Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Tanım
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik uygulamada, otizm spektrum bozukluğu olan bir çocuğa göz teması kurmayı öğretmek için uygulanan 'uygulamalı davranış analizi' (ABA) seanslarında, çocuk her göz teması kurduğunda sosyal bir övgü veya sevdiği bir nesneyle ödüllendirilir (pozitif pekiştirme). Zamanla bu edim kalıcı hale gelir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve davranışçı psikoloji ekolünde, organizmanın çevresiyle etkileşime girerken ürettiği edimlerin (operants) sonuçları tarafından şekillendirilmesini inceler. Klasik koşullamadan temel farkı, uyarıcı-tepki (U-T) ilişkisinden ziyade, tepki-uyarıcı (T-U) ilişkisine dayanmasıdır; yani organizma pasif bir alıcı değil, çevreyi manipüle eden aktif bir ajandır. B.F. Skinner tarafından detaylandırılan bu paradigma; pozitif/negatif pekiştirme ve cezalandırma mekanizmaları üzerinden davranışın frekansını, süresini ve amplitüdünü modifiye eder. Nörobiyolojik düzeyde ise bu süreç, mezolimbik dopaminerjik yolağın aktivasyonu ve striatum ile prefrontal korteks arasındaki sinaptik plastisite (uzun süreli potansiyasyon - LTP) döngüleriyle karakterizedir.
Etimoloji
Latince 'operari' (çalışmak, faaliyette bulunmak, eylem yapmak) fiilinden türetilen 'operant' kelimesi ile Latince 'conditio' (şartlandırma, durum oluşturma) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Pekiştirme
Pekiştirme
Reinforcement
Edimsel koşullamada bir davranışın sıklığını veya ortaya çıkma olasılığını artıran bağımlı ilişki, süreç ve uygulama.
İncele
Cezalandırma
Cezalandırma
Punishment
Edimsel koşullanmada, bir davranışın ardından nahoş bir uyarıcının eklenmesi veya istenen bir uyarıcının uzaklaştırılması yoluyla o davranışın gelecekteki olasılığını azaltma süreci.
İncele
Şekillendirme
Şekillendirme
Shaping
İstenen nihai davranışa ulaşana kadar, bu hedefe yaklaşan ardışık adımların (başarılı yaklaşımların) pekiştirilmesi yoluyla yeni operant davranışların oluşturulması süreci.
İncele
Araçsal Koşullama
Araçsal Koşullama
İnstrumental Conditioning
Organizmanın hedefe ulaşabilmesi veya pekiştirece kavuşabilmesi için belirli ve doğru bir tepkiyi gerçekleştirmesini zorunlu kılan öğrenme biçimi.
İncele