Duyarsızlaştırma
Desensitization / Desensitizing
Tanım
🔹 1. (desensitization):
Uyarıcılara karşı verilen duygusal veya fizyolojik tepki şiddetinin, çeşitli koşullandırma ve maruz bırakma teknikleriyle azalması durumu.
🔹 2. (desensitizing):
Bir organizmanın, tekrarlanan uyaranlar karşısında gösterdiği fizyolojik veya psikolojik tepkinin zamanla azalması ya da ortadan kalkması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (desensitization): Yükseklik korkusu (akrofobi) olan bir danışanın, terapist eşliğinde önce yüksek binaların fotoğraflarına bakması, ardından sanal gerçeklik ortamında yüksek katlı bir balkona çıkması ve nihayetinde gerçek hayatta kademeli olarak yüksek katlı bir binaya çıkması süreci duyarsızlaştırmanın klinik bir uygulamasıdır. 🔹 2. (desensitizing): Yükseklik korkusu (akrofobi) olan bir bireyin, sanal gerçeklik ortamında kademeli olarak yüksek binalara maruz bırakılması ve bu sırada diyafram nefesiyle fizyolojik uyarılmışlığını kontrol etmeyi öğrenmesi.
Derin Analiz
🔹 1. (desensitization):
Duyarsızlaştırma, davranışçı psikolojide ve klinik uygulamalarda, bireyin korku, kaygı veya kaçınma yaratan uyarıcılara karşı geliştirdiği aşırı reaktiviteyi kırmak amacıyla kullanılan temel bir süreçtir. Nörobiyolojik düzlemde, amigdalanın hiperaktif tepkisinin prefrontal korteksin inhibitör kontrolü altında sönümlenmesi ve uzun süreli maruz kalma yoluyla sinaptik plastisitede yeni eşiklerin oluşmasıyla karakterizedir. Joseph Wolpe’un sistematik duyarsızlaştırma protokollerinde görüldüğü üzere, uyarıcının eş zamanlı olarak gevşeme yanıtı ile eşleştirilmesi, sempatik sinir sisteminin aşırı uyarılmışlığını parasempatik aktivasyon lehine dengeler.
🔹 2. (desensitizing):
Duyarsızlaştırma, hem davranışçı psikoterapilerde hem de nörofizyolojide merkezi bir rol oynar. Nöral düzeyde, aynı uyaranın sürekli tekrarı sinaptik düzeyde alışmaya (habituation) ve post-sinaptik potansiyellerin amplitüdünde azalmaya yol açabilir. Klinik psikolojide ise özellikle anksiyete bozuklukları ve fobilerin tedavisinde, hastanın korku uyandıran uyaranla kontrollü ve kademeli bir şekilde, gevşeme yanıtı eşliğinde yüzleştirilmesi esasına dayanır. Amaç, sempatik sinir sisteminin aşırı reaktifliğini sönümlendirmek ve amigdalanın tehdit algısını yeniden yapılandırmaktır.
Etimoloji
🔹 1. (desensitization):
Fransızca 'désensibilisation' kelimesinden türetilmiş olup, Latince 'dis-' (olumsuzluk, kaldırma) öneki ile 'sensus' (duyu, his) kökünün birleşiminden meydana gelir.
🔹 2. (desensitizing):
Latince 'de-' (uzaklaştırma, yok etme) öneki ile 'sentire' (hissetmek, algılamak) fiilinden türetilen 'sensitivus' kelimesinin türevidir.
Karıştırmayın
🔹 1. (desensitization):
Alışma (habituation) ile sıklıkla karıştırılır; alışma pasif ve kendiliğinden gerçekleşen bir duyu adaptasyonu iken, duyarsızlaştırma genellikle aktif müdahale teknikleri veya sistematik sönme süreçleri gerektirir.
🔹 2. (desensitizing):
Alışma (Habituation) kavramı daha çok istemsiz ve otomatik duyusal adaptasyonu kapsarken, duyarsızlaştırma genellikle bilinçli ve sistematik bir psikolojik müdahale sürecini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Sistematik Duyarsızlaştırma
Sistematik Duyarsızlaştırma
Systematic Desensitization
Joseph Wolpe tarafından geliştirilen; derin kas gevşetme teknikleri ile kaygı uyandıran uyaranların kademeli olarak eşleştirilmesi temeline dayanan bir davranış terapisi yöntemidir.
İncele
Maruz Bırakma Terapisi
Maruz Bırakma Terapisi
Exposure Therapy
Anksiyete bozukluklarının tedavisinde kullanılan; bireyin korkulan uyaranla kontrollü, sistematik ve yinelenen biçimde yüzleştirilmesini amaçlayan kanıt temelli bir davranışçı terapi yöntemidir.
İncele
Sönme
Sönme
Extinction
Klasik veya edimsel koşullanmayla kazanılmış bir davranışın veya tepkinin, pekiştirecin veya koşulsuz uyarıcının sürekli olarak geri çekilmesi sonucunda zamanla zayıflaması ve ortadan kalkması süreci.
İncele