Söylem Çözümlemesi
Discourse Analysis
Tanım
Tek bir cümlenin ötesine geçen konuşma, anlatı ve yazılı metin yapılarını inceleyen, dilin bağlam içindeki işlevini ve toplumsal anlam üretimini araştıran nitel bir araştırma yöntemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji bağlamında, bir hastanın terapötik seanslar sırasındaki anlatılarını (narratives) incelerken, hastanın kullandığı zamir tercihleri, pasif çatı kullanımları ve olayları çerçeveleme biçimleri (frame) analiz edilir. Örneğin, hastanın 'O olay yaşandı' şeklindeki edilgen ifadesi ile 'Ben o hatayı yaptım' şeklindeki etken ifadesi arasındaki söylemsel fark, hastanın sorumluluk alma ve öz-algı mekanizmalarındaki bilişsel süreçleri ele verir.
Derin Analiz
Söylem çözümlemesi, dilbilim, sosyal psikoloji ve bilişsel bilimlerin kesişim kümesinde yer alır. Temel odak noktası, iki veya daha fazla cümlenin diziliminin, münferit cümlelerin toplamından farklı veya onlara ek anlamlar üretme biçimlerini incelemektir. Bu analiz türü, arka plan ve ön plan bilgisi arasındaki ayrımları, konuşmayı yöneten normları ve beklentileri de mercek altına alır. Bilişsel ve söylemsel pratiklerin arkasındaki örtük ideolojileri, bilişsel şemaları ve sosyal etkileşim kalıplarını ortaya çıkarmak amacıyla nitel veri toplama ve yorumlama stratejileri kullanılır.
Etimoloji
Fransızca 'discours' [konuşma, söylev] ve Latince 'discursus' [koşuşma, etrafta dolaşma] kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İçerik analizi (Content analysis) ile sıklıkla karıştırılır. İçerik analizi metinlerdeki kelimelerin frekansını ve nicel dağılımını istatistiksel olarak incelerken, söylem çözümlemesi metnin arkasındaki bağlamı, iktidar ilişkilerini ve anlam üretim süreçlerini nitel olarak ele alır.