Çerçeveleme
Framing
Tanım
Bir sorunun, olayın veya bağlamın, bireylerin algı ve değerlendirmelerini etkileyecek belirli bir perspektiften sunulması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir cerrahın hastaya operasyonun başarısı hakkında bilgi verirken 'Bu ameliyatın yüzde 90 hayatta kalma oranı vardır' demesi hastada olumlu çerçeveleme yaratarak rıza gösterme eğilimini artırırken; aynı ameliyatı 'Bu operasyonun yüzde 10 ölüm riski vardır' şeklinde kayıp odaklı sunması (negatif çerçeveleme) hastada kaçınma davranışı tetikler.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve karar verme teorilerinde çerçeveleme, insan zihninin sınırlı rasyonellik (bounded rationality) koşulları altında bilgi işleme mekanizmalarını doğrudan etkiler. Aynı nesnel bilginin kazanç veya kayıp odaklı sunulması, Kahneman ve Tversky'nin Beklenti Teorisi'nde (Prospect Theory) gösterildiği üzere bireylerin risk alma eğilimlerini kökten değiştirebilir. Nörobiyolojik düzeyde, çerçeveleme etkileri karar alma sürecinde ventromedial prefrontal korteks (vmPFC) ve amigdala arasındaki işlevsel bağlantısallıkla, duygusal ve analitik değerlendirmelerin entegrasyonu üzerinden yürütülür.
Etimoloji
İngilizce 'frame' (çerçeve, çatı) kelimesinden türetilmiştir; kökeni Germen dillerindeki 'fram' (ileri, öne doğru) zarfına ve Eski İngilizce 'fremman' (yapmak, gerçekleştirmek) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Yeniden çerçeveleme (reframing) ile karıştırılabilir; çerçeveleme mevcut bağlamın sunum biçimini ifade ederken, yeniden çerçeveleme var olan bilişsel setin veya anlamın aktif olarak değiştirilmesini kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Beklenti Teorisi
Beklenti Teorisi
Expectancy Theory / Prospect Theory
🔹 1. (expectancy theory): Bireylerin belirli bir davranışı sergileme motivasyonunun, o davranışın sonucunda elde edecekleri çıktının cazibesine ve bu sonucun gerçekleşeceğine dair inançlarına bağlı olduğunu savunan bilişsel model. 🔹 2. (prospect theory): Bireylerin risk, belirsizlik, kazanç ve kayıp durumlarında olasılıkları rasyonel olmayan bir biçimde değerlendirdiğini ve kaybetme korkusunun aynı miktardaki kazanç sevincinden psikolojik olarak çok daha baskın olduğunu savunan karar alma teorisidir.
İncele