Karar Verme
Decision Making
Tanım
İki veya daha fazla alternatif arasından en uygun olanını seçmeyi içeren temel bilişsel süreç.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir bağlamda, ağır depresyon veya frontal lob hasarı olan bir hastanın günlük sıradan bir kıyafet seçimi yaparken dahi kilitlenmesi (abuli benzeri durumlar), karar verme mekanizmasındaki nöral devrelerin bozulmasına somut bir örnektir. Günlük yaşamda ise bir bireyin meslek seçerken olasılıkları tartması ve ani bir kriz anında sezgisel olarak riskli bir manevra yapması bu sürecin farklı düzeylerdeki tezahürleridir.
Derin Analiz
Karar verme, prefrontal korteks başta olmak üzere yürütücü işlevler ağının (executive functions) aktif katılımını gerektiren çok katmanlı bir bilişsel süreçtir. Bilişsel ve nörolojik düzeyde bu mekanizma, bellekten gelen geçmiş deneyimlerin çağrılması, olası sonuçların maliyet-fayda analizi (risk değerlendirmesi) ve duygusal tepkilerin (somatik belirteçler hipotezi çerçevesinde) entegrasyonuyla şekillenir. Psikolojide bu süreç incelenirken iki temel strateji benimsenir: Karmaşık görevlerin çoklu kararlarını inceleyen istatistiksel analizler ve basit kararların altında yatan bilişsel bileşenleri izole eden deneysel manipülasyonlar. Kahneman ve Tversky'nin öncülük ettiği çalışmalar, insanların her zaman rasyonel olmadığını, sezgisel kestirimler (heuristics) ve bilişsel önyargılar (cognitive biases) yoluyla karar ürettiğini göstermiştir.
Etimoloji
Latince 'decidere' (kesmek, ayırmak, hükme varmak; de- [aşağı/tamamen] + caedere [kesmek]) kelimesinden türetilmiştir. Bilişsel bilimlerde seçeneklerin 'kesilip' elenmesi ve tek bir yolda karar kılınması sürecini ifade eder.
Karıştırmayın
Problem çözme (Problem solving, çözümü bilinmeyen bir engeli aşmak için yeni yollar bulmayı gerektirir; karar verme ise genellikle halihazırda var olan seçenekler arasından seçim yapmaktır).