Duyarsızlaştırma
Desensitization
Tanım
Uyarıcılara karşı verilen duygusal veya fizyolojik tepki şiddetinin, çeşitli koşullandırma ve maruz bırakma teknikleriyle azalması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yükseklik korkusu (akrofobi) olan bir danışanın, terapist eşliğinde önce yüksek binaların fotoğraflarına bakması, ardından sanal gerçeklik ortamında yüksek katlı bir balkona çıkması ve nihayetinde gerçek hayatta kademeli olarak yüksek katlı bir binaya çıkması süreci duyarsızlaştırmanın klinik bir uygulamasıdır.
Derin Analiz
Duyarsızlaştırma, davranışçı psikolojide ve klinik uygulamalarda, bireyin korku, kaygı veya kaçınma yaratan uyarıcılara karşı geliştirdiği aşırı reaktiviteyi kırmak amacıyla kullanılan temel bir süreçtir. Nörobiyolojik düzlemde, amigdalanın hiperaktif tepkisinin prefrontal korteksin inhibitör kontrolü altında sönümlenmesi ve uzun süreli maruz kalma yoluyla sinaptik plastisitede yeni eşiklerin oluşmasıyla karakterizedir. Joseph Wolpe’un sistematik duyarsızlaştırma protokollerinde görüldüğü üzere, uyarıcının eş zamanlı olarak gevşeme yanıtı ile eşleştirilmesi, sempatik sinir sisteminin aşırı uyarılmışlığını parasempatik aktivasyon lehine dengeler.
Etimoloji
Fransızca 'désensibilisation' kelimesinden türetilmiş olup, Latince 'dis-' (olumsuzluk, kaldırma) öneki ile 'sensus' (duyu, his) kökünün birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Alışma (habituation) ile sıklıkla karıştırılır; alışma pasif ve kendiliğinden gerçekleşen bir duyu adaptasyonu iken, duyarsızlaştırma genellikle aktif müdahale teknikleri veya sistematik sönme süreçleri gerektirir.