Kortizol
Cortisol
Tanım
Böbreküstü bezlerinin korteksinde üretilen, glikoneojenezi tetikleyerek kan şekerini artıran ve vücudun ana stres yanıtını yöneten bir glukokortikoid hormondur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir iş temposu ve kronik baskı altındaki bir bireyin sabah uyanma güçlüğü çekmesi, gün içinde sürekli bir tetikte olma hali, hipertansiyon ve immün direncin düşmesi sonucu sık hastalanması, HHA aksının aşırı uyarılmasına ve buna bağlı disregüle kortizol salınımına klinik bir örnektir.
Derin Analiz
Hipotalamus-Hipofiz-Adrenal (HHA) aksının uç efektör moleküllerinden biridir. Akut stres durumunda salınımı hızla artarak merkezi sinir sistemine enerji (glikoz) sağlar, vazokonstriksiyon yoluyla kan basıncını düzenler ve homeostazı korumak adına immün sistemin pro-enflamatuar sitokin salınımını geçici olarak baskılar. Diürnal (sirkadiyen) bir salınım ritmine sahiptir; uyanma tepkisiyle birlikte sabah saatlerinde pik yapar ve gece yarısına doğru taban seviyesine iner. Kronik hiperkortizolemi durumlarında hipokampal nöronal plastisite olumsuz etkilenir ve bellek süreçleri sekteye uğrar.
Etimoloji
Latince 'cortex' [kabuk, dış katman] kelimesinden türetilmiş olup, adrenal bezin korteks bölgesinde sentezlenen bir steroid yapıyı ifade eder.
Karıştırmayın
Adrenalin (epinefrin) ile sıklıkla karıştırılır; adrenalin sempatik sinir sisteminin anlık, saniyelik 'savaş ya da kaç' tepkisini tetiklerken, kortizol daha yavaş gelişen, enerji metabolizmasını uzun vadeli mobilize eden metabolik bir yanıtın parçasıdır.