Kriz
Crisis
Tanım
Bireylerin bilişsel ve duygusal dengesini sarsan, ani gelişen travmatik değişimler veya bir sistemin işleyişini tehdit eden kritik dönüm noktası.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi sekiz yaşında bir hastanın, beklenmeyen bir iş kaybı ve ardından gelen ilişkisel kopuş sonrasında yaşadığı akut uyum bozukluğu; kişinin işlevselliğini tamamen durma noktasına getiren yoğun panik, uykusuzluk ve gelecekteki felaket senaryoları üretme eğilimiyle kendini gösteren klasik bir bireysel kriz tablosudur.
Derin Analiz
Kriz kavramı, klinik psikolojiden epistemolojiye kadar geniş bir yelpazede ele alınan multidisipliner bir olgudur. Bireysel düzeyde, kişinin mevcut başa çıkma stratejilerinin yetersiz kaldığı ve akut bir homeostatik dengesizlik yaratan durumları ifade eder. Bu durum, yoğun anksiyete, çaresizlik ve bilişsel yük artışıyla karakterizedir. Thomas Kuhn'un bilim felsefesinde ise paradigmatik krizler, mevcut teorik sistemlerin anomalileri açıklayamaması sonucu ortaya çıkan ve yeni bir bilimsel devrime kapı aralayan yapısal kırılma noktalarıdır. Klinik pratikte kriz, hem akut psikopatolojik riskleri barındırır hem de bireyin psikolojik esneklik (resilience) kazanması için potansiyel bir gelişim fırsatı sunar.
Etimoloji
Antik Yunanca 'krisis' (krisis; karar verme, dönüm noktası, hüküm verme) sözcüğünden türetilmiştir; kökü olan 'krinein' (ayırmak, karar vermek) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Stres ve travma kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır. Stres, genel bir uyarıcılara verilen fizyolojik tepkiyken; travma, doğrudan fiziksel bütünlüğü veya psikolojik sınırları tehdit eden yıkıcı bir olaydır. Kriz ise bu olaylar veya değişimler karşısında bireyin mevcut adaptasyon mekanizmalarının kilitlenmesi ve acil müdahale gerektiren 'karar anı' durumudur.
Keşfetmeye Devam Edin
Akut Stres Tepkisi
Acute Stress Response
Canlının ani ve tehdit edici bir çevresel uyaranla karşılaştığında hayatta kalmasını sağlamak amacıyla devreye giren, otonom sinir sisteminin hızlı fizyolojik ve hormonal tepki mekanizmasıdır.
Uyum Bozukluğu
Adjustment Disorder
Tanımlanabilir bir yaşam stresörünün ardından üç ay içinde ortaya çıkan, beklenenden daha şiddetli duygusal veya davranışsal tepkilerle karakterize klinik tablo.