Araçsal Koşullama

İnstrumental Conditioning

Tanım

Organizmanın hedefe ulaşabilmesi veya pekiştirece kavuşabilmesi için belirli ve doğru bir tepkiyi gerçekleştirmesini zorunlu kılan öğrenme biçimi.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir psikoloji laboratuvarında aç bırakılmış bir güvercinin, yem haznesine ulaşabilmesi için yalnızca mavi ışık yandığında öndeki tuşuna üç kez gagasını vurması gerektiğinin öğretilmesi; davranışın pekiştireç için bir araç işlevi görmesi.

Derin Analiz

Araçsal koşullama, Edward Thorndike'ın Etki Yasası (Law of Effect) temelleri üzerine kuruludur. Klasik koşullamadan temel farkı, uyarıcının tepkiden bağımsız olmayıp, organizmanın sergilediği davranışın doğrudan bir aracı (enstrümanı) konumunda bulunmasıdır. Organizma, çevresiyle etkileşim kurarken bir ödülü elde etmek veya bir cezadan kaçınmak için davranışını modifiye eder. Her ne kadar Skinner'ın edimsel koşullama kavramıyla sıklıkla iç içe kullanılsa da, tarihsel bağlamda araçsal koşullama daha çok karmaşık labirent çözme gibi amaca yönelik eylemleri kapsar. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç bazal gangliya, özellikle striatum ile prefrontal korteks arasındaki dopaminerjik devrelerin güçlenmesi ve sinaptik plastisitenin (uzun süreli potansiyasyon - LTP) tetiklenmesiyle aracılık edilir.

Etimoloji

Latince 'instrumentum' (araç, alet) ve Latince 'conditio' (şartlandırma, anlaşma) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Edimsel koşullama (operant conditioning) ile pratikte sıklıkla eş anlamlı kullanılır ancak edimsel koşullamada Skinner kökenli vurgu oran ve frekans üzerindeyken, araçsal koşullamada Thorndike ekolüne bağlı olarak amaca yönelik karmaşık motor eylemler ve 'araç' olma niteliği ön plandadır. Klasik koşullamadan ise organizmanın tepkisinin pekiştireci belirlemesi yönüyle kesin olarak ayrılır.

Keşfetmeye Devam Edin

Etki Yasası

Effect Law

Tatmin edici sonuçlarla izlenen davranışların tekrarlanma olasılığının arttığını, rahatsız edici sonuçlarla izlenenlerin ise azaldığını öne süren temel öğrenme ilkesi.

İncele

Klasik Koşullama

Classical Conditioning

Başlangıçta nötr olan bir uyarıcının, refleksif bir tepki uyandıran doğal bir uyarıcıyla defalarca eşleşmesi sonucunda, tek başına o refleksif tepkiyi tetikler hale gelmesini sağlayan temel bir öğrenme mekanizmasıdır.

İncele