Anlatı Psikolojisi
Narrative Psychology
Tanım
Bireylerin yaşam deneyimlerini anlamlandırmada, geçmişi hatırlamada ve geleceği kurgulamada hikâyelerin rolünü inceleyen psikoloji alt disiplinidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoterapide depresif belirtilerle başvuran bir danışanın, hayatını 'başarısızlıklarla dolu trajik bir hikâye' olarak kurgulaması yerine, terapist eşliğinde bu anlatının yapı taşlarını inceleyerek olayları farklı bir perspektifle yeniden yazması ve hayat hikâyesine daha işlevsel, dirençli bir anlam katması sürecidir.
Derin Analiz
Anlatı psikolojisi, insan zihninin sadece bilgiyi işleyen bir bilgisayar değil, aynı zamanda sürekli bir hikâye üreticisi ('storyteller') olduğu varsayımına dayanır. Theodore R. Sarbin'in insan davranışını incelemede bir 'kök metafor' olarak önerdiği anlatı yaklaşımı; hafıza, kimlik ve sosyal bağlam arasındaki dinamik etkileşimi inceler. Bireyler, benlik kurgularını ve otobiyografik belleklerini doğrusal gerçekler üzerinden değil, deneyimlerine yükledikleri anlam ağları ve anlatı yapıları aracılığıyla inşa ederler. Bu yaklaşım, kişisel anlatıların hem bilişsel şemaları hem de duygusal düzenleme süreçlerini nasıl yapıylandırdığını ampirik ve hermeneutik yöntemlerle araştırır.
Etimoloji
Latince 'narrare' (anlatmak, hikâye etmek) fiilinden türetilen 'narrativus' kökü ile Yunanca 'psyche' (ruh, zihin) ve 'logia' (çalışma, bilim) kelimelerinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Bilişsel Terapi ile karıştırılabilir; ancak bilişsel terapi, işlevsiz düşünce hatalarını ve inançları değiştirmeyi hedeflerken, anlatı psikolojisi bireyin tüm yaşam öyküsünü ve bu öykünün kimlik üzerindeki bütünleştirici etkisini merkeze alır.