Nedensellik
Causality
Tanım
Her olayın kendinden önceki olaylar zincirinin bir sonucu olduğu ve öncül koşulların belirli neticeler doğurduğu temel felsefi ve bilimsel sayıltı.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikolojide, travmatik bir çocukluk yaşantısının (öncül olay) yetişkinlikte gelişen yaygın anksiyete bozukluğunun (sonuç) doğrudan nedeni olup olmadığını inceleyen uzunlamasına bir prospektif araştırma tasarımı nedensellik analitiğine örnektir.
Derin Analiz
Nedensellik, bilimsel metodolojinin ve ampirik epistemolojinin ontolojik temelidir. Klasik mekanist görüşte neden-sonuç ilişkisi mutlak bir determinizme dayanırken, modern kuantum mekaniği ve olasılıksal istatistiksel modellemeler bu keskin çizgiyi sorgulayarak korelasyon ile nedensellik arasındaki ayrımı keskinleştirmiştir. İstatistiksel analizlerde ve klinik araştırmalarda (örneğin epidemiyolojik çalışmalarda), iki değişken arasındaki eş-değişimin nedensel bir nitelik taşıyıp taşımadığını kanıtlamak; geçicilik (temporality), tutarlılık, doz-yanıt ilişkisi ve biyolojik/mantıksal akıl yürütme gibi Bradford Hill kriterleri gibi sıkı metodolojik süzgeçlerden geçmeyi gerektirir. Bilişsel düzeyde ise insan zihni, belirsizliği azaltmak ve çevreyi anlamlandırmak için sürekli bir nedensellik atfı (causal attribution) eğilimi gösterir.
Etimoloji
Latince 'causa' (neden, sebep, dava) sözcüğünden türetilmiştir; felsefi ve bilimsel düzlemde olaylar arasındaki zorunlu bağlantıyı ifade eder.
Karıştırmayın
Korelasyon (iki değişken arasındaki istatistiksel ilişki veya birlikte değişim), nedensellik anlamına gelmez; 'korelasyon nedenselliği kanıtlamaz' kuralı bilimsel metodolojinin temel taşıdır.