Koşullu Uyarıcı
Conditioned Stimulus (CS)
Tanım
Başlangıçta nötr olan ancak koşullanma süreci sonucunda doğal bir tepkiyi tetikleme kapasitesi kazanan uyarıcı.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte panik bozukluk hastasının her alışveriş merkezine girdiğinde (koşullu uyarıcı) yoğun göğüs ağrısı ve nefessizlik (koşullu tepki) yaşaması, bu mekanizmanın insan psikopatolojisindeki tezahürüdür.
Derin Analiz
Davranışçı paradigma ve klasik koşullanma kuramı bağlamında koşullu uyarıcı (CS), organizma için başlangıçta biyolojik bir anlam taşımayan, yani refleksif bir yanıt oluşturmayan çevresel bir etkendir. Ivan Pavlov’un öncülük ettiği klasik deneylerde, bu uyarıcının (örneğin bir zil sesi veya ışık) defalarca koysulsal olarak koşulsuz uyarıcıyla (örneğin et tozu) eşleştirilmesi, sinir sisteminde geçici bir geçici sinaptik bağlantı (temporal ilişki) kurulmasını sağlar. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç hipokampal ve amigdala devrelerindeki uzun süreli potansiyasyon (LTP) mekanizmalarıyla, uyarıcının kortikal temsillerinin motor ve otonomik çıkışlarla ilişkilendirilmesiyle açıklanır. Sürecin sonunda, koşullu uyarıcı tek başına sunulduğunda bile koşullu tepki (CR) ortaya çıkar.
Etimoloji
Latince 'conditio' (koşul, şart) kökünden türetilmiş 'conditus' sıfatı ile Latince 'stimulus' (uyarıcı, dürtü) kelimesinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Koşulsuz uyarıcı (UCS) ile sıklıkla karıştırılır; temel fark, koşullsuz uyarıcının öğrenme gerektirmeden doğal olarak tepki üretmesi, koşullu uyarıcının ise eşleşme öğrenmesi gerektirmesidir.