Bilişsel Bilimler

Bilim dalını, inceleme alanını veya uzmanlık branşını bildiren son ek.

Başlangıç durumundan hedefe giden en kısa ve en az maliyetli yolu bulmak için maliyet fonksiyonu ile sezgisel tahmini birleştiren en iyi-ilk arama algoritmasıdır.

Dikkat süreçlerini açıklık, çekim ve sözdizimi olmak üzere üç ana karakteristik özellik üzerinden ele alan kapsamlı bir bilişsel mimari modelidir.

Mantık ve felsefede, kanıtlanmaya gerek duyulmaksızın doğru kabul edilen ve tüm tümdengelimsel akıl yürütmelerin temel dayanağını oluşturan evrensel önerme.

Yüz tanıma gibi, belirli bir göreve özgü olan ve zihnin veya beynin belirli bir işlevinin kontrolü altında bulunan bilişsel kapasitedir.

Bir problemi çözmek, bir görevi yerine getirmek veya bir hesaplama dizisini yürütmek için tasarlanmış kesin tanımlı kurallar veya prosedürler kümesidir.

Bir fonemin, bulunduğu bağlama ve fonetik çevreye bağlı olarak değişen ancak anlam ayırt edici özelliği bulunmayan akustik varyantları.

Bir biçimbirimin (morfemin) anlamı değişmeksizin, bağlama bağlı olarak sesbilimsel veya yazılımsal açıdan büründüğü farklı biçimlerin her biri.

Felsefi problemlerin dilin mantıksal analizi ve kavramsal netleştirme yoluyla çözülebileceğini savunan, 20. yüzyılın başlarında Bertrand Russell ve Ludwig Wittgenstein öncülüğünde şekillenen felsefe geleneği.

Karmaşık bir olguyu, bütünü daha iyi kavramak amacıyla daha küçük, yönetilebilir bileşenlerine ve alt süreçlerine ayırarak inceleyen metodolojik strateji.

Matematiksel problemleri çözmek için elektrik voltajı, mil rotasyonu veya hidrolik basınç gibi sürekli fiziksel nicelikleri kullanan hesaplama makinesi.

İnsan özelliklerine sahip olan veya insan formunu taklit eden otomat, robot veya insansı varlık.

Kavramsal aracılığa gerek duymaksızın, nesnelerin doğrudan ve dolaysız bir şekilde bilince verilmesi durumu.

Bilimsel hipotezler dahil olmak üzere genel önermelerin doğruluğunun, olumlu örneklerin birikimi veya olasılık tahminleriyle doğrulanamayacağını savunan epistemolojik ve metodolojik duruş.

Bir tezle çelişen veya onun doğrudan zıttını oluşturan önerme ya da fikir.

Deneyimden bağımsız olarak, zihnin doğuştan gelen tasarımlar ve akıl yürütme yoluyla gerçek bilgiye ulaşabileceğini savunan epistemolojik ve bilişsel konum.

Bir nesnenin veya fikrin varlığı ya da doğası için zorunlu olmayan, değişebilir niteliktir.

Dillerin ve dilsel yapıların tarihsel süreç içerisindeki evrimini ve değişimini inceleyen dilbilim alt dalıdır.

İki veya daha fazla sözcüğün içerdiği ünlü seslerin benzerliği veya tekrarı üzerine kurulmuş fonetik bir uyum biçimidir.

Bir sistem veya ürünün, önceden belirlenmiş soyut modeller yerine, temel kullanıcı gereksinimlerinin tümevarımsal bir yaklaşımla tespit edilip sürece yön vermesi sağlanarak tasarlanmasıdır.

Bellek, öğrenme ve algının yalnızca olaylar arası mekanik bağlarla değil, deneyimi çevreleyen bağlamın atfettiği anlamla şekillendiğini savunan epistemolojik ve psikolojik dünya görüşü.

Bilginin beyindeki temsillerin kendisinde değil, bu temsiller arasındaki bağlantı ağlarında kodlandığını savunan bilişsel ve nöral kuramlar sınıfı.

İnsan bilişsel süreçlerini ve öğrenmeyi, çok sayıda basit, nöron benzeri işlemsel birimin paralel, kooperatif ve rekabetçi etkileşimleri yoluyla açıklayan teorik yaklaşım.

Yeni elde edilen kanıtlar ışığında, bir olayın gerçekleşme olasılığını (prior probability) güncelleyerek sonçul olasılığa (posterior probability) ulaşmayı sağlayan matematiksel formülasyondur.

Fiziksel bir töz olan beden ile imaddi olmayan veya zihinsel süreçlerin birbirleriyle nasıl etkileştiğini ve aralarındaki ontolojik ilişkinin doğasını inceleyen temel felsefi ve bilişsel bilim sorunudur.

Dil biliminde ve bilişsel dil bilimin alt dallarında, bir ismin veya zamirin önüne gelerek onun kapsamını, miktarını veya işaret ettiği nesneyi bağlamsal olarak sınırlayan işlevsel sözcük sınıfı.

Her bireyin deneyiminin öznel ve özel olduğu varsayımından hareketle, dış dünya ve diğer zihinler hakkında nesnel bilgi edinmenin mantıksal imkansızlığını savunan epistemolojik çıkmaz.

Bilimsel terminolojide 'iki' veya 'çift' anlamını taşıyan, kelimelerin önüne gelerek ikili yapıları niteleyen ön ek.

İletişim hatları aracılığıyla birbirine bağlanmış, bilgi ve kaynak paylaşımı ile veri aktarımını mümkün kılan bağımsız bilgisayarlar ve düğümler topluluğu.

Psikolojik bir işlev gibi dışsal bir varlığın, bileşenlerini anlamayı kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmış bilgisayar tabanlı simülasyonu.

Bir bilgisayara belirli bir dizi işlemi gerçekleştirmesini yönlendiren, biçimsel bir dilde kodlanmış talimatların verilmesi süreci.

Herhangi bir konuyu, olguyu veya disiplini sistematik ve akademik olarak inceleyen bilim dalını veya uzmanlık alanını belirten son ek.

Bilişsel bilim, nörofizyoloji ve zihin felsefesini bir araya getirerek bilincin doğasını, öznel deneyimleri ve zihin-beden ilişkisini inceleyen çok disiplinli araştırma alanı.

Herhangi bir anda öznenin zihinsel olarak deneyimlediği algılar, düşünceler, duygular, imgeler ve anıların tamamı.

Bincin temel işlevinin, normalde birbirinden bağımsız ve yalıtılmış çalışan beyin ağlarını harekete geçirmek ve entegre etmek olduğunu öne süren teorik model.

İnsan zihninin karmaşık kararlar ve eylemler üretebilen, ancak bilincin bu süreçler üzerinde nedensel bir gücü olmayıp yalnızca eşlik eden bir epifenomen olduğu felsefi ve bilişsel pozisyon.

Zihnin, zekanın ve mental süreçlerin doğasını anlamak amacıyla bilişsel psikoloji, yapay zekâ, sinirbilim, felsefe, dilbilim ve antropolojiyi bir araya getiren disiplinler arası alan.

Dilbilgisi kurallarının bağımsız bir dilsel modülden ziyade; kategorizasyon, belleksel çağrışım ve imgeleme gibi genel bilişsel ilkelerden türediğini savunan teorik yaklaşım.

Zihinsel bir sürecin, bireyin mevcut bilgileri, inançları veya hedefleri tarafından etkilenebilme kapasitesidir.

Zihinsel temsillerin tanımlanması, organize edilmesi, detaylandırılması veya bellekten çağrılması suretiyle gerçekleştirilen manipülasyon süreçleri bütünü.

İnsan problem çözme süreçlerinin ve zihinsel işlevlerin yapısını açıklayan ve genellikle bilgisayar programları olarak modellenen hipotez temelli sistemler.

Zihinsel süreçlerin (algı, bellek, akıl yürütme, problem çözme) içsel bilgi işlemleme mekanizmalarıyla gerçekleştiğini savunan psikolojik ve felsefi paradigma.

Bilişimde ve bilgi kuramında, yalnızca sıfır veya bir değerini alabilen en küçük temel bilgi birimidir.

Canlı sistemlerin yapısal ve işlevsel özelliklerinin, yapay elektronik veya mühendislik sistemlerine uyarlanmasını inceleyen disiplinler arası alan.

Değişken değerlerinin sayısal nicelikler yerine yalnızca doğru (1) veya yanlış (0) gibi ikili mantıksal doğruluk değerlerini aldığı, bilişsel mantık ve dijital hesaplama sistemlerinin temelini oluşturan cebir alt koludur.

Olası tüm çözümlerin, en az adım gerektirenlerden başlanarak sırayla denendiği bir problem çözme stratejisidir.

Bir probleme ait olası tüm çözümlerin hiçbir eleme yapılmaksızın sırayla üretilip test edildiği, bilişsel veya hesaplamalı bir problem çözme stratejisidir.

İki cazip alternatif arasında eşit derecede sıkışıp kalan bir bireyin, rasyonel bir karar verememesi nedeniyle eylemsizlik felci yaşaması durumu.

Bir eylemin faili veya öznesi olma kapasitesine sahip yaşayan bir varlığı belirten dilbilimsel ve bilişsel kategori.

"Düşünüyorum, o halde varım" anlamına gelen bu önerme, şüphe edilemeyecek tek mutlak gerçeğin düşünen öznenin kendi bilinçsel varlığı olduğunu savunan kartezyen felsefi temeldir.

Belirli bir coğrafi bölge içindeki dil ve lehçelerin bölgesel etkileşimlerini inceleyen dilbilim dalıdır.

Rasyonel zihnin, hem araştırma aracı hem de araştırma nesnesi olması durumundan kaynaklanan epistemolojik zorluk.

Klinik ve bilişsel literatürde 'bilinç' veya 'bilinçli durum' anlamında kullanılan standart kısaltma.

Bir organizmanın, gereksiz hareketlerden ve eylemlerden kaçınarak enerji harcamasını en aza indirme ve verimli hareket etme eğilimi.

Her ikisi de eşit derecede geçerli kanıtlarla desteklenebilen iki a priori önerme arasındaki uzlaşmaz çelişki durumu.

Tekrarlayan hareketler sırasında hedeflerin, geri bildirimin ve çevresel etmenlerin zaman içindeki değişimini ve etkileşimini inceleyen analitik yaklaşım.

İnsan bilişinin temelini oluşturan; etki alanı özgü, görev odaklı, bilgi süzgeci sınırlı ve açık inançlardan bağımsız çalışan evrensel zihinsel mekanizmalar bütünü.

Bilgisayarların ve sembol işleme sistemlerinin bilgiyi yalnızca sentaktik (biçimsel) olarak işleyebildiğini, semantik (anlamsal) bir kavrayışa veya bilinçli bir anlama kapasitesine sahip olmadığını savunan felsefi düşünce deneyi.

Çoklu ajan sistemlerinde veya sosyal ağlarda, tek bir bireyin sahip olmadığı ancak topluluktaki üyelerin bilgi birikimlerinin ortaklaşa kümelenmesiyle ortaya çıkan bütüncül malumat.

Bilgi işleme sistemlerinde, belirli bir bilgi birimine ait verinin tek bir bütünlük halinde değil, sistemin çok sayıda ayrı bileşeni üzerine yayılarak temsil edilmesi durumu.

Parmak ve ellerin belirli şekiller almasıyla harflerin, kelimelerin ve fikirlerin ifade edildiği manuel bir iletişim sistemidir.

İnsanların ve diğer hayvanların eylem ile tepkilerini sistematik gözlem ve deney yöntemleriyle inceleyen disiplinler arası bilim dalı.

Anlamı, kullanıldığı bağlama, konuşmacının konumuna ve zamana göre değişen sözcük veya ifadelerin kullanımı.

Bağlama bağımlı olarak anlam kazanan, konuşmacının konumu, zamanı ve uzamsal çerçevesine göre gönderge değiştiren dilsel ve bilişsel terimleri tanımlar.

Öğrenme sırasında iki uyarıcı veya kavram arasındaki bağın güçlenme miktarının, ulaşılabilecek maksimum güç ile mevcut güç arasındaki farkın bir fonksiyonu olarak değiştiğini savunan associasyonist öğrenme ilkesidir.

Bir çizge veya ağaç veri yapısında, olası yolların en uç noktasına kadar inerek ilerleyen ve çıkmaz sokaklarda geri sarma (backtracking) prensibiyle çalışan yinelemeli arama stratejisi.

Dönüşümsel üretken dilbilgisinde, bir cümlenin mantıksal ve gramer ilişkilerini açıkça gösteren soyut taban biçimidir.

Duyu algıları ve deneyimlere dayanan, varsayımlardan hareketle tümdengelimsel sonuçlara varan söylemsel akıl yürütme yetisi.

Tek bir hece içerisinde bir ünlü sesin (vokal) fark edilemeyecek kadar akıcı bir biçimde bir diğerine kaymasıyla oluşan ikili ses birimi.

Bilginin kesikli (discrete) veya sayısal biçimde, tipik olarak ikili (binary) sistemle temsil edilmesi durumu.

Sayısal verileri işlemek, saklamak ve mantıksal karşılaştırmalar yapmak üzere tasarlanmış elektronik bilgi işlem sistemi.

Dilin aynı anda iki farklı düzeyde, yani sesletim (fonoloji) ve anlam (sözdizimi ve anlambilim) düzleminde temsil edilmesi ve işlenmesi prensibidir.

Bir parçasındaki değişimin, zaman içinde birbiriyle ilişkili tüm diğer kısımları eş zamanlı ve sürekli olarak etkilediği, nicel değişkenler ağıyla tanımlanan bütüncül yapı.

Dilbilimin coğrafi ve sosyokültürel temelli dil varyasyonlarını, lehçe ve ağızları inceleyen alt dalıdır.

Cümle içinde eylemden doğrudan etkilenen ve yüklemin bildirdiği işi üzerine alan öğedir.

Zihnin fiziksel dünyaya aracı zihinsel temsiller olmaksızın doğrudan eriştiğini savunan felsefi ve bilişsel epistemoloji görüşüdür.

Cümle yapısını sözdizimsel (sentaktik) ögeler yerine kelimeler arasındaki anlamsal (semantik) ilişkileri merkeze alarak inceleyen dilbilgisi yaklaşımı.

Geçmişte yaşanmış benzer durumlara ait bilgilerin, mevcut bir problemi çözmek veya karar vermek amacıyla yeni duruma uyarlanması sürecidir.

Tasarım, ürün geliştirme ve teknolojik sistemlerin kullanıcıların öznel duygusal tepkilerini ve deneyimlerini optimize edecek şekilde yapılandırılmasını inceleyen çok disiplinli mühendislik alanı.

Gerçekliğin ya da zihin-beden ilişkisinin birbirinden bağımsız iki temel töz veya alandan oluştuğunu savunan felsefi ve bilimsel görüş.

İmmanuel Kant'ın felsefi sisteminde, ampirik deneyimin anlamlandırılması ve yorumlanması için zorunlu olan, deneyimden bağımsız (a priori) on iki temel zihinsel anlama formu.

İngiliz alfabesindeki harflerin kullanım sıklığı baz alınarak, en çok kullanılan harflerin parmakların dinlenme (orta) sırasında yer aldığı ergonomik tuş dizilimi.

Dil tipolojisinde, çok sayıda belirgin biçimbirimin (morfemin) kök sözcüklere eklenmesiyle karmaşık sözcükler ve gramer yapıları oluşturan dil türü.

Olası çözüm yollarının başarı olasılıklarına göre değerlendirildiği ve en umut vadeden yolun öncelikli olarak denendiği bir problem çözme stratejisidir.

Bireyin, özellikle dil ediniminin kritik dönemlerinde, hedef dile veya yeni bir kültürel/bilişsel çevreye yoğun ve kesintisiz biçimde maruz bırakılması süreci.

Aristoteles'in dört neden kuramında, maddesel, biçimsel ve ereksel nedenleri bir araya getirerek nedensel süreci başlatan ve bir etki üreten faal güç veya maddedir.

Bir eylemin başka bir özne tarafından gerçekleştirilmesine veya bir durumun ortaya çıkmasına neden olunduğunu bildiren fiil türü.

Sürekli değişen bazı değişkenlerin fonksiyonu olarak bir değişkende meydana gelen kesikli ve ani değişimleri inceleyen matematiksel modelleme yaklaşımıdır.

İşaret ettiği nesne veya kavramla arasında hiçbir mantıksal, fiziksel veya içkin benzerlik ya da zorunluluk bulunmayan dilsel işaret.

Bir çizgedeki düğümleri, başlangıç noktasına en yakın olanlardan başlayarak katman katman ve yatay bir düzlemde inceleyen sistematik arama stratejisi.

Bir çizge veya karar ağacında olası durumları özyinelemeli olarak inceleyen, bir çıkmazla veya hedef dışı durumla karşılaşıldığında bir önceki adıma geri dönerek farklı bir alt kolu test eden arama stratejisi.

Yapay sinir ağlarında, ağın tahmin hatasını minimize etmek amacıyla ağırlıkların optimize edilmesini sağlayan temel türev tabanlı öğrenme algoritmasıdır.

Doğal dillerin bilgisayar bilimleri ve yapay zeka teknikleriyle istatistiksel veya kural tabanlı olarak modellenmesini ve analiz edilmesini amaçlayan disiplinler arası alan.

İdeal ve hesaplama açısından sınırlı ajanlar için tümevarımsal problemlerin içsel karmaşıklığını inceleyen biçimsel epistemolojinin alt disiplinidir.

Zihnin, tıpkı bir bilgisayar gibi semboller üzerinde işlemler gerçekleştiren bir bilgi işleme aygıtı olarak modellenmesini öngören bilişsel paradigma.

İnsan zihninin dijital bir bilgisayar gibi işlev gördüğünü, olayları ve nesneleri temsil etme ile bu temsiller üzerinde karmaşık işlemler yürütme kapasitesine sahip olduğunu varsayan bilişsel veya psikobiyolojik süreç açıklaması.

Yapay yaşam çalışmalarında kullanılan, ızgara tabanlı hücrelerin yerel kurallara göre durum değiştirdiği hesaplamalı bilgisayar programlarıdır.

Fiziksel dünya veya soyut kavramlara referansla bağımsız bir anlamsal içeriğe sahip olan, cümle içindeki diğer ögelerden bağımsız olarak tanımlanabilen sözcük türü.

Zihin-beden problemine felsefi bir yaklaşım olup, gerçekliğin hem fiziksel hem de deneyimsel olmak üzere iki yönü bulunduğunu ancak daha temel olan yönün fiziksel olduğunu savunan görüş.

Mantıkta, her önermenin zorunlu olarak yalnızca ve sadece iki doğruluk değerinden (doğru ya da yanlış) birine sahip olduğunu savunan temel ilke.

Dil sistemlerinde, fonemleri birbirinden ayırmaya yarayan ve sesletim açısından 'var/yok' veya 'açık/kapalı' gibi birbirini dışlayan iki zıt durumdan birini alan ayırt edici nitelik.

Tam olarak iki bileşenden veya iki zıt kategoriden oluşan mantıksal, yapısal veya bilişsel organizasyon.

Telefon, radyo, televizyon ve bilgisayar ağları gibi teknik iletişim sistemlerinin geliştirilmesi için bilimsel ilkelerin sistematik olarak uygulanması.

Bilginin iletilmesi ve alınması amacıyla organize edilmiş, kişiler arası, makineler arası veya insan-makine etkileşimini sağlayan yapılandırılmış şema veya mekanizma.

İşaretlerin ve sinyallerin alışverişini, bilginin depolanması ile iletilmesinin teknik, fizyolojik, psikolojik ve sosyal tüm yönlerini inceleyen teorik çerçeve.

Bir tarafın diğer tarafa kasıtlı veya istemsiz bir biçimde bilgi aktardığı her türlü sözel ya da sözel olmayan davranış.

Benzer tercihlere sahip bireylerin geçmiş davranış kalıplarını analiz ederek, mevcut kullanıcıya otomatik öneriler sunan kısmi otomatize karar verme prosedürü.

Bilgisayar tabanlı sistemlerde verilerin ve bilgilerin ses sinyalleri, akustik uyarıcılar veya simüle edilmiş ses manzaraları aracılığıyla kullanıcıya sunulması yöntemidir.

Bilişim kuramında, belirli bir iletişim kanalının güvenilir bir şekilde iletebileceği maksimum bilgi veya mesaj hızı sınırı.

Başlangıç koşullarındaki çok küçük değişimlerin büyük ve öngörülemez sonuçlar doğurduğu, doğrusal olmayan dinamik sistemleri inceleyen matematiksel ve kuramsal çerçevedir.

Sensörlerden gelen geri bildirimin bir kontrol mekanizmasını yönlendirerek çalışma koşullarını harici müdahaleye gerek kalmadan sabitlediği, kendi kendini tanzim eden bir sistemdir.

Girdileri ve çıktıları gözlemlenebilen ancak içsel işleyiş süreçleri bilinmeyen veya doğrudan gözlenemeyen sistem veya mekanizma.

Bağımsız bilgi kaynaklarının ortak bir küresel veritabanı üzerinden etkileşime girerek karmaşık problemleri çözmesini sağlayan modüler bir yazılım mimarisi ve bilişsel model.

Bir temel cümle (ana cümle) ile buna bağımlı olan bir veya daha fazla yan cümlecikten oluşan dilbilimsel yapı.

İki farklı dilin yapısal özelliklerinin sistematik olarak karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıklarının incelenmesi süreci.

Diller arasındaki biçimsel ve yapısal benzerlik ile farklılıkları inceleyerek bu dillerin tarihsel akrabalık bağı ve köken ilişkilerini ortaya koyan dilbilim dalı.

Farklı dillerin ve kültürlerin, argüman yapılandırma ve metin sunumu süreçlerindeki kendine özgü söylem kalıplarını inceleyen uygulamalı dilbilim teorisidir.

René Descartes'ın felsefi sisteminde, düşünme eylemi sayesinde varlığı kesin olarak kanıtlanan bilen özne veya ego.

Zihinde deneyimlerin birleştiği, merkezi bir gözlemcinin (egonun) tüm algıları perde arkasından izlediğini varsayan eleştirel bilinç metaforudur.

Işığın yansıma olgusunu ve aynalar aracılığıyla görüntü oluşturan optik sistemleri inceleyen alt bilim dalı.

Doğal dildeki cümlelerin anlam yapılarını ve kavramsal ilişkilerini bilgisayar programlarının anlayabileceği şekilde biçimselleştiren bir anlamsal ağ kuramı.

Kompleks ve dinamik sistemlerde başlangıç koşullarındaki ufak değişimlerin, zamanla büyük, doğrusal olmayan ve öngörülemez sonuçlar doğurması eğilimi.

20. yüzyılın ortalarından itibaren Kıta Avrupası'nda gelişen ve analitik felsefe geleneğinden ayrılan fenomenoloji, varoluşçuluk, yapısalcılık ve yapısöküm gibi felsefi akımların genel adıdır.

Bir dizi eylem veya konuşma sesinin (fonemin), hemen öncesindeki veya sonrasındaki diğer öğelerden etkilenerek fiziksel üretim biçiminin değişmesi olgusu.

Bir dilin konuşucularının, çevredeki bir uyarıcıyı (örneğin bir renk tonunu) adlandırma konusunda fikir birliğine varma derecesidir.

Belirli kural setlerini takip ederek yapı taşlarını birleştiren ve bu sayede yeni zihinsel temsiller üreten bilişsel süreç.

Bireylerin karmaşık verileri ve ilişkileri tek bir bütünsel form veya örüntü (gestalt) olarak algılamasını sağlayan görsel bilgi sunum sistemi.

İnsan dışı canlılara atfedilen, üst düzey öz-farkındalık içermeyen daha alt düzey bir bilinç ve duyumsama biçimi.

Farklı disiplinlerden ve bağımsız kaynaklardan gelen kanıtların ortak bir noktada buluşarak güçlü ve tutarlı bir bilgi bütünü oluşturması ilkesidir.

H. Paul Grice tarafından formüle edilen; kişilerarası etkili ve işbirlikçi iletişimi yönlendiren doğruluk, miktar, ilgililik ve tarz ilkelerinden oluşan dört temel kural.

İletişim sırasında ortaya çıkan işitme, anlama veya ifade etme sorunlarını gidermek amacıyla konuşmacı veya dinleyici tarafından devreye sokulan düzeltme mekanizmasıdır.

Girdi verilerindeki uzamsal örüntüleri, kenarları ve dokuları filtreler aracılığıyla tarayarak öznitelik çıkaran, özellikle bilgisayarlı görü ve görüntü tanıma görevlerinde kullanılan derin öğrenme mimarisi.

Güneş'i evrenin veya Güneş sisteminin merkezine koyan, Dünya dahil diğer gezegenlerin onun etrafında dairesel yörüngelerde döndüğünü savunan heliosentrik model.

Dilbilimde ve bilişsel bilimlerde, cümlenin öznesi ile tümleci arasında eşdeğerlik kurarak anlamsal köprü oluşturan bağ fiil.

Korneadan yansıyan ışık ışınlarını analiz ederek göz hareketlerini ve bakış yönünü yüksek hassasiyetle incelemeye yarayan deneysel yöntem.

Bir hipotezi, olasılığı veya şartı ifade eden, tipik olarak 'eğer' veya 'mademki' gibi bağlayıcılarla kurulan bağımlı yancümlecik.

Farklı dillerde yer almasına karşın ortak bir etimolojik kökenden türeyen ve benzer biçim ile anlam taşıyan sözcükler.

Farklı program veya stratejilerin ekonomik verimliliğini belirlemek amacıyla tüm maliyetlerin ve kazanımların ortak bir para birimine indirgenerek oranlandığı analitik prosedür.

Bilgi işleme kuramlarında bilgisayar analojisine dayanılarak, depolanan temsiller üzerinde mantıksal ve aritmetik işlemleri yürüten zihinsel sistem bileşeni.

İnsan deneyiminin ve algısal fenomenlerin ötesinde, insan zihninden bağımsız olarak var olan tüm varoluşların birliği.

Her olayın kendinden önceki olaylar zincirinin bir sonucu olduğu ve öncül koşulların belirli neticeler doğurduğu temel felsefi ve bilimsel sayıltı.

Öğrenme süreçlerini ve pedagogik stratejileri, beynin nörobiyolojik yapısı ve işlevsel mekanizmalarıyla uyumlu hale getirmeyi amaçlayan disiplinler arası yaklaşım.

Bilgisayar sistemlerinin ve yapay zeka programlarının matematiksel teoremleri kanıtlama, denklemleri çözme ve mantıksal çıkarım yapma süreçlerini otonom olarak gerçekleştirmesini inceleyen alt disiplin.

Bilgisayar tabanlı süreçler aracılığıyla insan konuşmasının veya yazısının çözümlenmesi, anlamlandırılması ve komutlara uygun yanıt üretilmesidir.

Bilgisayar tabanlı bir süreç aracılığıyla, söylenen kelimelerin anlamı çözümlenmeksizin yazılı metne dönüştürülmesi.

Bir konuşmacının ses özelliklerinin genellikle bilgisayar tabanlı yöntemlerle analiz edilerek kimliğinin tespit edilmesi süreci.

Genel sistem teorisinde, dışsal tetikleyici uyaranların yokluğunda kendiliğinden ortaya çıkan süreçler veya davranışlar.

Bileşenlerinin birbirini karşılıklı olarak desteklediği, beslediği ve sürekli olarak yeniden ürettiği kendi kendini organize eden ve sürdüren sistem.

Deneysel kanıta veya gözleme dayanmaksızın, saf mantık, tümdengelim veya önceki varsayımlar yoluyla elde edilen bilgi veya çıkarımları ifade eden epistemolojik ve metodolojik kavram.

Sözdiziminin, anlam (semantik) ve işlevden (pragmatik) bağımsız, kendine has kurallarla çalışan özerk bir dilbilimsel bileşen olduğunu savunan teori.

Genel olarak olayların yüzde 80'lik sonucunun, etkenlerin yüzde 20'lik kısmından kaynaklandığını savunan ampirik gözlem kuralı.

Bilimsel araştırmalarda ve bilişsel süreçlerde, aynı olguyu açıklayan birden fazla hipotez olduğunda en az varsayım içeren en basit seçeneğin tercih edilmesi gerekti epistemolojik ilke.

Tüketicilerin belirli reklam uyarıcılarına karşı gösterdiği tutum ve davranışsal tepkileri istatistiksel ve matematiksel denklemlerle tahmin etmeyi amaçlayan analitik yaklaşım.

Genel kabul gören, özel bir uzmanlık gerektirmeyen, isabetli muhakeme ve günlük yaşam pratiklerine dayanan inançlar ve önermeler bütünü.

Birden fazla alternatif arasından yapılan tercihlerde, belirli bir seçeneğin seçilme olasılığının karar dizisinden bağımsız olduğunu varsayan matematiksel karar alma modeli.

Ortak özellikler, kurallar veya ölçütler temelinde organize edilmiş bir grup, kategori veya hiyerarşik alt bölüm.

"Eğer $\rightarrow$ o halde" koşullu kurallarına dayanan, çevreyle etkileşime girerek zamanla öğrenme yoluyla kendini modifiye eden hesaplamalı bir bilişsel mimaridir.

Bireylerin karar verme sürecinde bilgi eksikliği, bilişsel kapasite sınırları ve çevresel karmaşıklıklar nedeniyle ideal olarak en rasyonel olanı değil, mevcut kısıtlar altında 'yeterince iyi' olanı seçmesini ifade eden karar alma modeli.

Canlı organizmalar ile makinelerde iletişim, kontrol ve öz-düzenleme mekanizmalarını inceleyen disiplinler arası bilim dalıdır.

Bilginin doğasını ve edinilme süreçlerini sibernetik sistemler, hesaplamalı bilgi temsili ve yapay zeka teknikleri aracılığıyla inceleyen disiplinler arası felsefi ve bilişsel çalışma alanı.

Canlı organizmalar ile makinelerin kontrol, iletişim ve öz-düzenleme mekanizmalarını inceleyen disiplinler arası teorik çerçeve.

Bir kelimenin sondaki ses birimlerinin veya hecelerinin atılarak daha kısa yeni bir kelime türetilmesi süreci.

Gözlemlere, ampirik verilere ve somut olgulara dayanılarak türetilen akıl yürütme ve bilgi edinme biçimi.

Mantıksal bir argümanın, analizin veya deneysel kanıt tümevarım sürecinin ulaştığı ve geçerliliğini kanıtlamaya çalıştığı nihai önerme.

Yazılı, sözlü veya işaret diline dayalı, biçimsel ya da günlük bağlamlarda üretilen ve sosyal etkileşimleri anlamlandıran üst düzey iletişim bütünü.

Tek bir cümlenin ötesine geçen konuşma, anlatı ve yazılı metin yapılarını inceleyen, dilin bağlam içindeki işlevini ve toplumsal anlam üretimini araştıran nitel bir araştırma yöntemidir.

İki veya daha fazla ses biriminin (allofonun) birbirinin bulunduğu fonetik ortamlarda asla yer almayıp, tamamen dışlayıcı ve birbirini tamamlayan farklı çevrelerde ortaya çıkması durumu.

Dilbilgisinde bir adın belirli veya belirsiz olduğunu, sayısını ve bazı dillerde cinsiyetini belirten işlevsel belirteç.

Bilgi sinyalini (modülasyon sinyali) iletmek amacıyla genliği, frekansı veya fazı değiştirilen periyodik ve genellikle sinüzoidal dalga formudur.

Bir nesnenin veya kavramın en alt, en derin ve en yapısal dayanağını oluşturan temel bileşen.

Herhangi bir dolaysız pratik uygulama amacı gütmeden, bir olguyu daha iyi kavrama, teorileri test etme veya bilimsel bilgi dağarcığını genişletme maksadıyla yürütülen sistematik araştırma.

Doğal olguların temel yasalarını ve işleyiş mekanizmalarını, anlık pratik fayda gözetmeksizin açıklama amacı güden araştırmalar bütünü.

Doğasal düzenlilikleri belirten genel yasaların başlangıç önermesi olarak kullanıldığı ve bir olgunun açıklamasının mantıksal tümdengelimle yapıldığı bilimsel açıklama modeli.

Dilbilimde, bir yüklemin anlamını tamamlamak üzere fiile veya bağ fiile eklenen sözcük, öbek veya yancümledir.

Kümeler kuramında, belirli bir sınıfa ait olmayan bütün elemanların tamamını ifade eden mantıksal kapsam.

İnsan bilişini bilgi işleme süreçleri, bellek sistemleri ve üretim kuralları üzerinden modelleyen, John R. Anderson tarafından geliştirilmiş kapsamlı bir bilişsel mimari kuramıdır.

Çevresel etkileşimler sonucunda üretim belleğindeki kuralları değiştirebilen veya güncelleyebilen bilişsel bir üretim sistemidir.

Dilbilimsel teori, yöntem ve bulguların dil öğretimi, dil bozukluklarının tedavisi ve yapay zeka gibi pratik alanlardaki sorunların çözümüne aktarıldığı disiplinlerarası bilim dalı.

Özne ve çekimli bir fiil barındıran, cümleden küçük ancak kelime grubundan büyük olan temel dilbilimsel ve psiko-dilbilimsel işleme birimi.

Bir önermenin, teorinin veya hipotezin deneysel veya mantıksal olarak yanlışlanabilme, yani çürütülebilme potansiyeli.

Doğal evrim süreçleriyle ortaya çıkmamış, insan eliyle bilinçli olarak tasarlanmış dil veya dil benzeri sistemlerin tamamıdır.

Bilgisayar tabanlı sistemlerin yaşayan organizmaların davranışsal özelliklerini sergilediği bir yapay zeka araştırma alanıdır.

İnsan zihnine özgü bilişsel işlevleri (öğrenme, problem çözme, algılama ve karar alma) taklit eden hesaplamalı sistemler ve algoritmalar bütünü.

Dilin ve metinlerin sabit bir anlama ya da mutlak bir hakikate sahip olmadığını savunarak, geleneksel ikili karşıtlıkları ve iç çelişkileri açığa çıkaran eleştirel bir analiz yöntemidir.

Başka bir fiilin zamanını, kipini veya çatı özelliklerini belirtmek üzere kullanılan işlevsel fiil türü.

Düğümlerin ve bu düğümleri belirli bir yönü olan kenarlarla (yaylarla) birbirine bağlayan matematiksel ve bilişsel modelleme yapısı.