Kronik Stres
Chronic Stress
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllardır süregelen mobbing ve iş güvencesizliği yaşayan bir çalışanın, mesai saatleri dışında dahi gevşeyememesi, sürekli tetikte hissetmesi, uykusuzluk, tükenmişlik belirtileri göstermesi ve en ufak bir uyarıcıya bile aşırı öfke veya kaygı ile tepki vermesi.
Derin Analiz
Kronik stres, akut stresin aksine, organizmanın 'savaş ya da kaç' tepkisini kapatamaması durumudur. HPA (Hipotalamus-Pitüiter-Adrenal) aksının uzun süreli aktivasyonu, sürekli yüksek kortizol salınımına ve sempatik sinir sisteminin baskın çıkmasına yol açar. Bu durum, nöroplastisiteyi olumsuz etkileyerek özellikle prefrontal kortekste gri madde kaybına ve hipokampal atrofiye neden olur. Bilişsel esneklik, karar verme süreçleri ve duygulanım düzenleme kapasitesi ciddi biçimde bozulur. Bağışıklık sisteminin baskılanması, otoimmün yanıtların tetiklenmesi ve kardiyovasküler sistemin yıpranması somatik düzeydeki kaçınılmaz biyolojik bedelleridir.
Etimoloji
Latince 'chronus' [zaman] ve Eski İngilizce 'destrěsse' [daraltmak, baskı altına almak] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Akut stres (tehlike geçtiğinde hızla sönen geçici fizyolojik tepki) ve tükenmişlik sendromu (burnout; özel olarak iş yaşamına atfedilen enerji kaybı ve yabancılaşma). Kronik stres, bu tükenmişliğe zemin hazırlayan daha geniş ve kök bir fizyolojik süreçtir.
Keşfetmeye Devam Edin
HPA Aksı
HPA Aksı
HPA Axis
Hipotalamus, hipofiz bezi ve adrenal korteks arasındaki karmaşık geri bildirim döngüsünü ifade eden, vücudun strese verdiği ana hormonal yanıt sistemidir.
İncele
Kortizol
Kortizol
Cortisol
Böbreküstü bezlerinin korteksinde üretilen, glikoneojenezi tetikleyerek kan şekerini artıran ve vücudun ana stres yanıtını yöneten bir glukokortikoid hormondur.
İncele