Stres Tepkisi
Stress Reaction
Tanım
Gerçek veya algılanan bir tehdit, meydan okuma ya da zarar verici olaya karşı gelişen, organizmanın hayatta kalmasını sağlayan psikofizyolojik, bilişsel, nöroendokrin, kardiyovasküler ve metabolik değişimlerin bütüncül adaptif tepkisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yürüyüş yaparken ardınızdaki çalılıklardan aniden yüksek bir hırıltı sesi gelmesiyle birlikte, düşünmenize bile gerek kalmadan bir milisaniye içinde kalbinizin hızla çarpmaya başlaması, göz bebeklerinizin büyüyerek etrafı taraması ve kaslarınızın gerilmesi tam olarak bu adaptif stres tepkisinin somut bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Stres tepkisi, evrimsel süreçte organizmanın tehlike anında savaşması veya kaçması (fight-or-flight) için tasarlanmış otomatize bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Bu süreç, amigdalanın tehdidi algılamasıyla başlar ve hipotalamusun hipofiz-adrenal aksını (HPA aksı) ile sempatik sinir sistemini aktive etmesiyle, kanda kortizol, adrenalin ve noradrenalin salınımını tetikler. Kalp atım hızı artar, kan basıncı yükselir, kan glikoz seviyesi artarak kaslara enerji pompalanır ve bağışıklık sistemi ile sindirim gibi acil olmayan fonksiyonlar geçici olarak baskılanır. Ancak bu akut ve hayat kurtarıcı mekanizma, modern yaşamın kronikleşmiş psikososyal baskıları altında sürekli aktif kaldığında, allostatik yük yaratarak kardiyovasküler patolojilere, immün yetmezliklere ve anksiyete bozukluklarına zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
İngilizce 'stress' (Latince 'stringere': germek, sıkmak, daraltmak) ve 'reaction' (Latince 're-' [geri] + 'agere' [etmek, yapmak] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genellikle 'stres' (stresörün kendisi veya genel durum) ile karıştırılır; ancak stres tepkisi, bu duruma verilen biyolojik ve fizyolojik yanıttır. Ayrıca kronik stresin son evresi olan ve kaynakların tükenmesini ifade eden 'tükenmişlik sendromu' (burnout) ile de sıklıkla karıştırılır.
Keşfetmeye Devam Edin
Beta Reseptör
Beta Reseptör
Beta Receptor
Sempatik sinir sisteminin katekolaminler (adrenalin ve noradrenalin) tarafından uyarılmasını sağlayan ve hücre zarında yer alan bir grup G-protein kenetli reseptördür.
İncele
Mikroelektrot
Mikroelektrot
Microelectrode
Uç çapı birkaç mikrometreden küçük olan, tek bir hücrenin içine daldırılarak elektriksel aktiviteyi kaydetmeye veya uyarmaya yarayan hassas iletken araç.
İncele
Monoaminooksidaz
Monoaminooksidaz
Monoamine Oxidase (MAO)
Serotonin, norepinefrin ve dopamin gibi monoamin nörotransmiterleri parçalayarak inaktive eden temel bir mitokondriyal enzim sınıfıdır.
İncele
Retininal
Retininal
Retinene
A vitamini oksidasyon türevi olan ve fotoreseptör hücrelerde ışık sinyallerinin nöral iletimini başlatan temel aldehit bileşiği.
İncele