Kohort-ardışık Desen
Cohort-sequential Design
Tanım
Farklı yaş gruplarının (kohortların) aynı anda ve belirli bir süre boyunca eş zamanlı olarak takip edildiği, kesitsel ve boylamsal yöntemleri birleştiren hibrit bir araştırma desenidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Beş yaşındaki ve on yaşındaki iki farklı çocuk grubunun 5 yıl boyunca her yıl bilişsel esneklik testleriyle takip edilmesi, toplamda 5 ila 15 yaşları arasındaki gelişimsel yörüngenin 5 yıllık gerçek zamanlı veri toplama süreciyle haritalandırılmasını sağlar.
Derin Analiz
Kohort-ardışık desen, gelişim psikolojisinde yaş, kohort ve zaman gibi birbirine karışabilen (confounding) etkileri birbirinden ayırmak için geliştirilmiş en güçlü yarı deneysel yöntemlerden biridir. Saf boylamsal çalışmalardaki 'zaman içinde test öğrenmesi' veya 'yıpranma (attrition)' gibi dezavantajları minimize ederken; saf kesitsel çalışmalardaki 'kuşak etkisini' (generation effect) kontrol altına alır. Araştırmacılar, farklı yaşlardaki grupları kısa süreli boylamsal takibe alarak, çok daha uzun bir gelişimsel zaman dilimini (örneğin 15 yılı) makul bir süre içinde modelleyebilirler. Bu yönüyle istatistiksel olarak hızlandırılmış boylamsal tasarım olarak da adlandırılır.
Etimoloji
Latince 'cohors' [askeri birlik, grup] ve Latince 'sequentia' [sıralama, ardışıklık] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kesitsel Desen (cross-sectional design) ve Boylamsal Desen (longitudinal design); kesitsel sadece tek bir noktada farklı yaşları kıyaslar, boylamsal ise tek bir grubu uzun süre izler; kohort-ardışık ise ikisinin güçlü yönlerini birleştirir.