Zihinsel Sözlük
Mental Lexicon
Tanım
Bir bireyin hafızasında yer alan, kelimelerin anlamlarını, fonolojik özelliklerini, morfolojik yapılarını ve sözdizimsel kategorilerini depolayan zihinsel veritabanı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikodilbilim deneyinde katılımcılara ekranda 'doktor' kelimesi gösterildiğinde, hemen ardından gelen 'hemşire' kelimesini 'kamyon' kelimesine kıyasla çok daha hızlı okuyup anlamlandırdıkları gözlemlenmiştir. Bu durum, zihinsel sözlükte anlamsal olarak yakın kelimelerin birbirine komşu nöronal ağlarda depolanması ve birinin uyarılmasının (priming) diğerini aktive etmesiyle açıklanır.
Derin Analiz
Psikodilbilim ve bilişsel bilimler kesişiminde yer alan zihinsel sözlük, basit bir kelime deposundan ziyade son derece dinamik, çok boyutlu bir ağ yapısıdır. Sözcükler bu sistemde rastgele değil; anlamsal ilişkiler (semantik ağlar), ses birimsel (fonolojik) benzerlikler, kelime sıklığı (frequency) ve morfematik yapılara göre organize olur. Erişkin bir bireyin on binlerce kelimeyi milisaniyeler içinde hatırlayabilmesi ve üretebilmesi, bu ağın ne kadar optimize edilmiş bir arama motoru gibi çalıştığını gösterir. Modeller, erişim hızının kelimenin kullanım sıklığı ve priming (hazırlama) etkileriyle doğrudan ilişkili olduğunu doğrulamaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'mental' (Latin mens [zihin] kökünden) + 'lexicon' (Yunanca lexikon [sözlük, kelime dağarcığı], legein [söylemek, konuşmak] fiilinden türetilmiştir).
Karıştırmayın
Üretken kelime dağarcığı (productive vocabulary) ve alıcı kelime dağarcığı (receptive vocabulary) kavramlarıyla karıştırılır; bu terimler zihinsel sözlüğün sırasıyla aktif olarak kullanılan veya sadece anlaşılan alt bileşenlerini ifade eder. Ayrıca epizodik bellekten farklı olarak olgulardan bağımsız, anlamsal bir yapı sunar.