Sönme
Extinction
Tanım
Klasik veya edimsel koşullanmayla kazanılmış bir davranışın veya tepkinin, pekiştirecin veya koşulsuz uyarıcının sürekli olarak geri çekilmesi sonucunda zamanla zayıflaması ve ortadan kalkması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Köpek korkusu (fobi) olan bir danışanın maruz bırakma (exposure) terapisi sırasında güvenli bir ortamda defalarca köpeklerle temasa geçmesi ancak hiçbir olumsuz olayla (örneğin ısırılma) karşılaşmaması. Başlangıçta yüksek anksiyete yaratan havlama sesi ve köpek görüntüsü (koşullu uyarıcı), olumsuz sonuç (koşulsuz uyarıcı) gelmediği için zamanla tepki üretmez hale gelir ve korku tepkisi söner.
Derin Analiz
Bilişsel ve davranışçı psikolojide sönme, öğrenilmiş bir tepkinin kalıcı olmadığını, aksine çevresel ipuçlarının değişmesiyle modifiye edilebileceğini gösteren temel bir mekanizmadır. Klasik koşullanmada koşullu uyarıcının (KÖ) ardından koşulsuz uyarıcının (KU) verilmemesi, edimsel koşullanmada ise davranışın artık pekiştirilmemesi (ödüllendirilmemesi) temel alınır. Nörobiyolojik düzeyde sönme, orijinal anının (korku veya ödül izinin) silinmesi anlamına gelmez; prefrontal korteksin amigdalasor baskılayıcı yeni bir 'güvenli öğrenme' (safety learning) izi oluşturması süreciyle gerçekleşir. Bu nedenle sönme, pasif bir silinme değil, aktif bir inhibisyon (baskılama) ve yeniden öğrenme sürecidir.
Etimoloji
Latince 'exstinctio' (söndürme, yok etme, ortadan kaldırma) fiilinden köken alır; 'ex-' (dışarı, tamamen) ve 'stinguere' (söndürmek, bastırmak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Unutma (forgetting) ile sıklıkla karıştırılır. Unutma, zamanın geçişiyle bilginin veya tepkinin pasif olarak silinmesini ifade ederken; sönme, aktif bir öğrenme sürecidir ve uyarıcı-tepki bağının pekiştireç yokluğunda tecrübe edilerek çözülmesini gerektirir.