Uyum
Adaptation
Tanım
Dilbilim ve bilişsel işlekleme süreçlerinde, bir cümlenin farklı dilbilgisel unsurları arasındaki doğru yapısal ilişkiyi ifade eder.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikolingüistik deneyinde katılımcılara 'The key to the cabinets are on the table' cümlesi dinletildiğinde, beyin 'cabinets' kelimesinin çoğul çekimine takılarak yüklemde mantıksal olmayan bir 'are' uyumu algılar; ancak buradaki asıl özne 'key' (tekil) olduğu için doğru biçim 'is' olmalıdır. Bu tür uyum yanılgıları (attraction errors), insan bellek erişim mekanizmalarının hiyerarşik yapıları işlerken bazen yerel çekimlere nasıl yenik düştüğünü kanıtlar.
Derin Analiz
Bilişsel dilbilim ve psikodilbilim bağlamında uyum (agreement), zihinsel sözlük (mental lexicon) ile sentaktik ayrıştırma (syntactic parsing) mekanizmalarının eşzamanlı çalışmasını gerektirir. Özne-yüklem uyumu veya zamir-isim uyumu gibi biçimbirimsel (morphological) kısıtlamalar, çalışma belleğinin (working memory) yükünü optimize eder. Konuşmacı veya dinleyici, cümleyi kurarken ya da algılarken bu dilbilgisel denetim mekanizmalarını otomatik olarak işletir. Nöro Görüntüleme çalışmaları, sentaktik uyumsuzlukların (örneğin 'The dog bark') Broca bölgesinde ve sol inferior frontal gırtlak çevresinde N400 ve P600 ERP (olaya ilişkin potansiyeller) bileşenlerinde belirgin elektro fizyolojik sapmalara yol açtığını göstermektedir.
Etimoloji
Latince 'ad-' (yönelme, -e doğru) ve 'gratus' (hoş, kabul edilebilir) köklerinden türetilen Geç Latince 'adgratare' fiilinden evrilmiştir.
Karıştırmayın
Bağlaşım (Cohesion) ve Tutarlılık (Coherence). Bağlaşım metin içi biçimsel bağlantıları, tutarlılık mantıksal anlam bütünlüğünü ifade ederken; uyum (agreement) dar kapsamlı olarak kelimeler arası mikro düzeydeki dilbilgisel eşleşmedir.