Eklemeli Dil
Agglutinative Language
Tanım
Dil tipolojisinde, çok sayıda belirgin biçimbirimin (morfemin) kök sözcüklere eklenmesiyle karmaşık sözcükler ve gramer yapıları oluşturan dil türü.
Örnek Vaka / Uygulama
Türkçede 'uygarlaştıramadıklarımızdanmışsınızcasına' sözcüğünde görüldüğü gibi, bir kök sözcüğe ardışık morfemlerin lineer bir düzende eklenmesiyle, başka dillerde ancak tam bir cümleyle ifade edilebilecek karmaşık bilişsel ve gramatik bilgiler tek bir sözcük içinde kodlanır.
Derin Analiz
Dilbilimsel tipolojide eklemeli diller, kök ve eklerin birbirine erimesiyle karakterize edilen bükünlü (füzyonel) dillerden keskin bir şekilde ayrılır. Bu sistemde her bir ek (çoğunlukla ek-çekim ve yapım ekleri), fonolojik kökte yapısal bir değişime yol açmadan, doğrusal ve şeffaf bir biçimde köke eklenir. Her morfem tipik olarak tek bir işlevsel veya gramatik anlam taşır. Bilişsel ve psikolinguistik açıdan bakıldığında, eklemeli dillerin işlenmesi (parsing), zihinsel sözlükte (mental lexicon) kök ile ekin ayrıştırılmasına dayanan hiyerarşik bir ayrıştırma mekanizması gerektirir. Türkçe, bu kategorinin tipik ve en gelişmiş örneklerinden biridir; sondan eklemeli yapısı sayesinde tek bir kökten onlarca türetilmiş ve çekimlenmiş anlamsal birim üretilebilir.
Etimoloji
Latince 'agglutinare' (yapıştırmak, tutturmak) fiilinden türetilmiş olup, 'ad-' (yönelme/yaklaşma) ve 'gluten' (tutkal) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Bükünlü (füzyonel) dillerle karıştırılır; bükünlü dillerde (örneğin Latince veya Almanca) ekler kökle kaynaşır ve tek bir ek birden fazla gramatik kategoriyi (cinsiyet, sayı, durum) aynı anda temsil ederken, eklemeli dillerde her ek tek bir işlev taşır.