Akut Stres Tepkisi
Acute Stress Response
Tanım
Canlının ani ve tehdit edici bir çevresel uyaranla karşılaştığında hayatta kalmasını sağlamak amacıyla devreye giren, otonom sinir sisteminin hızlı fizyolojik ve hormonal tepki mekanizmasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir sokakta yürürken ardında ani ve yüksek bir gürültü duyan bir bireyin, düşünme süreci gerçekleşmeden salisaniyeler içinde irkilmesi, kalp atışlarının hızlanması, göz bebeklerinin büyümesi ve kaslarına aniden kan pompalanarak kaçmaya veya savaşmaya hazır hale gelmesi akut stres tepkisinin somut bir göstergesidir.
Derin Analiz
Akut stres tepkisi, sempatik-adreno-medüller (SAM) sistemin ve hipotalamus-hipofiz-adrenal (HHA) aksının ani aktivasyonu ile karakterizedir. Amigdalanın tehlikeyi algılamasıyla birlikte hipotalamus uyarılır; sempatik sinir sistemi aracılığıyla böbrek üstü bezlerinden adrenalin ve noradrenalin salgılanır. Bu süreç kalp atım hızında artış, vazokonstriksiyon, bronşiyal genişleme ve glikojenoliz gibi hayatta kalmayı destekleyen fizyolojik değişiklikleri tetikler. Süreç, akut travmatik veya stresli olayların ardından aşırı uyarılmışlık (hyperarousal) tablosunun temelini oluşturabilir.
Etimoloji
Latince 'acutus' (sivri, ani, şiddetli) + 'strictus' (gerilmiş, daralmış) ve 'responsio' (yanıt, cevap) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genellikle 'kronik stres' ile karıştırılır; akut stres tepkisi ani, kısa süreli ve hayatta kalma odaklıyken, kronik stres uzun süreli ve yıpratıcıdır. Ayrıca 'travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)' ile eş anlı zannedilir, ancak akut stres tepkisi bu bozukluğun gelişimindeki ilk fizyolojik aşamadır.