Belirleyici
Determiner
Tanım
Dil biliminde ve bilişsel dil bilimin alt dallarında, bir ismin veya zamirin önüne gelerek onun kapsamını, miktarını veya işaret ettiği nesneyi bağlamsal olarak sınırlayan işlevsel sözcük sınıfı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikolinguistik deneyde katılımcılara 'The cat sat on a mat' cümlesi dinletildiğinde, 'the' belirleyicisi zihinde daha önceden bilinen (definite) bir kediyi aktive ederken, 'a' belirleyicisi herhangi yeni (indefinite) bir matı temsil eder. Katılımcının göz hareketleri (eye-tracking), belirleyiciler duyulduğu anda beyinde ilgili nesnenin görsel arama alanının daraldığını kanıtlar.
Derin Analiz
Belirleyiciler (determiner), sözdizimsel (syntactic) ağaç yapılarında isim öbeğinin (NP) en dış katmanını yöneten ve referans alanını daraltan işlevsel morfemlerdir. Psikolinguistik açıdan, çocukların dil edinimi sürecinde adlandırma (naming) aşamasından sonra cümle içi hiyerarşiyi kurmalarında kritik bir bilişsel eşiktir. Artikeller (the, a), miktar belirleyiciler (some, all) ve işaret sıfatları (this, that) bu kategoridedir. Bilişsel işlemleme sırasında, dinleyicinin veya okurun zihinsel modelinde (mental model) ilgili nesnenin tekil mi çoğul mu, belirli mi belirsiz mi olduğunu anında kodlayarak çalışma belleğindeki (working memory) yükü optimize eder.
Etimoloji
Latince 'determinare' (sınırlandırmak, belirlemek) fiilinden türetilmiştir; 'de-' (tamamen, -den) ve 'terminus' (sınır, uç nokta) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Sıfatlar (adjectives) ile karıştırılır; sıfatlar nesnenin niteliğini (renk, boyut) tanımlarken, belirleyiciler nesnenin varlık statüsünü, miktarını veya sahipliğini (sınırlarını) belirler.