Bilişsel Psikoloji
Cognitive Psychology
Tanım
Algı, bellek, dil, düşünme ve problem çözme gibi zihinsel süreçleri, gözlenebilir davranışlardan yola çıkarak inceleyen temel psikoloji dalıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir katılımcıya art arda kelime listeleri verilerek bellek kapasitesinin test edilmesi ve kelimelerin hatırlanma sırasındaki hata türlerinin (örn. anlamsal yanılgılar) analiz edilmesi, bilişsel psikolojinin ampirik çalışma yöntemine somut bir örnektir.
Derin Analiz
1940'ların sonu ve 1950'lerde, o dönem hakim olan radikal davranışçılığın 'kara kutu' yaklaşımına bir tepki olarak doğmuştur. Doğrudan gözlenemeyen zihinsel süreçlerin (görünmeyen bilgi işleme mekanizmaları) bilimsel olarak incelenebileceğini savunur. Uyarıcı ile tepki arasındaki ilişkinin basit bir refleks arkından ibaret olmadığını, aksine bu ilişkinin karmaşık bilişsel yapılar tarafından aracılandığını öne sürer. Bilgisayar bilimi ve yapay zeka alanlarındaki bilgi işleme teorilerinden derinlemesine beslenmiş; insan zihnini bir bilgi işleme sistemi (girdi-işlem-çıktı) olarak modellemiştir.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilgi edinme, tanıma, kavrama] (ki bu da 'cognoscere' fiilinden türetilmiştir) ile Yunanca 'psychologia' [ruh bilimi] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Davranışçılık ile karıştırılır; ancak davranışçılık yalnızca dışsal ve gözlenebilir davranışlara odaklanırken, bilişsel psikoloji bu davranışların arkasındaki zihinsel temsilleri ve içsel süreçleri inceler. Psikanaliz ile farkı ise bilinç dışı dürtüler yerine mantıksal ve bilişsel bilgi işleme mekanizmalarına odaklanmasıdır.