Koartikülasyon
Coarticulation
Tanım
Bir dizi eylem veya konuşma sesinin (fonemin), hemen öncesindeki veya sonrasındaki diğer öğelerden etkilenerek fiziksel üretim biçiminin değişmesi olgusu.
Örnek Vaka / Uygulama
İngilizcedeki 'pin' kelimesindeki [p] sesi nefesli (aspirated) olarak üretilirken, 'spin' kelimesindeki [p] sesi önceki 's' harfinin fonetik bağlamı nedeniyle nefessiz (unaspirated) olarak sesletilir. Konuşmacı 'spin' kelimesindeki [p] sesini söylerken, dudak ve nefes pozisyonunu daha sonra gelecek [s] ve [n] seslerine göre önceden ayarlar.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve psikolinguistikte koartikülasyon, motor planlama ile konuşma üretimi arasındaki dinamik etkileşimin merkezinde yer alır. Konuşma aygıtı (dil, dudaklar, damak, ses tellerini içeren vokal trakt), soyut fonem dizilerini ardışık mekanik hareketlere dönüştürürken ardışıklık ilkesine göre optimize edilir. Beyin, konuşma esnasında tek bir sesi izole biçimde üretmek yerine, bir sonraki sesin motor komutlarını önceden hazırlar (ileri yönlü koartikülasyon) veya önceki sesin fiziksel konumunu korur (geriye dönük koartikülasyon). Bu mekanizma, akustik sinyalin doğrusal olmadığını, aksine bağlamsal olarak sürekli aktığını gösterir. Benzer şekilde, klavyede yazı yazma (typing) veya enstrüman çalma gibi karmaşık motor becerilerde de parmak hareketlerinin zamanlaması ve kinematik özellikleri, komşu tuşların veya notaların konumuna göre eş zamanlı olarak biçimlenir.
Etimoloji
Latince 'com-' (birlikte, beraber) ve 'articulare' (eklemlemek, boğumlamak, anlaşılır kılmak) fiillerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Allophone (allofon) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; allofon, bir fonemın bağlamsal varyasyonlarının soyut sınıflandırmasını ifade ederken, koartikülasyon bu varyasyona yol açan fiziksel, motor ve fizyolojik mekanizmanın ta kendisidir.