Kaçınma Tepkisi
Avoidance Response
Tanım
Bir organizmanın rahatsız edici veya zarar verici bir uyarıcıyı önceden tahmin ederek onunla temas etmeyi engellemeye yönelik sergilediği davranışsal tepki.
Örnek Vaka / Uygulama
Köpek korkusu (kynofobia) olan bir bireyin, sokakta yürürken karşı kaldırımda bir köpekle karşılaşma ihtimaline karşı henüz köpeği görmeden sokağı değiştirmesi ve bu sayede yaşadığı anksiyete hissini anlık olarak azaltması bir kaçınma tepkisi örneğidir.
Derin Analiz
Kaçınma tepkisi, operant koşullama ve iki faktörlü öğrenme teorileri çerçevesinde incelenen temel bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Klasik koşullanma yoluyla nötr bir uyarıcının aversive (itici/korkutucu) bir uyarıcıyla eşleşmesi ve ardından organizmanın bu uyarıcıdan kaçınarak pekiştireç elde etmesi (negatif pekiştirme) prensibine dayanır. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç amigdalanın tehdit algısındaki merkezi rolü, hipokampusun bağlamsal belleği kodlaması ve prefrontal korteksin yürütücü işlevleri arasındaki karmaşık devrelerle yönetilir. Klinik psikolojide, özellikle anksiyete bozuklukları ve fobilerde, kaçınma tepkilerinin süreklilik kazanması patolojinin kronikleşmesinde kritik bir rol oynar çünkü bireyin korkulan uyarıcıyla yüzleşmesini engeller ve anksiyeteyi geçici olarak düşürerek davranışı pekiştirir.
Etimoloji
Latince 'evitare' (kaçınmak, sakınmak) fiilinden türetilen 'avoidance' ve Eski İngilizce 'responsal' kökenine dayanan 'response' kelimelerinin birleşimi.
Karıştırmayın
Kaçış tepkisi (escape response) ile sıklıkla karıştırılır. Kaçış tepkisinde itici uyarıcı halihazırda mevcuttur ve organizma maruz kaldıktan sonra ortamı terk eder; kaçınma tepkisinde ise uyarıcı henüz ortada yoktur, sadece sinyali veya beklentisi vardır ve temas tamamen engellenir.