Maruz Bırakma Terapisi
Exposure Therapy
Tanım
Anksiyete bozukluklarının tedavisinde kullanılan; bireyin korkulan uyaranla kontrollü, sistematik ve yinelenen biçimde yüzleştirilmesini amaçlayan kanıt temelli bir davranışçı terapi yöntemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yükseklik korkusu (akrofobi) nedeniyle köprülerden geçemeyen bir danışanla yürütülen klinikte, aşamalı maruz bırakma basamakları oluşturulur. İlk seanslarda yükseklik temalı fotoğraflara bakma ile başlayan süreç, zamanla yüksek katlı bir binanın balkonuna çıkma ve nihayetinde bir köprü üzerinden yürüyerek geçme eylemiyle in vivo olarak sürdürülür. Danışan, kaçınma tepkisi vermeden uyaranla kaldığında anksiyete düzeyinin zamanla fizyolojik olarak zirve yapıp ardından azaldığını (alışma) ve felaket senaryolarının gerçekleşmediğini deneyimler.
Derin Analiz
Maruz bırakma terapisi, klasik ve edimsel koşullama ilkelerine dayanan klinik bir müdahaledir. Temel mekanizması, korku ağının (Foa & Kozak) bilişsel düzeyde yeniden yapılandırılmasına ve sönme (extinction) süreçlerine dayanır. Nörobiyolojik düzlemde; amigdalanın hiperaktivitesinin ventromedial prefrontal korteks (vmPFC) ve hipokampal regülasyon yoluyla baskılanmasını (güven sinyallerinin konsolidasyonu) hedefler. Alışma (habituation), korku kehanetlerinin yanlışlanması (disconfirmation) ve öz-yeterlilik algısının artırılması olmak üzere üç temel psikolojik mekanizma üzerinden etki gösterir. İn vivo (gerçek yaşam), imgesel (imaginal) veya sanal gerçeklik (VR) aracılığıyla uygulanabilir.
Etimoloji
Latince 'exponere' (açığa çıkarmak, göz önüne getirmek; 'ex-' [dışarı] + 'ponere' kaçınma veya örtme halini kaldırmak suretiyle ortaya koymak) fiil kökünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sistematik duyarsızlaştırma genellikle maruz bırakma terapisinin eş anlamlısı gibi kullanılır; oysa sistematik duyarsızlaştırma, maruz bırakma tekniklerinden yalnızca biridir ve gevşeme egzersizleri ile kademeli bir hiyerarşi zorunluluğu barındırır. Taşma (flooding) ise aşamalı olmayan, doğrudan en yüksek yoğunluktaki korku uyaranıyla yüzleştirmeyi içerir.
Keşfetmeye Devam Edin
Sönme
Extinction
Klasik veya edimsel koşullanmayla kazanılmış bir davranışın veya tepkinin, pekiştirecin veya koşulsuz uyarıcının sürekli olarak geri çekilmesi sonucunda zamanla zayıflaması ve ortadan kalkması süreci.
Kaçınma Davranışı
Avoidance Behavior
Bireyin hoş olmayan, acı veren veya tehdit edici durumlar, uyaranlar ve olaylarla karşılaşmaktan kaçınmasını ya da bunları önlemesini sağlayan her türlü eylem veya eylem dizisidir.