Bileşik Uyarıcı
Compound Stimulus
Tanım
Aynı anda ortaya çıkan iki veya daha fazla basit uyarıcının birleşmesiyle oluşan bütüncül uyarıcı yapı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir köpek üzerinde yürütülen klasik koşullanma deneyinde, zil sesinin tek başına verilmesi yerine, hem yanıp sönen kırmızı bir ışığın hem de belirli bir frekanstaki tonun (bileşik uyarıcı) aynı anda köpeğe sunulması ve ardından mama verilmesi. Deney ilerledikçe köpek, bu iki uyarıcının kombinasyonunu mama beklentisiyle eşleştirmeyi öğrenir.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve öğrenme kuramlarında, organizmanın çevresindeki uyarıcıları tekil olarak değil, çoğunlukla bir uyarıcı kümesi halinde deneyimlediği varsayımına dayanır. Klasik ve edimsel koşullanma paradigmalarında, bileşik uyarıcının sunumu (örneğin aynı anda hem bir tonun hem de bir ışığın verilmesi), bileşenlerin tek başına yaratacağı etkiden farklı bir öğrenme dinamiği ortaya çıkarabilir. Rescorla-Wagner Modeli gibi associative learning modellerinde, bileşik uyarıcıyı oluşturan öğelerin toplam aşinalığı ve aralarındaki gölgelenme (overshadowing) veya engelleme (blocking) etkileri, organizmanın hangi uyarıcı bileşenine tepki vereceğini doğrudan belirler. Nörobiyolojik düzeyde ise bu durum, duyusal girdilerin primer kortekslerde işlenip ardından multimodal bütünleşme alanlarında (örneğin superior temporal sulkus veya prefrontal devreler) tek bir algısal Gestalt formunda sentezlenmesi süreciyle karşılık bulur.
Etimoloji
Latince 'componere' (bir araya getirmek, oluşturmak) fiilinden türetilen 'compound' ve Latince 'stimulus' (dürttü, batıcı uç, uyaran) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Simultaneous conditioning (eşzamanlı koşullanma) ile karıştırılabilir; simültane koşullanma iki ayrı olayın zamansal örtüşmesini ifade ederken, bileşik uyarıcı bizzat uyarıcının kendi fiziksel yapısının çoklu bileşenlerden oluşmasını ifade eder.