Deney
Experiment
Tanım
Değişkenler arasındaki nedensel ilişkileri saptamak amacıyla, kontrollü koşullar altında bağımsız değişkenin manipüle edilip bağımlı değişken üzerindeki etkisinin ölçüldüğü sistematik araştırma yöntemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji bağlamında, yeni geliştirilen bir bilişsel yeniden yapılandırma protokolünün anksiyete düzeyine etkisini inceleyen bir araştırmada; 60 panik bozukluk hastası seçkisiz olarak iki gruba ayrılır. Deney grubuna 8 haftalık protokol uygulanırken, kontrol grubuna plasebo niteliğinde standart bilgilendirme yapılır. Süreç sonunda Beck Anksiyete Ölçeği puanlarındaki değişim istatistiksel olarak karşılaştırılarak nedensel bir çıkarıma varılır.
Derin Analiz
Deneysel yöntem, ampirik bilimlerin ve davranış bilimlerinin temel epistemolojik taşıyıcıdır. Nedensellik (causality) çıkarımı yapabilmek için üç temel koşulun sağlanması gerekir: covaryasyon (birlikte değişim), zaman önceliği ve alternatif açıklamaların (karıştırıcı değişkenlerin) bertaraf edilmesi. Bu bağlamda, araştırmacının bağımsız değişkeni aktif olarak manipüle etmesi ve katılımcıları koşullara seçkisiz (random) ataması, korelasyonel tasarımlardan ayrılan en kritik metodolojik adımlardır. Seçkisizlik, katılımcıya dayalı dışsal etkenlerin (confounding variables) sistematik hata varyansına dönüşmesini engeller ve iç geçerliliği (internal validity) maksimize eder. İstatistiksel olarak varyans analizi (ANOVA) veya genel doğrusal modeller (GLM), manipülasyonun etkisini test etmek için sıklıkla temel oluşturur.
Etimoloji
Latince 'ex-periri' (denemek, tecrübe etmek, sınamak) fiilinden türetilmiştir. Kökündeki 'periculum' (tehlike, risk, deneme) sözcüğü ile akrabadır.
Karıştırmayın
Korelasyonel Çalışma (Korelasyon nedensellik bildirmez; değişkenler arasındaki sadece birlikte değişim eğilimini gösterir, manipülasyon içermez.)