Yoksunluk
Abstinence
Tanım
Alkol, uyuşturucu, cinsel aktivite veya diğer pekiştireçler gibi zararlı veya bağımlılık yapıcı davranışlardan bilinçli ve iradi olarak kaçınma eylemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
On yıldır alkol bağımlılığı tanısıyla izlenen 42 yaşındaki bir danışan, yatarak tedavi programını tamamladıktan sonra altı aydır hiçbir alkollü ürünü tüketmemektedir. Danışanın bu süreçte sosyal ortamlardaki tetikleyicilerden bilinçli olarak kaçınması ve alkol alma isteği (craving) belirdiğinde acil başa çıkma stratejilerini devreye sokması, sürdürülebilir bir yoksunluk durumuna örnek teşkil eder.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve bağımlılık bilimi bağlamında yoksunluk, bireyin birincil pekiştiriciye olan erişimini tamamen kesmesini ifade eder. Nörobiyolojik düzeyde, bu durum mezolimbik dopaminerjik yolağın kronik uyarımından sonra ani bir yoksunluk sürecini tetikler. Beyin, homeostatik dengesini yeniden kurmaya çalışırken (allostatik yük), prefrontal korteksin dürtü kontrol mekanizmaları ile limbik sistemin anlık ödül arayışı arasında yoğun bir çatışma yaşanır. Madde kullanım bozukluklarının tedavisinde altın standart hedeflerden biri olan yoksunluk, aynı zamanda uzun vadeli iyileşme (recovery) sürecinin başlangıç basamağıdır. Ancak, bilişsel düzeyde sadece maddeden uzak durmak ('kuru yoksunluk') yeterli görülmez; altta yatan psikolojik tetikleyicilerin de ele alınması gerekir.
Etimoloji
Latince kökenli 'abstinentia' kelimesinden türetilmiştir; 'ab-' (uzak, -den / -dan) ve 'tenere' (tutmak, zapt etmek) fiillerinin birleşiminden meydana gelir. Kelime anlamı itibarıyla bir şeyden elini etğini çekmeyi, kendini alıkoymayı ve dürtüsel kontrolü ifade eder.
Karıştırmayın
Yoksunluk sendromu (withdrawal syndrome) ile sıklıkla karıştırılır. Yoksunluk (abstinence), kişinin maddeyi bırakma iradesi ve eylemini ifade ederken; yoksunluk sendromu, maddenin kesilmesi veya azaltılması sonrasında ortaya çıkan somatik ve psikolojik patolojik bulguların (titreme, bulantı, anksiyete vb.) bütünüdür. Ayrıca relaps (nüks) kavramından da ayrılır; relaps, yoksunluk sürecinin bozularak eski kullanım alışkanlıklarına geri dönülmesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Madde Kötüye Kullanımı
Drug Abuse
Yasal veya yasadışı kimyasal maddelerin, tıbbi veya toplumsal normların dışına çıkarak, bireyin fizyolojik, psikolojik ve sosyal işlevselliğine zarar verecek düzeyde aşırı ve tekrarlayıcı biçimde tüketilmesi.
Yoksunluk Sendromu
Abstinence Syndrome
Bağımlılık yapıcı maddelerin ani kesilmesi veya azaltılması sonucunda ortaya çıkan karakteristik fizyolojik ve davranışsal bulgular kümesidir.