Kodlanabilirlik
Codability
Tanım
Bir dilin konuşucularının, çevredeki bir uyarıcıyı (örneğin bir renk tonunu) adlandırma konusunda fikir birliğine varma derecesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikolinguistik laboratuvarında katılımcılara farklı mavi ve yeşil tonları gösterildiğinde; 'mavi' veya 'yeşil' gibi yüksek kodlanabilirliğe sahip temel renklerin adlandırılmasında tam bir fikir birliği görülürken, 'turkuaz' veya 'camgöbeği' gibi ara tonlarda adlandırma süresi uzar ve katılımcılar arası varyans artar.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve psikolinguistikte kodlanabilirlik, algısal girdilerin dilsel kategorilere dönüştürülme kolaylığını ve hızını inceler. Sapir-Whorf hipotezinin (dilsel görelilik) ampirik temellerinden biri olarak, yüksek kodlanabilirliğe sahip kavramların (örneğin temel renk adları) bellekte daha hızlı geri çağrıldığını ve daha az bilişsel yük oluşturduğunu gösterir. Fonolojik ve semantik ağların yapılandırılmasında, bir uyarıcının tek bir sözcükle (short label) mı yoksa uzun bir tanımlamayla mı ifade edildiği, bilişsel işlemleme süresini doğrudan manipüle eder.
Etimoloji
İngilizce 'code' (kod, şifre; Latince 'codex' [yasa derlemesi, yazılı metin]) kökünden türetilmiş olup, dilsel bir birimin veya nesnenin belirli bir kodla (sözcükle) ne ölçüde temsil edilebileceğini belirtir.
Karıştırmayın
Dilsel görelilik (linguistic relativity) ile sıklıkla karıştırılır; ancak dilsel görelilik dilin düşünceyi genel olarak nasıl şekillendirdiğini incelerken, kodlanabilirlik belirli bir uyarıcının dil içinde ne kadar kısa ve net bir etiketle karşılık bulduğunu ölçen spesifik bir metriktir.