Açıklama
Explanation
Tanım
Bir olgu, olay veya fenomeni nedensel koşullar, varsayımlar veya metaforlar aracılığıyla anlamlandıran ve kavranmasını sağlayan bilişsel bildirimler bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir seans sırasında, danışanın panik atak belirtilerini 'kalp krizi geçiriyorum' şeklinde felaketleştirici bir açıklama yerine, 'vücudumun normal bir kaç-savaş tepkisi' şeklinde yeniden çerçevelemesi ve terapistin bu durumu somatik mekanizmalarla açıklaması, anksiyete döngüsünü kıran işlevsel bir açıklama sürecidir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve epistemoloji bağlamında açıklama, zihnin belirsizliği azaltma ve çevreye uyum sağlama mekanizmasının temel taşıdır. Bilimsel ve klinik pratikte açıklama, yalnızca betimlemeden ('ne olduğundan') farklı olarak 'neden ve nasıl' sorularına yanıt arar. Nedensellik atıfları, ampirik veriler ve teorik çerçeveler üzerinden şekillenir. Bilişsel olarak insan beyni, öngörülebilirliği artırmak ve bilişsel çelişkiyi (kognitif disonans) gidermek için olaylar arasında nedensel bağlar kurmaya programlanmıştır. Klinik psikolojide hastanın semptomlarına getirdiği açıklama tarzları (explanatory style), iyileşme süreçlerini ve başa çıkma stratejilerini doğrudan belirler.
Etimoloji
Latince 'ex-' (dışarı, -den) + 'planare' (düzleştirmek, düz yapmak) kökünden türetilmiş olan 'explanare', karmaşık, girift veya anlaşılması güç bir olguyu düzleştirerek, berrak ve anlaşılır hale getirme eylemini ifade eder.
Karıştırmayın
Betimleme (description) ile sıklıkla karıştırılır. Betimleme bir olgunun sadece gözlemlenebilir niteliklerini ve 'ne' olduğunu ortaya koyarken; açıklama, o olgunun neden gerçekleştiğini ve mekanizmalarını ('nasıl ve neden') irdeler.
Keşfetmeye Devam Edin
Nedensellik
Causality
Her olayın kendinden önceki olaylar zincirinin bir sonucu olduğu ve öncül koşulların belirli neticeler doğurduğu temel felsefi ve bilimsel sayıltı.
Açıklayıcı Tarz
Explanatory Style
Bireylerin yaşamlarında deneyimledikleri olumlu veya olumsuz olayların nedenlerini kendilerine nasıl açıkladıklarını belirleyen bilişsel bir özelliktir.