Hedef
Goal / Target
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (goal): Yüksek lisans tezini üç ay içinde tamamlamaya karar veren bir öğrencinin, günlük çalışma saatlerini planlaması, dikkat dağıtıcı unsurları sınırlaması ve her bölüm bittiğinde yaşadığı tatmin hissiyle yazma sürecini sürdürmesi hedefe yönelik davranışın tipik bir tezahürüdür. 🔹 2. (target): Bir nöropsikoloji laboratuvarında yürütülen sürekli performans testinde (CPT), katılımcının bilgisayar ekranında rastgele akan harfler arasından yalnızca 'X' harfi geçtiğinde tuşa basması istenir. Bu senaryoda 'X' harfi bilişsel aramanın hedefidir.
Derin Analiz
🔹 1. (goal):
Bilişsel bilimler ve davranış analizinde hedef, organizmanın içsel veya dışsal güdülenmelerle (motivasyon) şekillenen, yürütücü işlevler (executive functions) tarafından planlanan ve yönlendirilen bir niyet durumudur. Nörobiyolojik düzeyde, hedefe yönelik davranışlar prefrontal korteks ile bazal ganglionlar arasındaki dopaminerjik devrelerin (mezolimbik ve mezokortikal yollar) ortak işleyişiyle koordine edilir. Organizma, hedefe ulaştığını geribildirim mekanizmaları ve ödül (reward) sisteminin aktivasyonu sayesinde teyit eder; bu aşamada davranış kalıbı sönme evresine girer ya da yeni bir hedefe yönelir.
🔹 2. (target):
Bilişsel bilimlerde ve nöropsikolojide 'hedef', seçici dikkat ve görsel arama paradigmalarının merkezi yapı taşıdır. Örneğin, karmaşık bir uyarıcı dizisi içinde belirli bir uyarıcının (harf, şekil veya örüntü) ayırt edilmesi, üst düzey yürütücü işlevlerin ve frontoparietal dikkat ağının aktif katılımını gerektirir. Farmakoloji ve fizyolojide ise hedef kavramı, hormonların, nörokimyasalların veya farmakolojik ajanların seçici olarak bağlandığı veya etki gösterdiği spesifik reseptörleri, dokuları veya hücre tiplerini tanımlar. Nörogelişimsel süreçlerde ise aksonal rehberlik sırasında büyüme konilerinin yöneldiği kimyasal sinyaller salgılayan hedef nöronları ifade eder.
Etimoloji
🔹 1. (goal):
Orta İngilizce 'gole' (sınır çizgisi, bariyer) kelimesinden evrilmiştir; kökeni Eski İngilizce 'gāla' (engelleme, durdurma noktası) terimine dayanır.
🔹 2. (target):
Eski Cermen dili kökenli 'targa' (kalkan) sözcüğünden evrilmiş olup, atış yapılan işaret tahtası anlamından bilişsel ve biyolojik bilimlerde odak noktası veya amaç anlamını kazanmıştır.
Karıştırmayın
🔹 1. (goal):
Niyet (intention) ile karıştırılabilir; niyet, eylemin zihinsel hazırlık aşamasıyken, hedef bu niyetin yöneldiği somut nihai durumdur.
🔹 2. (target):
Çeldirici (distractor) ile karıştırılır; çeldirici, arama sürecinde dikkati dağıtan ilgisiz uyarıcılarken, hedef, aramanın nihai amaç nesnesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Seçici Dikkat
Seçici Dikkat
Selective Attention
Çevredeki zengin ve rekabetçi uyarıcı dizgesi arasından hedefe yönelik olanların filtrelenerek öne çıkarılması, iradesiz veya çevresel uyarıcıların ise bastırılması yetisidir.
İncele
Görsel Arama
Görsel Arama
Visual Search
Dikkat gerektiren çevresel uyaranlar arasından belirli bir hedef uyaranın saptanması ve tespit edilmesi sürecidir.
İncele