Madde
Substance
Tanım
Psikolojide kötüye kullanılan, toksik veya farmakolojik etkiler doğuran kimyasal bileşikleri; felsefede ise özellikleri değişse dahi bağımsız ve kendiliğinden var olan özü tanımlar.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir vakada, stresle başa çıkmak için sürekli alkol veya sedatif tüketen bir bireyin, zamanla aynı etkiyi alabilmek için dozu artırması (tolerans gelişimi) ve maddeye erişemediğinde anksiyete, titreme gibi yoksunluk belirtileri göstermesi madde kullanım bozukluğunun somatik ve davranışsal tezahürüdür.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikiyatride 'madde' kavramı, bireyin merkezi sinir sistemini etkileyerek algı, duygu durum, biliş ve davranış değişikliklerine yol açan psikoaktif bileşenleri (alkol, esrar, opioidler, uyarıcılar vb.) kapsar. Madde kullanımı, beyin ödül mekanizmasındaki mezolimbik dopaminerjik yolağı doğrudan etkileyerek tolerans, yoksunluk ve kompulsif arayış döngülerini tetikler. Tanısal süreçlerde DSM-5 kriterleri doğrultusunda madde kullanım bozuklukları, nörobiyolojik ve çevresel faktörlerin kesişim kümesinde incelenir. Felsefi düzlemde ise töz anlamına gelen substance, değişen niteliklerin taşıyıcısı olan kalıcı gerçekliği ifade eder.
Etimoloji
Latince 'substantia' (öz, varlık, temel malzeme) kelimesinden türetilmiş olup, 'altında durmak, desteklemek' anlamına gelen 'substare' fiiline dayanmaktadır (sub- [altında] + stare [durmak]).
Karıştırmayın
İlaç (medication) kavramı ile sıklıkla karıştırılır; her ilaç bir maddedir ancak her madde tedavi amaçlı kontrollü tıbbi kullanım için tasarlanmamıştır ve kötüye kullanım potansiyeli barındırmayabilir.
Keşfetmeye Devam Edin
Madde Kullanım Bozukluğu
Madde Kullanım Bozukluğu
Substance Use Disorder
Maddeye bağlı olumsuz sonuçlara ve işlevsellikte belirgin bozulmaya rağmen devam eden fizyolojik, davranışsal ve bilişsel belirtiler kümesi.
İncele
Tolerans
Tolerans
Tolerance
Bir kimyasal maddenin sürekli kullanımına bağlı olarak aynı dozun etkisinin azalması ve istenen etkiyi elde etmek için dozun artırılması zorunluluğu ya da farklılıklara karşı hoşgörü durumu.
İncele
Yoksunluk
Yoksunluk
Abstinence / Deprivation
🔹 1. (abstinence): Alkol, uyuşturucu, cinsel aktivite veya diğer pekiştireçler gibi zararlı veya bağımlılık yapıcı davranışlardan bilinçli ve iradi olarak kaçınma eylemidir. 🔹 2. (deprivation): Gerekli, arzulanan veya hayati öneme sahip bir uyaranın, nesnenin ya da koşulun ortadan kaldırılması, engellenmesi veya erişilemez hale gelmesi durumu.
İncele