Etik
Ethics / Etic
Tanım
🔹 1. (ethics):
Ahlaki yargıların içeriğini ve doğasını inceleyen felsefe dalı ile belirli bir meslek veya araştırma alanında kabul edilen doğru davranış ilkeleri bütünü.
🔹 2. (etic):
İnsan kültürlerinin evrensel ve kültürler arası uygulanabilir kavramlar temelinde, dışarıdan bir gözlemci perspektifiyle incelenmesini ifade eden yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (ethics): Klinik psikoloji alanında yürütülen bir travma araştırmasında, katılımcılara geçmişteki istismar yaşantılarını hatırlatacak tetikleyici uyarıcılar verilecektir. Araştırmacının, katılımcıların olası bir psikolojik decompansasyon (çözülme) yaşama riskini önceden öngörerek detaylı bir bilgilendirilmiş onam (informed consent) formu sunması ve araştırmadan istedikleri an ceza almadan çekilebileceklerini garanti etmesi etik ilkelere dayalı bir uygulamadır. 🔹 2. (etic): Farklı kıtalardaki üç ayrı toplumda majör depresyon yaygınlığını inceleyen bir psikiyatristin, yerel halkın duygusal durumları nasıl adlandırdığına bakmaksızın, DSM-5 tabanlı standardize edilmiş evrensel bir depresyon ölçeği kullanması etik bir araştırma yaklaşımıdır.
Derin Analiz
🔹 1. (ethics):
Etik, psikolojik araştırmalardan klinik uygulamalara kadar uzanan geniş bir yelpazede insan davranışlarının normatif ve meta-teorik temellerini inceler. Klinik psikoloji ve nörobilimde etik, araştırmaya katılan bireylerin özerkliğine saygı duyulması, zarar vermeme (non-maleficence), yararlılık (beneficence) ve adalet (justice) ilkelerini merkeze alır. Bu bağlamda etik, sadece soyut bir felsefi disiplin değil, aynı zamanda deneysel metodolojinin ve klinik müdahalelerin güvenilirliğini ve geçerliliğini denetleyen ampirik ve metodolojik bir sınırlayıcıdır.
🔹 2. (etic):
Kültürlerarası psikoloji ve antropolojide metodolojik bir duruşu temsil eden etik yaklaşım, araştırmacının kendi kültürel önyargılarından bağımsız olarak evrensel yasalar ve kategoriler oluşturmasını hedefler. Kenneth Pike'ın dilbilimdeki fonemik/fonetik ayrımından uyarladığı bu kavram, Marvin Harris tarafından kültürel antropolojiye kazandırılmıştır. Klinik ve sosyal bilimlerde etik bakış açısı, fenomenleri dışsal, nesnel ve ampirik bir çerçevede ele alırken; araştırmacının kendi kültürel değerlerini evrensel kabul etme riskini (etnocentric bias) barındırması nedeniyle eleştirel bir süzgeçten geçirilerek uygulanır.
Etimoloji
🔹 1. (ethics):
Antik Yunanca 'ethos' [kişilik, karakter, alışkanlık] sözcüğünden türetilmiş olup, Latince 'ethica' yoluyla günümüzdeki felsefi ve bilimsel literatüre aktarılmıştır.
🔹 2. (etic):
Fransızca 'étique' kelimesinden gelmekte olup, kökeni dilbilimci Kenneth Pike tarafından fonetik (phonetic) teriminin son ekinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (ethics):
Ahlak (morality) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; ahlak daha çok toplumsal normlara, geleneklere ve kültürel kabullere dayanırken, etik bu normların felsefi ve eleştirel temellerini ve gerekçelendirilmesini inceler.
🔹 2. (etic):
Emik (emic) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; emik içeriden, kültüre özgü ve katılımcının öznel anlamlandırmalarını incelerken, etik dışarıdan, evrensel ve araştırmacının nesnel kategorilerini baz alır.
Keşfetmeye Devam Edin
Araştırma Etiği
Araştırma Etiği
Research Ethics
Bilimsel araştırmaların planlanmasından raporlanmasına kadar tüm aşamalarına rehberlik eden değer, ilke ve standartlar bütünü.
İncele