Bilgilendirilmiş Onam
İnformed Consent
Tanım
Bir bireyin, tıbbi bir müdahalenin veya araştırmanın doğasını, risklerini, faydalarını ve alternatiflerini tam olarak kavradıktan sonra, hiçbir baskı altında kalmaksızın verdiği özgür ve iradi onay süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji alanında doktora tez çalışması yürüten bir araştırmacı, sosyal anksiyete bozukluğu olan bireyler üzerindeki yeni bir maruz bırakma terapisi (exposure therapy) etkinliğini test edecektir. Deneye başlamadan önce katılımcılara; seansların video kaydına alınacağını, süreç esnasında geçici bir kaygı artışı yaşanabileceklerini, alternatif terapötik yöntemlerin neler olduğunu ve araştırmanın herhangi bir aşamasında hiçbir açıklama yapmak zorunda kalmadan çalışmadan ayrılabileceklerini detaylıca anlatan bir 'Bilgilendirilmiş Onam Formu' sunulur ve yazılı onayları alınır.
Derin Analiz
Bilgilendirilmiş onam, klinik psikoloji, tıp etiği ve hukukun kesişim kümesinde yer alan temel bir özerklik (autonomy) ilkesidir. Bireyin kendi bedeni ve zihni üzerindeki nihai karar verme hakkını güvence altına alır. Sadece bir form imzalatmak veya bürokratik bir prosedür yerine getirmek değildir; klinisyen veya araştırmacı ile katılımcı/hasta arasında kurulan şeffaf bir iletişim ve anlama (comprehension) sürecidir. Bilişsel açıdan, bireyin bilgiyi işleme kapasitesini, olası riskleri rasyonel bir süzgeçten geçirme becerisini ve rıza verme yetkinliğini (competence) gerektirir. Klinik uygulamalarda ve deneysel araştırmalarda (örneğin Institutional Review Board süreçlerinde), katılımcının istediği an hiçbir yaptırıma maruz kalmaksızın çalışmadan çekilme hakkını (right to withdraw) koruyan en güçlü etik kalkanı oluşturur.
Etimoloji
Latince 'informare' (şekillendirmek, bilgilendirmek, eğitmek) ve 'consentire' (birlikte hissetmek, rıza göstermek, uzlaşmak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Rutin imza sirküleri veya hastane kabul formlarıyla karıştırılır; ancak bilgilendirilmiş onam bir evrak işi değil, dinamik ve anlaşılması zorunlu bir iletişim sürecidir. Yasal ehliyet (competence) kavramıyla da sıklıkla karıştırılır; ehliyet hukuki bir statüyü, onam ise o anki karar verme yetkinliğini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Özerklik
Autonomy
Bireyin, grubun veya toplumun dışsal baskılardan bağımsız olarak kendi kararlarını alabilmesi, kendini yönetebilmesi ve eylemlerini kendi içsel değerleriyle belirlemesi durumu.
İncele
Kurumsal İnceleme Kurulu
İnstitutional Review Board (IRB)
Araştırma tekliflerinin etik kabul edilebilirliğini ve yasal uyumluluğunu değerlendirmekle yükümlü kurumsal kurul.
İncele