Rıza
Consent
Tanım
Bir bireyin tıbbi bir müdahaleye, psikolojik tedaviye veya araştırma sürecine katılmak amacıyla sunduğu gönüllü, bilinçli ve özgür onay.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresif bozukluk tanısı alan bir danışana yeni bir Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) protokolü uygulanmadan önce, seansların sıklığı, olası duygusal rahatsızlık riskleri ve alternatif tedavi yöntemleri detaylıca açıklanır ve danışanın özgür iradesiyle yazılı rızası alınır.
Derin Analiz
Klinik psikoloji, psikoterapi ve araştırma etiğinde rıza kavramı, bireysel özerkliğin (autonomy) korunmasının temel taşıdır. Biyomedikal etikte özerklik ilkesi, hastanın veya katılımcının kendi bedeni ve zihni üzerindeki nihai karar verici mercii olmasını zorunlu kılar. Bu süreç, sadece basit bir imza prosedürü değil; bireyin potansiyel riskler, faydalar, alternatifler ve sürecin doğası hakkında tam kavrayışa sahip olmasını gerektiren dinamik bir iletişim döngüsüdür. Özellikle klinik araştırmalarda ve psikoterapötik sözleşmelerde, baskı, manipülasyon veya zorlama (coercion) barındırmayan rıza, etik dışı uygulamaların önündeki yasal ve vicdani bariyerdir.
Etimoloji
Latince 'consentire' (birlikte hissetmek, hemfikir olmak) fiilinden türetilmiştir; 'com-' (birlikte) ve 'sentire' (hissetmek, duymak) köklerinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Bilgilendirilmiş onam (informed consent) ile sıklıkla eş anlamlı kullanılır; ancak 'rıza' daha geniş bir üst kavram olup her türlü kabulü kapsarken, 'bilgilendirilmiş onam' sürecin yasal ve etik detaylarıyla eksiksiz icra edilmesini şart koşan formel halidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Özerklik
Autonomy
Bireyin, grubun veya toplumun dışsal baskılardan bağımsız olarak kendi kararlarını alabilmesi, kendini yönetebilmesi ve eylemlerini kendi içsel değerleriyle belirlemesi durumu.
Baskı
Duress
Bireyleri kendi iradelerine aykırı davranmaya veya konuşmaya zorlayan fiziksel ya da psikolojik tehdit ve eylemler bütünü.