Adalet
Fairness
Tanım
Test alan bireylerin ırksal, kültürel veya arka plan farklılıklarından kaynaklanan sistematik varyansları ortadan kaldırarak eşit ve tarafsız muamele görmesini sağlayan psikometrik ve sosyokültürel ilke.
Örnek Vaka / Uygulama
Farklı sosyoekonomik bölgelerden gelen çocuklara uygulanan bir zeka testinde, üst sınıf çocukların aşina olduğu fakat kırsal kesimdeki çocukların hiç karşılaşmadığı nesnelerin görsel olarak kullanılması adaletsizlik yaratır; adalet ilkesi gereği bu maddeler testten ayıklanır veya tüm gruplar için eşdeğer hale getirilir.
Derin Analiz
Psikometri ve psikolojik test geliştirme süreçlerinde adalet, yalnızca teknik bir kalibrasyon meselesi değil, epistemolojik ve sosyokültürel bir zorunluluktur. Test maddelerinin, ölçülen yapı (construct) dışındaki değişkenlerden (yapı-ilgisiz varyans - construct-irrelevant variance) arındırılması hedeflenir. Örneğin, dilsel veya kültürel önyargılar içeren bir madde, bireyin gerçek bilişsel kapasitesini değil, dezavantajlı arka planını ölçer ki bu da psikometrik adaletsizliğe yol açar. Madde önyargısı (item bias) analizleri, diferansiyel madde çalışması (DIF) gibi istatistiksel yöntemlerle bu varyansın izi sürülür ve test tasarımlarında fırsat eşitliği güvence altına alınır.
Etimoloji
Latince 'facere' (yapmak, etmek) kökünden türeyen ve 'uygun, dürüst, eşit' anlamlarına gelen Orta İngilizce 'fayrniss' kelimesinden evrilmiştir.
Karıştırmayın
Güvenilirlik (Reliability) ve Geçerlilik (Validity) kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır; güvenilirlik testin hatasız ölçüm yapmasıyla, geçerlilik amaçlanan yapıyı ölçmesiyle ilgilidir, adalet ise bu ölçüm süreçlerinin tüm demografik gruplar için önyargısız ve tarafsız olmasını ifade eder.