doğrudan değil, aracı bilişsel veya fizyolojik süreçler üzerinden dolaylı olarak gerçekleştiğini savunan teorik model.

Amaca yönelik davranışçılıkta, bir organizmanın hedefine ulaşma sürecine katkı sağlayan her türlü nesne, tepki, olay veya durum.

Organizmanın hedefe ulaşabilmesi veya pekiştirece kavuşabilmesi için belirli ve doğru bir tepkiyi gerçekleştirmesini zorunlu kılan öğrenme biçimi.

Bir organizmanın belirli bir amaca ulaşmasını sağlayan, ödül elde etme veya cezadan kaçınmada işlevsel olan her türlü davranışsal tepki.

Bilimsel kuramların ve kavramların gerçekliği yansıtan mutlak doğrular olarak değil, gözlemleri düzenlemek ve tahmin yürütmek için işlevsel araçlar olarak görülmesi gerektiği epistemolojik yaklaşım.

Görsel takip görevlerinde, hedef hareket aralığı küçük olduğunda aşırı büyük, büyük olduğunda ise yetersiz derecede küçük hareketler yapma eğilimi.

Öğrenilecek bilgilerin zamana yayılarak aralıklı çalış seanslarıyla çalışılmasının, tek oturumda yapılan yoğun çalışmaya kıyasla uzun süreli bellekte kalıcılığı artırması bilişsel olgusu.

🔹 1. (intermittent reinforcement): Edimsel koşullamada, hedeflenen davranışın her defasında değil, yalnızca bazı durumlarda pekiştirilmesi süreci. 🔹 2. (interval reinforcement): Önceden belirlenmiş bir zaman aralığının geçmesinden sonra verilen ilk tepkinin ödüllendirildiği edimsel koşullama prosedürü.

Öğrenme seanslarının araya uzun dinlenme aralıkları veya farklı etkinlikler sokularak zamana yayılması stratejisidir.

Öğrenme veya çalışma oturumlarının aralarına zaman aralıkları konularak bölüştürülmesinin, bilgiyi tek seferde yoğun olarak ezberlemeye kıyasla uzun süreli bellekte kalıcılığı ve geri çağrılmayı belirgin şekilde artırdığını gösteren bilişsel olgu.

Bilişsel temsiller, bellek izleri veya uyarıcı dizileri içinde belirli bir hedef öğenin varlığını ya da yokluğunu saptamak amacıyla yürütülen zihinsel veya görsel tarama süreci.

Görsel arama görevlerinde, bir özelliğin varlığını tespit etmenin yokluğunu tespit etmekten farklı ve genellikle çok daha hızlı olması durumu.

Bir predatörün, sık karşılaştığı bir av türünü görsel veya koku temelli olarak zihninde kodlaması ve bu sayede çevredeki diğer alternatif avlara rağmen spesifik olarak o avı hedeflemesini sağlayan bilişsel şemadır.

İnsan hareketinin spor bağlamındaki klinik dışı yönlerini inceleyen, teorik gelişim ve uygulama stratejilerinin etkinliğine odaklanan alt disiplin.

Organizmanın içgüdüsel olmayan, pozitif ya da negatif pekiştireçler aracılığıyla öğrenilmiş ve biçimlendirilmiş eylemleri.

Bir bellek veya hatırlama testinde, önceden sunulan öğrenme listesinde veya materyalde yer almayan bir unsurun yanlışlıkla hatırlanması ya da üretilmesi durumu.

Deneysel süreçte iki kritik görevin arasına zaman doldurmak veya deneklerin iki görev arasındaki mantıksal bağı kurmasını engellemek amacıyla yerleştirilen ikincil etkinlik.

Öncül bir koşulun gerçekleşmesini takiben ortaya çıkan olay, durum veya mantıksal önermenin ikinci bileşeni.

Edimsel ve klasik koşullama süreçlerinde, uyarıcıların arka arkaya (ardışık olarak) sunulması suretiyle bu uyarıcılar arasındaki fiziksel veya bağlamsal farkların öğrenilmesi.

Seçmeli-tepki görevlerinde, hemen önceki deneme veya denemelerin mevcut denemedeki bilişsel performansı ve tepki süresini etkileme olgusudur.

Belirli bir sosyal grubun, mesleğin veya alt kültürün kendi üyeleri arasında iletişim kurmak ve dış dünyaya karşı gizliliği sağlamak amacıyla kullandığı, resmi dilin kuralları dışındaki geleneksel olmayan sözcük veya deyimler bütünü.

Bir sonucu mantıksal olarak desteklemek ve doğrulamak amacıyla sunulan, öncüller ve bu öncüllerden türetilen sonuç zincirinden oluşan önermeler dizisi.

İkna edici bir mesajın, savunulan görüşün benimsenmesinden doğacak olumlu sonuçları mı yoksa bu görüşün reddedilmesinden kaynaklanacak olumsuz sonuçları mı vurguladığının belirlenme derecesidir.

İkna edici bir mesajın içinde yer alan toplam argüman veya kanıt sayısı.

Bir nesnenin veya fikrin varlığı ya da doğası için zorunlu olmayan, değişebilir niteliktir.

Antik Yunan filozofu Aristoteles'in felsefi geleneğine, biçimsel mantık sistemine veya tümevarımsal ampirisizm anlayışına dayanan yaklaşım.

Güney Kaliforniya Yetenek Araştırma Projesi kapsamında geliştirilen ve ıraksal düşünce ile yaratıcılık kapasitesini ölçmeyi amaçlayan bir dizi psikometrik test.

Teğeti sabit bir açıyla korunan bir eğri tarafından oluşturulan basit sarmal form.

Dillerin ve dilsel yapıların tarihsel süreç içerisindeki evrimini ve değişimini inceleyen dilbilim alt dalıdır.

Bireylerin veya organizasyonların, başarısızlıkla sonuçlanan bir eylem planına harcanan geçmiş yatırımları (zaman, para, emek) kurtarma umucuyla daha fazla kaynak aktarmaya devam etmesi.

Psikofizikte sınırlar yönteminde kullanılan; uyarıcı büyüklüğünün kademeli olarak artırıldığı (artan) veya azaltıldığı (azalan) iki uyarıcı setidir.

İletişim kuranın kendi doğal kaynakları dışındaki araç, yöntem veya dışsal kaynaklarla desteklenen, kolaylaştırılan ya da genişletilen iletişim biçimi.

Bellek testlerindeki akıldan tekrar (subvokal prova) sürecini, katılımcıya tutma süresi boyunca sesli sayma veya kelime söyleme gibi çeldirici bir sözel görev vererek bloke etme yöntemi.

Yalnızca tek bir fonolojik özelliğin farklı olmasıyla ayrılan ve bu sayede iki ayrı fonemin ayırt edici rolünü kanıtlayan iki kelimelik veya ifadelik dilsel çift.

Kuzey Amerika'daki işitme engelli bireylerin ve sağır toplumunun birincil iletişim aracı olan, kendine özgü gramer yapısına ve morfolojiye sahip görsel-uzamsal bir doğal dildir.

İki veya daha fazla sözcüğün içerdiği ünlü seslerin benzerliği veya tekrarı üzerine kurulmuş fonetik bir uyum biçimidir.

1884 yılında kurulan ve paranormal ile parapsikolojik fenomenlerin bilimsel yöntemlerle incelenmesini amaçlayan öncü kuruluş.

Gezegenlerin ve yıldızların konumlarının insan karakterini ve geleceği biçimlendirdiği iddiasına dayanan, ampirik temeli bulunmayan bir sözdebilim.

Bir uyaranın yoğunluğunun, katılımcının bir önceki uyarana verdiği yanıta bağlı olarak bir üst düzeye çıkarıldığı, bir alt düzeye indirildiği veya aynı bırakıldığı uyarlanabilir deneysel strateji.

Duyusal reseptörlerden gelen ham verilerin, üst düzey bilişsel süreçleri tetiklemesi ve yönlendirmesiyle gerçekleşen veri odaklı bilgi işleme biçimi.

Bir sistem veya ürünün, önceden belirlenmiş soyut modeller yerine, temel kullanıcı gereksinimlerinin tümevarımsal bir yaklaşımla tespit edilip sürece yön vermesi sağlanarak tasarlanmasıdır.

Klasik koşullanmada, ayrı ayrı koşullanmış iki uyarıcının bileşik bir uyarıcı haline getirilip aynı koulsuz uyarıcıyla eşlenmesinden sonra, bu uyarıcılara verilen bireysel tepkilerde görülen belirgin azalma.

Çevreden gelen bilgi miktar veya yoğunluğunun bireyin bilişsel işlem kapasitesini aşması sonucu ortaya çıkan; anksiyete, karar verme bozuklukları ve işlevsellik kaybıyla karakterize durum.

Doğal olarak içsel bir motivasyonla yapılan bir aktiviteye dışsal ödüller (para, ödül vb.) eklendiğinde, bireyin o aktiviteye duyduğu içsel ilgililiğin ve motivasyonun paradoksal biçimde azalması durumu.

Çocukların dil edinim sürecinde, dilin düzensiz kurallarını düzenli kurallara uyarlama eğilimi gösterdiği geçici bir dilbilgisi hatasıdır.

Bir becerinin veya bilginin ilk kez hatasız bir şekilde öğrenildiği noktanın ötesinde de pratik edilmeye devam edilmesidir.

Öğrenilmiş bir uyarıcı-tepki bağının, uyarıcılar yeni ve farklı bir kombinasyonla sunulduğunda genelleşememesi durumu.

Bireyin performansını optimize eden optimal eşiğin aşılmasıyla ortaya çıkan; uyarılmışlık, bağlılık, çaba, atılganlık ve dikkat odaklanmasında gözlenen aşırılık durumu.

Durumların ve deneyimlerin, bireyin gelen bilgiyi işleme kapasitesini zorlaması veya aşmasıyla ortaya çıkan psikolojik durum.

Bir durum, olay, yer veya kişinin spesifik detayları hatırlanmaksızın, öznel bir tanıma hissi uyandırması ve bellekte yer aldığının sezgisel olarak bilinmesi durumu.

Bir duyumun duyuşsal netliği ya da bireyde dikkat uyandırma ve odaklanma sağlama gücü.

Benzer frekansa sahip iki ses dalgasının üst üste binmesiyle ortaya çıkan periyodik gürültsü veya ses yüksekliği dalgalanması.

Bireyin mantıksal muhakemesinin, içinde bulunduğu durumun genel tonu ya da problemin sunuluş biçimi tarafından mantık dışı bir şekilde etkilenme eğilimi.

Nesnelerin havadaki partiküller nedeniyle netlik kaybederek, renk doygunluğu azalarak ve maviye kayarak daha uzakta algılanmasını sağlayan görsel derinlik ipucu.

Psikolojik olguların, duyumlar veya koşullu tepkiler gibi en temel yapı taşlarına ayrılarak ve bu birimlerin bir araya gelerek karmaşık zihinsel süreçleri nasıl oluşturduğunu inceleyerek anlaşılabileceğini savunan epistemolojik ve metodolojik yaklaşım.

Belli bir görevin doğasından ya da verilen yönergelerden kaynaklanan, belirli zihinsel operasyonlara yönelik bilişsel bir eğilim veya yönelimlilik.

19. yüzyılın sonlarında Viyana ve Graz üniversitelerinde gelişen, zihinsel süreçlerin bütünsel ve organize algılar ürettiğini savunan ve Gestalt psikolojisine öncülük eden teorik yaklaşım.

Deney sahibinin veya katılımcının, bir uyaranı hedef uyaranla eşleşene veya algılanabilir eşiğe ulaşana kadar sürekli olarak manuel biçimde değiştirdiği psikofiziksel ölçüm prosedürü.

Geçmişte foot-candle cinsinden ifade edilen, günümüzde ise lux birimiyle ikame edilmiş olan ışık akısı yoğunluğu ölçüsüdür.

Organizmanın, cezalandırıcı veya itici bir uyarıcının gelişini önceden haber veren bir uyarıcıya tepki vererek olumsuz durumu engellediği klasik ve edimsel koşullanma süreci.

Organizmanın veya bir algoritmanın, belirli uyarıcılar arasındaki ince farkları algılayarak farklı uyarıcılara farklı tepkiler vermesini sağlayan temel öğrenme süreci.

Ayrım öğrenme sürecini takiben, belirli bir ödülü elde etmek amacıyla farklı uyaranlar arasından belirli bir uyarana yönelik gösterilen seçici tepki.

Bireylerin olağandışı, tuhaf veya bağlamından ayrışan bilgileri, sıradan bilgilere kıyasla anlamlı ölçüde daha iyi hatırlama eğilimi.

Uyarıcı kontrolü altında olan, yani belirli bir ayırt edici uyarıcının varlığında ortaya çıkma olasılığı yokluğuna kıyasla çok daha yüksek olan koşullu edimsel davranış.

Birbirinden nicel veya nitel olarak farklı uyarıcıları ayırt etme becerisi ya da bireylere kimlikleri temelinde adaletsiz ve farklı muamele etme durumu.

Uyarıcıların ayrıştırılmasını içeren bir deneyde, belirli bir ortalama değer etrafındaki tepkilerin istatistiksel dağılımıdır.

Bireyin birbirine benzer birden fazla uyarıcı arasından belirli bir hedefe veya pekiştirece götüreni seçmeyi deneyim yoluyla öğrendiği koşullama süreci.

Bir bireyin, sunulan birden fazla uyaran arasından belirli bir hedef uyaranı seçip ayırt ederek buna uygun motor tepkiyi verene kadar geçen bilişsel işlem süresi.

Bir bireyin kendi özel, subjektif ve bilinçli deneyimleriyle kurduğu, yalnızca kendisine açık ve gözlemlenebilir olan benzersiz erişim ilişkisi.

Ergonomide, kritik bilgileri ikincil verilerden fiziksel veya görsel olarak ayıran makale veya cihaz arayüzü tasarımıdır.

Bir dizi nitelikten herhangi birine veya birkaçına sahip olma temelinde tanımlanan kategorik yapı.

Resmi söylem ve akademik ortamlarda kullanılan; zengin bir kelime hazinesine, karmaşık sentaks yapılarına ve öngörülemez kelime birlikteliklerine sahip gelişkin dilsel kayıt.

Karmaşık bir bütünün, yapısal veya kavramsal olarak daha basit ve yönetilebilir alt bileşenlerine ayrılma süreci.

Karmaşık bir uyarıcıyı veya girdiyi, görsel, işitsel ya da dilsel bileşenlerine ve özniteliklerine zihinsel olarak dekonstrükte etme süreci.

Bebeklerin ve küçük çocukların sahip olduğu sınırlı bilişsel kapasitenin, karmaşık dil girdilerini basitleştirerek sözdizimi öğrenimini kolaylaştırdığını öne süren gelişimsel bilişsel bilim hipotezi.

Kontrollü gözlemlerden elde edilen özel örneklerden genel yasalara veya ilkelere varmayı amaçlayan tümevarımsal bilimsel araştırma yöntemi.

Gestalt psikolojisinde, bir bütünün parçası olan ögenin, parça-bütün ilişkisi nedeniyle kazandığı ikincil ve bağlamsal nitelik.

İnsan failin doğrudan etkisi veya müdahalesi olmaksızın gerçekleştiği gözlenen her türlü olay veya tezahür.

Dilbilimde cümle içi unsurları ya da bağımsız cümleleri birbirine bağlayan işlevsel sözcük sınıfı.

Belirli bir olgunun, uyarıcının veya ifadenin meydana geldiği, anlamını ve işlevini doğrudan şekillendiren çevresel, durumsal ve bilişsel koşulların bütünü.

Bir okuyucunun, doğrudan tanımadığı veya aşina olmadığı bir kelimenin anlamını hemen yakınındaki cümle ya da paragraf yapısından yola çıkarak çözmesini sağlayan metinsel ipuçları.

Bilginin veya becerinin, edinildiği fiziksel, fizyolojik veya çevresel koşullarla sıkı bir şekilde kodlanması ve yalnızca aynı bağlam tekrar sağlandığında en yüksek düzeyde hatırlanması durumu.

Bellek, öğrenme ve algının yalnızca olaylar arası mekanik bağlarla değil, deneyimi çevreleyen bağlamın atfettiği anlamla şekillendiğini savunan epistemolojik ve psikolojik dünya görüşü.

Bir beceri veya stratejinin, onun uygulanacağı özgül çevresel koşullardan bağımsız olarak edinilmesi süreci.

Anıların geri çağrılmasını kolaylaştırmak amacıyla, olayın gerçekleştiği orijinal çevresel ve zihinsel koşulların zihinde yeniden canlandırılması yöntemi.

Sternberg'in üçlü zeka kuramının bir parçası olup, bireylerin çevrelerine uyum sağlama, çevrelerini şekillendirme ve çevre seçme becerilerinin zekayı belirlediğini savunan alt teoridir.

Antrenman veya öğrenme sürecinde bağlamın değiştirilmesi ya da farklı görevlerin birbirine karıştırılması yoluyla edinimin başlangıçta yavaşlatılması, ancak kalıcılığın ve transfer yeteneğinin belirgin şekilde artırılması olgusu.

Bir organizmanın maruz kaldığı uyarıcılar ile bu maruz kalma eyleminin gerçekleştiği çevresel ya da durumsal koşullar arasında kurulan öğrenilmiş bağlantıdır.

Yeni bir olayı veya veriyi, bireyin sahip olduğu önceden var olan zihinsel şemalar ve çerçeveler aracılığıyla yorumlama ve anlamlandırma süreci.

Öğrenme ve bilginin, fikirler ile uyarıcı-tepki temsilleri arasında kurulan bağlar (asosyasyonlar) yoluyla türediğini savunan psikolojik yaklaşım.

Öğrenme sürecini, zihinsel imgelerin veya yaşantıların birbiriyle ilişkilendirilmesi, edinilmesi veya değiştirilmesi olarak açıklayan kuramcı.

Bilginin beyindeki temsillerin kendisinde değil, bu temsiller arasındaki bağlantı ağlarında kodlandığını savunan bilişsel ve nöral kuramlar sınıfı.

İnsan bilişsel süreçlerini ve öğrenmeyi, çok sayıda basit, nöron benzeri işlemsel birimin paralel, kooperatif ve rekabetçi etkileşimleri yoluyla açıklayan teorik yaklaşım.

Yazılı bir argüman veya sözlü diyalog gibi, dilin nispeten uzun ve kendi içinde bütünleşik birimlerini ifade eden iletişimsel yapı.

Yalnız başına bağımsız bir sözcük olarak yapı oluşturamayan, anlamlı olabilmesi için mutlaka diğer biçimbirimlere eklenmesi gereken en küçük dilsel birim.

Bir canlının herhangi bir pekiştireç veya başka bir uyarıcıyla açık bir bağlantı olmaksızın, tek bir uyarıcıya verdiği tepkinin zamanla frekansa bağlı olarak değişmesi sürecidir.

Yeni ve kalıcı bilgilerin, uyarıcılar, tepkiler veya zihinsel temsiller arasında kurulan bağlar yoluyla edinilme sürecidir.

Okuyucuyu veya dinleyiciyi ilk başta yanlış bir yapısal ya da sözlüksel yoruma yönlendiren, ancak cümlenin ilerleyen kısımlarındaki ipuçlarıyla bu hatayı fark ettiren karmaşık cümle yapısı.

Gözlerin belirli bir sabitleme noktasında tutulması eylemi ve yüz içindeki yöneliminin başkaları tarafından niyet veya dikkat odağını yorumlamak üzere kullanılmasıdır.

Nesnelerin farklı açılardan veya konumlardan gözlemlenmesine rağmen aynı nesne olarak algılanmasını ve tanınmasını sağlayan bilişsel mekanizma.

Hareketli bir gözün veya algılayıcının bir anda görebildiği veya tarayabildiği tüm alan ve nesnelerin toplamıdır.

İncelenen nesne ile gözün dönme merkezi arasında uzanan hayali düz çizgi.

Uçlarında kareler bulunan yatay bir çizginin algılanan uzunluğunun, uçlardaki karelerin boyutuna bağlı olarak değiştiğini gösteren bir görsel illüzyon.

Bir web sayfasında genellikle grafik biçiminde yer alan, kullanıcıların tıklayarak ilgili ürün veya hizmetin detaylarına ulaşmasını sağlayan dijital tanıtım alanı.

Bir iletişim kanalının birim zamanda iletebildiği maksimum veri miktarını veya bilişsel sistemlerin aynı anda işleyebileceği zihinsel kaynak kapasitesini ifade eden ölçüm birimi.

Bireylerin, aslında geniş kitlelere uyacak kadar belirsiz ve genel kişilik tanımlamalarını, sanki yalnızca kendilerine özelmiş gibi yüksek bir doğruluk payıyla kabul etme eğilimidir.

Katılımcıların karmaşık materyalleri belirli zaman aralıklarıyla defalarca yeniden üretmesinin istendiği ve bellek rekonstruksiyonundaki kültürel/bireysel değişimlerin incelendiği klasik bellek araştırma yöntemi.

Farklı duyular aracılığıyla elde edilen, daha fazla bölünemeyen ve tüm insan bilgisinin temelini oluşturan ham, organize edilmemiş duyusal birimlerdir.

Tek bir tanımlanabilir öncül olayın, araya başka süreçler veya çoklu nedenler girmeden tek bir sonucu tetiklediği nedensellik örneği.

Tek bir uyarıcıya karşı, önceden belirlenmiş tek bir motor yanıtı üretmek için geçen toplam milisaniyelik gecikme süresi.

Yüksek performans gerektiren durumlardaki yoğun arzunun yol açtığı kaygı nedeniyle, bireyin mevcut kapasitesinin çok altında bir başarı sergilemesi durumu.

Birden fazla uyarıcının bulunduğu bir ortamda dikkati çekme veya tepki uyandırma olasılığı diğerlerinden katbekat yüksek olan baskın uyarıcı.

Bireyin, çevresel talepleri veya kişisel yükümlülükleri başarıyla yönetebilme ihtimaline yönelik Bilişsel değerlendirmesi.

Belirli bir hedefe ulaşılması veya bireyin çabaları sonucu edindiği bilgi, yetkinlik ve beceri düzeyi.

Yüksek performans sergileme, zorlukların üstesinden gelme ve yüksek standartlara ulaşma yönündeki içsel yönelim ve arzudur.

Bir bireyin, eğitim ve pratik süreçleri aracılığıyla gelecekte belirli bir yetkinlik düzeyine ulaşabilme ve akademik beceriler geliştirme kapasitesi.

Üçlü zeka kuramında, bireyin kendi başarı tanımına göre yaşamda başarıya ulaşma kapasitesi; analitik, yaratıcı ve pratik becerileri kullanarak çevreye uyum sağlama, çevreyi şekillendirme ve ortam seçme süreci.

Karmaşık ve dinamik sistemlerin başlangıç koşullarındaki infinitesimal (uç derecede küçük) farklılıkların, zamanla devasa ve öngörülemez sapmalara yol açması durumu.

🔹 1. (seduction): Kuvvet veya zorlama olmaksızın, cazibe, iletişim stratejileri ve psikolojik etkileşim yoluyla bir bireyin cinsel ilişkiye girmesini sağlama veya genel anlamda çekme süreci. 🔹 2. (temptation): Bireyin kişisel değerlerine veya toplumsal normlara aykırı davranışlarda bulunma yönündeki anlık arzusu ya da bu arzuyu tetikleyen uyarıcı.

Bir eylemin tesadüfi olarak pekiştirilmesi sonucunda, organizmanın bu eylemi mantıksal bir nedensellik bağı olmaksızın tekrarlamasına yol açan edimsel tepki.

Nesnelerin, olayların veya eylemlerin nedensel bir bağı olmaksızın büyüsel ya da kaderci bir etkiye sahip olduğuna duyulan mantıksız inanç.

Bireyin, kendisini korumak, çevresini değiştirmek veya belirsiz durumları yönetmek amacıyla mantıksal nedensellik bağı içermeyen eylemlerle olayların akışını etkileyebileceğine dair yanılsaması.

Mantıksal bir nedensellik bağı olmaksızın, belirli bir performansın sonucunu ve başarısını kontrol ettiğine inanılan katı davranış kalıbıdır.

Yeni elde edilen kanıtlar ışığında, bir olayın gerçekleşme olasılığını (prior probability) güncelleyerek sonçul olasılığa (posterior probability) ulaşmayı sağlayan matematiksel formülasyondur.

Popülasyon özelliklerine dair önsel bilgilerin (a priori) ampirik gözlem verileriyle güncellenmesini sağlayan istatistiksel çıkarsama ve olasılık yaklaşımı.

Eğitim ve pratik süreçleri sonucunda elde edilen, karmaşık görevleri veya hareketleri hızla, akıcı bir şekilde ve hassasiyetle yerine getirme yeteneği.

Duygu ve düşüncelerin postür, jest, mimik ve somatik hareketler aracılığıyla sözsüz olarak dışavurumu.

Bireyin kendi fiziksel özelliklerine yönelik sahip olduğu düşünsel ve duygusal kavrayış, yani bedenin zihinsel tasarısal imgesidir.

Beden duruşunun ve pozisyonunun hafıza performansını etkilediği, kinestetik ve proprioseptif geri bildirimin öğrenme ile hatırlama süreçlerini güçlendiren bağlamsal ipuçları sunduğu varsayımı.

Fiziksel bir töz olan beden ile imaddi olmayan veya zihinsel süreçlerin birbirleriyle nasıl etkileştiğini ve aralarındaki ontolojik ilişkinin doğasını inceleyen temel felsefi ve bilişsel bilim sorunudur.

Howard Gardner'ın çoklu zeka kuramında, bedeni ve fiziksel nesneleri ustalıkla kullanabilme, beceri gerektiren ince ve kaba motor hareketleri koordine edebilme kapasitesi.

🔹 1. (E): Olasılık kuramında ve istatistikte, bir rastgele değişkenin uzun vadeli ortalama sonucunu veya teorik ortalamasını gösteren matematiksel sembol. 🔹 2. (expected value): Rastgele bir değişkenin olası tüm değerlerinin kendi olasılık ağırlıklarıyla çarpılarak toplandığı matematiksel ortalama.

🔹 1. (anticipatory error): Bir eylemin, uyarıcının sunuluş zamanından veya sırasından önce gerçekleştirilmesi ya da bir listedeki öğenin aslında olduğundan daha erken bir sırada hatırlanması hatası. 🔹 2. (error of anticipation): Sınırlar yönteminde, uyarıcıların artan sırada sunulduğunu bilen katılımcının, hedef uyarıcı henüz fiilen algılanmadan var olduğunu bildirmesiyle ortaya çıkan metodolojik yanılgı.

Bebeklerin alışma (habituation) ve alışkanlık bozulması (dishabituation) süreçlerine dayanarak, fiziksel veya mantıksal bir kuralın ihlal edildiği durumlarda daha uzun süre bakma eğilimlerini inceleyen bilişsel gelişim araştırma tekniği.

Algısal döngü hipotezinde, bir organizmanın belirli bir durumdaki beklentilerini şekillendiren, algısını yönlendiren ve nihayetinde keşif ve eylemini organize eden yapılandırılmış bilgi kalıbıdır.

🔹 1. (expectancy theory): Bireylerin belirli bir davranışı sergileme motivasyonunun, o davranışın sonucunda elde edecekleri çıktının cazibesine ve bu sonucun gerçekleşeceğine dair inançlarına bağlı olduğunu savunan bilişsel model. 🔹 2. (prospect theory): Bireylerin risk, belirsizlik, kazanç ve kayıp durumlarında olasılıkları rasyonel olmayan bir biçimde değerlendirdiğini ve kaybetme korkusunun aynı miktardaki kazanç sevincinden psikolojik olarak çok daha baskın olduğunu savunan karar alma teorisidir.

Bireyin belirli bir sonuca ulaşma olasılığına dair inancı ile o sonucun kendisi için taşıdığı önemin çarpımıyla motivasyonun belirlendiğini öne süren kuramsal çerçeve.

Bir kararın potansiyel olumsuz sonuçlarının öngörülerek hissedilmesi ve bu durumun anlık karar alma süreçlerini doğrudan yönlendirmesi.

Ses gücü seviyelerinin veya oranlarının logaritmik olarak ifade edilmesinde kullanılan temel birim; genellikle onda biri olan desibel (dB) şeklinde akustik ve odyolojik ölçümlerde yer bulur.

Dilbilimde, bir ad öbeği ile birlikte kullanılarak belirli olmayan, daha önce tanımlanmamış veya genel bir varlığı ya da kavramı bildiren edat.

🔹 1. (emergent feature): Basit elementlerin etkileşimiyle oluşan ve insan algısında bu elementlerin kendisinden çok daha baskın ve bütüncül bir şekilde beliren yapı. 🔹 2. (emergent property): Karmaşık bir sistemin, bileşenlerinin tek başına incelenmesiyle öngörülemeyen ve alt birimlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan nitel özellik.

🔹 1. (conspicuity): Bir nesnenin çevresel uyaranlar arasından sıyrılarak görsel dikkati derhal üzerine çekme kapasitesi. 🔹 2. (distinctness): Bir nesnenin veya uyarıcının, odaklanılan dikkat alanında diğer uyarıcılardan net bir şekilde ayrı ve fark edilebilir olarak algılanma niteliği.

Motivasyonel açıdan önemli uyaranların, düşük motivasyonel değere sahip olanlara kıyasla algısal süreçlerde çok daha hızlı ve baskın bir şekilde işlendiğini öne süren algı teorisi.

Karmaşık olgu ve süreçlerin, alt düzeydeki temel süreçlerin etkileşiminden doğan ancak bu alt düzeylerin mantığından indirgenemeyen ya da önceden çıkarılamayan yepyeni niteliklere sahip olduğunu savunan felsefi ve bilimsel görüş.

Tüm fiziksel, zihinsel ve davranışsal olayların, kendilerinden önceki nedenlerin zorunlu ve kaçınılmaz sonuçları olduğunu savunan felsefi ve bilimsel görüş.

Dil biliminde ve bilişsel dil bilimin alt dallarında, bir ismin veya zamirin önüne gelerek onun kapsamını, miktarını veya işaret ettiği nesneyi bağlamsal olarak sınırlayan işlevsel sözcük sınıfı.

Bilişsel süreçleri belirli bir hedefe veya niyet edilen sonuca doğru yönlendiren zihinsel eğilim ve kurucu yönelim.

Dilbilimde, bir isim öbeğiyle birlikte kullanılarak dinleyici veya okuyucu tarafından bilinen, daha önce tanımlanmış ya da bağlamdan çıkarılabilen spesifik bir varlığa veya nesneye atıfta bulunan işlevsel sözcük.

Alt düzey bileşenlerin basit etkileşimlerinden, bu bileşenlerin özelliklerine indirgenemeyen ve önceden öngörülemeyen üst düzey niteliklerin ortaya çıkması durumu.

Birden fazla algısal yolla yorumlanabilen, gömülü ya da tersinir nitelik taşıyan her türlü görsel veya duyusal uyarıcı.

🔹 1. (ambiguity): Bir davranışın, durumun, ifadenin veya uyarıcının birden fazla anlama gelebilecek şekilde yorumlanabilme potansiyeli. 🔹 2. (indeterminacy): Bir ilişkinin formunun ya da büyüklüğünün benzersiz şekilde belirlenememesi veya matematiksel/analitik bir probleme tekil bir çözüm bulunamaması durumu. 🔹 3. (uncertainty): Gelecekteki sonuçların veya mevcut durumların olasılıklarının tam olarak bilinmediği, bilgi eksikliğinden kaynaklanan bilişsel ve durumsal netlik yoksunluğu.

Fark eşiği ölçümlerinde, üst eşik (tam fark edilebilir uyarıcı) ile alt eşik (tam fark edilemez uyarıcı) arasında kalan psikofiziksel aralıktır.

Psikolojik estetikte, sanatsal üslupların karmaşıklık, belirsizlik ve düzensizlik eksenindeki algısal boyutunu niteleyen yapı.

Bir parçacığın konumunun ve momentumunun aynı anda tam bir kesinlikle ölçülemeyeceğini, ölçüm eyleminin sistemin kendisini öngörülemez biçimde bozduğunu öne süren kuantum mekaniği kuralı.

Psikolojik estetikte, izleyicinin bir sanat eserine karşı kortikal uyarılmadan ziyade otonom sinir sistemi tepkilerini yansıtan öznel belirsizlik yanıtıdır.

Dilbilimde, bir fiilin doğrudan nesnesini üstlenen isim, zamir veya ad öbeğinin girmiş olduğu morfosemantik durum.

Bilginin duyusal bellek, kısa süreli bellek ve uzun süreli bellek olmak üzere birbirini izleyen farklı aşamalardan geçerek işlendiğini ve saklandığını savunan yapısal bilişsel kuram.

Bilişsel psikolojide, bilginin çevresel girdiden duyusal kayda, oradan kısa süreli ve nihayetinde uzun süreli belleğe doğru doğrusal bir akış izlediğini savunan, Atkinson ve Shiffrin (1968) öncülüğündeki yapısal bellek kuramı.

Geçmiş deneyimlerin ve edinilen bilgilerin öğrenme, kodlama, depolama ve geri çağırma süreçleri aracılığıyla zihinde tutulması ve işlevsel kılınması yetisi.

Bir anının kaynağını (örn. yaşanmış bir olay, başkasından duyulan bir bilgi veya hayal gücü) zihinsel detaylara dayanarak belirleme ve etiketleme süreci.

Geçmişteki olayların, deneyimlerin veya kazanılan bilgilerin, zihinsel süreçler ve dış etkenler nedeniyle yanlış, kusurlu ya da tamamen hayali olarak hatırlandığı veya tanındığı bilişsel durum.

İlgisiz, istenmeyen veya rekabet eden bilgilerin etkin bir şekilde bastırılmasını ve hedef bilgiye erişilmesini sağlayan bilişsel kontrol mekanizmasıdır.

Doğru hatırlanan öğe oranının, yanlışlıkla hatırlanan (yanlış pozitif) öğe oranına karşı grafiksel olarak temsil edildiği istatistiksel eğridir.

Herhangi bir nesnenin renginin bellek izinde modifiye edilmiş halidir; hatırlanan rengin kalitesi genellikle gerçek tondan büyük ölçüde sapma gösterir.

Beynin farklı bölgelerinde yer aldığı ve işlevsel olarak farklı bellek görevlerinde kullanıldığı varsayılan çoklu bilişsel alt depolama yapılarıdır.

Bir uyarıcı dizisinin sunumunu takiben, herhangi bir gecikme olmaksızın doğru sırada yeniden üretilebilen maksimum öge sayısı.

Algısal yanılsamalara benzer şekilde, bireyin hiç gerçekleşmemiş olayları olmuş gibi hatırlaması veya geçmişteki bir olayı yanlış, çarpıtılmış detaylarla zihninde yeniden kurgulaması durumu.

Bilginin kodlanması, saklanması ve geri çağrılması süreçlerini yöneten; serbest hatırlama, seri hatırlama, eşleştirilmiş-ilişkili öğrenme ve tanıma testleriyle ölçülen bilişsel kapasiteler.

🔹 1. (I): Benlik bilincinin özne konumundaki fail yönünü ifade eden ve William James'in benlik kuramında deneyimleyen, düşünen özneyi tanımlayan birinci tekil şahıs zamiri. 🔹 2. (me): William James'in benlik kuramında öznenin deneyimleyen 'ben'ine karşılık, gözlemlenen, nesneleşmiş ve ampirik benliği ifade eden nesne zamiri.

Siyah-beyaz desenli bir diskin, belirli bir hızda döndürüldüğünde algısal olarak hayalet renkler üretmesine neden olan optik illüzyon aracı.

Bireyin irade, karar verme ve öz-kontrol kapasitesinin, bu kaynakları yoğun şekilde gerektiren önceki aktiviteler nedeniyle geçici olarak azalması durumu.

Her bireyin deneyiminin öznel ve özel olduğu varsayımından hareketle, dış dünya ve diğer zihinler hakkında nesnel bilgi edinmenin mantıksal imkansızlığını savunan epistemolojik çıkmaz.

Bireylerin benzer niteliklere sahip uyaranları algısal bir grup altında toplayarak bir bütün olarak yorumlamasını öngören temel Gestalt örgütleme ilkesidir.

İnsan zihninin benzer özellikler taşıyan uyarıcıları bir arada gruplama ve bir nesne ya da düşüncenin akla bir diğer benzerini getirmesi eğilimini açıklayan temel çağrışım ilkesi.

Bir organizmanın, daha önce deneyimlemediği yabancı bir durumla karşılaştığında, kısmen tanıdık ve benzer bir duruma verdiği tepkiye benzer bir davranış sergileyeceğini öngören genelleme ilkesidir.

İki farklı kavram veya nesne arasında 'gibi' veya 'kadar' edatları aracılığıyla kurulan doğrudan karşılaştırma figürü.

Sarmal çizgilerle kaplı dönen dikey bir silindirin, ekseni etrafında dönmek yerine yukarı veya aşağı doğru doğrusal bir hareketle kayıyormuş gibi algılanması.

Canlıların beslenme, yavrularını besleme veya enerji sağlama amacıyla yiyecek arama, bulma, yakalama ve işleme süreçlerinin tamamı.

Farklı konumlarda arka arkaya sunulan durağan görsel uyaranların, insan zihni tarafından akıcı tek bir hareketmiş gibi algılanmasına yol açan optik illüzyondur.

Bir dilin kurallarını empoze etmek yerine, konuşurların dili gerçekte nasıl kullandığını nesnel ve ampirik yöntemlerle inceleyen dilbilgisi yaklaşımı.

Aydınlatma koşullarındaki değişimlere rağmen beyaz yüzeylerin parlaklığının aynı algılanma eğilimi.

Bireylerin veya grupların, anında eleştirel değerlendirme yapmaksızın, potansiyel değerlerinden bağımsız olarak spontane ve engelsiz bir şekilde fikir ürettiği problem çözme stratejisi.

Parlak ışık seviyelerinin artmasının, bazı renk uyarıcılarının (özellikle sarımsı ve mavimsi tonların) spektral konumlarında algısal bir kaymaya neden olarak daha saf sarı veya mavi görünmesini sağlayan psikofiziksel bir algı olgusudur.

Bilimsel terminolojide 'iki' veya 'çift' anlamını taşıyan, kelimelerin önüne gelerek ikili yapıları niteleyen ön ek.

Bir nesnenin bileşen öğelerinin bütünleştirilerek arka plandan ve diğer nesnelerden ayrışan tutarlı bir bütün olarak algılanması süreci.

Gözün optik nitelikleri veya yapay bir mercek sebebiyle retinal ya da görsel projeksiyonda meydana gelen, uyarıcının aslını yansıtmayan geometrik ve biçimsel sapma.

Sanat ve edebiyat eserlerinin içeriğinden veya anlamından ziyade dışsal biçimsel özelliklerinin incelenmesini savunan eleştirel yaklaşım.

Kesin kurallara ve tümdengelim ilkelerine dayanan, içerikten bağımsız olarak mantıksal formun geçerliliğini test eden zihinsel süreç.

Dilin işlevinden ve anlamından bağımsız olarak, yalnızca biçim ve yapı açısından betimlenmesi.

Uyaranın tamamlayıcı bir tonunda ortaya çıkan ikincil görsel art-görüntü.

Ardışık iki karakterden veya harften oluşan herhangi bir ikili dizi.

Ergonomi ve insan faktörleri mühendisliğinde, sistem parametrelerindeki sapmaları algılayarak operatörü erken aşamada uyaran duyusal ikaz sistemidir.

Soru sorma, rica etme veya emir verme amacı taşımaksızın doğrudan bir durumu, olguyu ya da bilgiyi ifade eden cümle veya önermeleri nitelendiren sıfattır.

Dilbilimde ve bilişsel edimbilimde, emir, soru veya dilek bildirmeksizin doğrudan düz cümleler kurmaya yarayan fiil kipi.

Sternberg'in üçlü zeka kuramının insan zekasındaki bilgi işleme süreçlerini açıklayan; üst-bileşenler, performans bileşenleri ve bilgi edinme bileşenlerinden oluşan alt teorisidir.

Karmaşık bir süreci veya sistemi daha küçük alt süreçlere ve temel bileşenlere ayıran bilgi işlemleme ve matematiksel teknikler bütünü.

İki dilini de aynı bağlamda ve ortak bir kavramsal temel üzerinden öğrenen, her iki dil için tek bir anlamsal sisteme sahip olan iki dilli birey.

Birden fazla uyarıcının varlığında ve her birine farklı bir yanıt verilmesi gerektiğinde harcanan toplam işlem süresidir.

Aynı anda ortaya çıkan iki veya daha fazla basit uyarıcının birleşmesiyle oluşan bütüncül uyarıcı yapı.

Bireyin karmaşık yaşam problemleri karşısında sağduyulu kararlar alma, bilgiyi ortak iyilik için uygulama ve deneyimi derin bir içgörüyle harmanlama kapasitesi.

🔹 1. (information): Araştırma, deneyim veya pratik yoluyla elde edilen olgu ve fikirler bütünü; bilgi teorisinde ise belirsizliği azaltan mesaj. 🔹 2. (knowledge): Deneyim, eğitim veya çalışma yoluyla elde edilen, bir olgunun farkında olma durumu ve anlama kapasitesinin kapsamı.

Son derece özelleşmiş, birbirinden soyutlanmış küçük bilgi ve uzmanlık alanları.

Bilginin temsili, depolanması, erişimi ve iletilmesi süreçlerini inceleyen, bilgisayar bilimi ve iletişim bilimini kapsayan disiplinler arası alan.

Kullanıcıların veya uzmanların bir sistem ya da süreç hakkındaki zihinsel modellerini, mantık yürütme biçimlerini ve örtük bilgilerini sistematik yöntemlerle gün yüzüne çıkarma süreci.

Antik Yunan filozofu Platon'un, doğuştan gelen bilgilerin doğum öncesi varoluşta deneyimlenen idealar dünyasından kalma anıların hatırlanmasıyla (anamnesis) açığa çıktığını savunan epistemolojik ve bilişsel kuramı.

Verinin algısal sistemler, bellek depoları ve karar mekanizmaları aracılığıyla insan sinir sistemi içinde akışını ve manipülasyonunu inceleyen bilişsel süreç.

İnsan belleğini, girdileri kodlayan, depolayan ve geri çağıran bir bilgisayar sistemi gibi aşamalı olarak işleyen mekanik bir süreç şeklinde ele alan bilişsel yaklaşım.

Belirsizliği azaltan her türlü mesajın iletimini, kodlanmasını, işlenmesini ve nicelikselleştirilmesini inceleyen uygulamalı matematik ve bilişsel modelleme çerçevesidir.

Bir bireyin veya yapay bir sistemin bilişsel görevlerdeki performansını doğrudan yönlendiren olgusal, sezgisel ve biriktirilmiş genel arka plan bilgisi deposu.

İnsan uzmanlığına dayalı veri tabanlarını ve çıkarım mekanizmalarını kullanarak karmaşık problemleri çözen yapay zeka tabanlı bilgisayar sistemi.

Birleşik Krallık'ta geliştirilen, karmaşık problemlere çözüm üretmek veya karar alma süreçlerini desteklemek amacıyla sembolik, nicel veya hibrit bilgi temsili kullanan yapay zeka tabanlı akıl yürütme sistemidir.

Bilgi bilimi ilkelerinin pratik amaçlar doğrultusunda uygulanması olup, bilgisayar ve iletişim teknolojilerini bünyesinde barındırır.

🔹 1. (knowledge representation): Yapay zeka programlarında semantik bilginin ve enformasyonun kodlanması, sistematik olarak yapılandırılması ve işlenmesi için kullanılan yöntemler bütünü. 🔹 2. (representation of knowledge): Dünyaya, benliğe ve deneyimlere dair bilginin zihinsel olarak kodlanması, örgütlenmesi ve saklanması sürecidir.

İletişim hatları aracılığıyla birbirine bağlanmış, bilgi ve kaynak paylaşımı ile veri aktarımını mümkün kılan bağımsız bilgisayarlar ve düğümler topluluğu.

Bilgisayarların bellek ve veri işleme kapasitelerini kullanarak alıştırma, problem çözme, simülasyon ve oyun temelli öğrenme süreçleri sağlayan bireyselleştirilmiş öğretim yöntemi.

Öğretmenin bireyselleştirilmiş eğitim planını uygulamasına yardımcı olmak amacıyla bilgisayarın öğrenci performans verilerini işleyip bir sonraki öğretim adımını önerdiği sistem.

Psikolojik bir işlev gibi dışsal bir varlığın, bileşenlerini anlamayı kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmış bilgisayar tabanlı simülasyonu.

Bilgisayarların ve bilgisayar ağlarının işleyişini kavrama, bu teknolojileri temel ve ileri düzeyde etkin bir şekilde kullanabilme becerisidir.

Bir bilgisayara belirli bir dizi işlemi gerçekleştirmesini yönlendiren, biçimsel bir dilde kodlanmış talimatların verilmesi süreci.

Bilişsel psikolojide, zihinsel süreçlerin işleyişini incelemek amacıyla bilişsel modellerin bilgisayar programları aracılığıyla yürütülmesi ve test edilmesi tekniğidir.

Herhangi bir konuyu, olguyu veya disiplini sistematik ve akademik olarak inceleyen bilim dalını veya uzmanlık alanını belirten son ek.

Bilimin doğasını, yöntemlerini, epistemolojik temellerini ve bilimsel girişimin anlamını inceleyen felsefe alt dalıdır.

Bilimsel yöntemin ve doğa bilimlerinin kapsamını aşırı genişleterek, diğer tüm bilgi ve yaklaşım biçimlerini geçersiz veya değersiz sayan dogmatik epistemolojik tutum.

Tüm bilim dallarının temel ilkelerinin, nihayetinde fiziğin yasa ve prensiplerine indirgenebileceğini veya bunlardan türetilebileceğini savunan epistemolojik ve ontolojik görüş.

Bir olayın, davranışın veya düşüncenin, kabul görmüş bilimsel ilkeler, olgular ve varsayımlar bütünü çerçevesinde temellendirilerek açıklanması.

Hipotez üretimi ve bu hipotezlerin sistematik olarak test edilmesi süreçlerini kapsayan üst düzey bilişsel akıl yürütme biçimi.

Thomas Kuhn'un tanımladığı çerçevede, bir bilim dalının hâkim teorik yapısının ve temel paradigmalarının kökten değiştiği dönüm noktası.

Bilimsel yöntemin sistematik kullanımıyla geliştirilmiş ve doğrulanmış psikolojik olgular, teoriler ve teknikler bütünü.

Bilimsel araştırmaları karakterize eden; mantık kurallarına, ampirik kanıtlara, nesnelliğe ve hipotezlerin sistematik sınanmasına dayanan akıl yürütme kalitesidir.

Şu anda odak olunmayan ancak dikkat yöneltildiğinde veya bir ipucuyla kolayca bilinç düzeyine çağrılabilen zihinsel içerikleri barındıran bilişsel alan.

Subjektif bilinç içeriğinin, durağan ve yalıtılmış parçalardan ziyade kesintisiz, dinamik ve akışkan bir düşünce, duygu ve duyu silsilesi olduğu yönündeki psikolojik ve felsefi kavrayış.

Bir bireyin belirli bir anda deneyimlediği tüm algı, düşünce ve duyumların entegre olmuş bütünsel farkındalığıdır.

Herhangi bir anda çok sayıda farklı algı, düşünce ve duygunun tek ve entegre bir bilinç durumu halinde deneyimlenmesi olgusu.

Bilişsel bilim, nörofizyoloji ve zihin felsefesini bir araya getirerek bilincin doğasını, öznel deneyimleri ve zihin-beden ilişkisini inceleyen çok disiplinli araştırma alanı.

Görüntü veya duyusal temelli çağrışım zincirlerine indirgelenemeyen, zihinsel deneyimlerin ve örtük farkındalık hallerinin bütüncül halini ifade eden Alman deneysel psikoloji terimi.

Uyarıcıların şiddet, süre ve alaka düzeyleri bakımından farkındalık alanına girmesini sağlayan minimum alt sınır.

Herhangi bir anda öznenin zihinsel olarak deneyimlediği algılar, düşünceler, duygular, imgeler ve anıların tamamı.

Algılayan öznenin dışında kalan veya zihnin farkındalık alanına giren algılar, zihinsel imgeler, duygular ve hatta gözlemleyen benlik dahil her türlü içeriktir.

Deneyimi gözlemleyen 'ben' konumundaki özne veya bilinçli yaşantının temel taşıyıcısı ve içeriği.

Bilinçli deneyimlerin nesnelerini sahnedeki spot ışığı altındaki aktörlere, bilinçdışı işlevleri ise karanlık seyirci salonuna ve görünmeyen sahne arkası ekibine benzeten bilişsel metafor.

Bilinç durumunun, aldatıcı şimdiki zaman (specious present), duyusal girdilerin farkındalığa ulaşma süresi ve öznel zaman aralığı algısı dahil olmak üzere zamansal özellikleridir.

Bir uyarıcının, bireyin açık farkındalığı olmaksızın davranışlarını etkileyebildiği eşik altı bilinç düzeyidir.

Bireyin bilinçli farkındalık eşiğinin altında kalan uyaranların, daha sonraki bilişsel görevleri veya davranışsal tepkileri istatistiksel olarak değiştirmesi süreci.

Bireylerin maruz kaldıkları bilginin içeriğine dair bilinçli bir farkındalık olmaksızın tutumlarının değiştirilmesini amaçlayan uyarıcı sunumu.

Bireyin bilinçli farkındalık eşiğinin altında kalan uyaranlara maruz kalması yoluyla bilgi, alışkanlık veya tutum edinmesi.

Bilinçli algı eşiğinin altında kalan görsel veya işitsel uyaranlar aracılığıyla bireylerin tutum, inanç ve davranışlarını bilinç dışı düzeyde yönlendirmeyi amaçlayan manipülasyon tekniği.

Bireyin açık farkındalık eşiğinin altında kalan bir uyaranı, bilinçli bir yaşantı olmaksızın zihinsel olarak işlemlemesi.

Farkındalığı doğrudan meşgul etmeksizin algı, düşünce ve davranışı şekillendiren örtük zihinsel yapılar ve süreçler bütünü.

Düşünme, hafıza ve dil işleme gibi bilişsel süreçlerin, bireyin doğrudan farkındalığına ve sözlü raporlamasına yansımadan gerçekleşmesi durumu.

Algının, bireyin dünyaya dair bilgileri ve geçmiş deneyimlerini kullanarak, duyusal girdileri bilinçli bir çaba harcamadan dolaylı yoldan yorumlaması hipotezi.

Bireyin açıkça seçmediği, farkında olmadığı ancak düşünce ve davranışlarını doğrudan etkileyen motivasyonel yapı veya hedef.