Dağıtıcı Adalet
Distributive Justice
Tanım
Kaynakların, ödüllerin ve cezaların eşitlik ve hakkaniyet ilkelerine göre adil bir şekilde paylaştırılması gerektiğine dair bilişsel inanç ve sosyokültürel norm.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir şirket yönetiminin, zorlu bir projede gece gündüz çalışan iki uzmandan birine daha fazla sorumluluk düştüğü gerekçesiyle farklı prim oranları uygulaması ancak bunu çalışanın motivasyonu ve harcadığı mesaiye dayandırması dağıtıcı adalet ilkeleriyle açıklanır.
Derin Analiz
Jean Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında ve ahlak gelişimi çalışmalarında merkezi bir yer tutan dağıtıcı adalet, bireylerin kuralların değiştirilebilirliğini ve ceza/ödül mekanizmalarının göreceli standartlara göre düzenlenebileceğini kavrama yetisini ifade eder. Gelişimsel süreçte çocukluk dönemindeki katı, otonom olmayan kurallardan, bireysel niyetlerin ve öznel koşulların hesaba katıldığı daha esnek bir adalet anlayışına geçişi temsil eder. Eşitlik evresinde (8-10 yaş) herkesin aynı muameleyi görmesi talep edilirken; hakkaniyet evresinde (11 yaş ve üzeri) kişisel çaba, niyet ve dezavantajlar göz önünde bulundurularak öznel paylaşımlar yapılır. Örgütsel psikoloji ve sosyal psikolojide ise bireylerin iş yeri veya toplumsal yapılar içindeki kazanımlarının (ücret, terfi vb.) harcadıkları emekle ne ölçüde adil bir şekilde eşleştiğini algılama süreçlerini inceler.
Etimoloji
Latince 'distribuere' (dağıtmak, paylaştırmak) fiilinden türetilen 'distributio' ile Latince 'iustitia' (adalet, hakkaniyet) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
İçsel adalet (immanent justice) ve usuli adalet (procedural justice). İçsel adalet, yanlış bir davranışın doğa veya kader tarafından kaçınılmaz olarak cezalandırılacağına dair çocuksu inancı ifade ederken; usuli adalet, sonuçların dağıtımında kullanılan süreçlerin ve kuralların adilliğine odaklanır.