Madde Kötüye Kullanımı
Drug Abuse
Tanım
Yasal veya yasadışı kimyasal maddelerin, tıbbi veya toplumsal normların dışına çıkarak, bireyin fizyolojik, psikolojik ve sosyal işlevselliğine zarar verecek düzeyde aşırı ve tekrarlayıcı biçimde tüketilmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
32 yaşındaki bir bireyin, yoğun iş stresini azaltmak amacıyla her akşam reçetesiz anksiyolitik ilaçları veya alkolü medikal dozların çok üzerinde tüketmeye başlaması, zamanla bu maddeler olmadan sosyal ortamlara katılamaz hâle gelmesi ve mesleki sorumluluklarını aksatması.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikiyatri literatüründe, DSM-5 öncesi sınıflandırmalarda bağımlılıktan ayrı bir kategori olarak ele alınan bu kavram, günümüzde daha kapsayan bir spektrum olan 'Madde Kullanım Bozukluğu' (Substance Use Disorder) çatısı altında değerlendirilir. Nörobiyolojik temelde, ödül sistemindeki dopaminerjik devrelerin (özellikle mezolimbik yolak) kronik olarak uyarılması, sinaptik plastisitede kalıcı değişimlere ve prefrontal korteksteki yürütücü işlevlerin zayıflamasına yol açar. Bireyin zarar görmesine rağmen maddeyi aramaya ve kullanmaya devam etmesi, dürtü kontrol mekanizmalarının bozulduğunun ve karar alma süreçlerinin kimyasal olarak manipüle edildiğinin göstergesidir.
Etimoloji
Fransızca 'drogue' [kurutulmuş ot/ilaç] ve Latince 'abusus' [yanlış kullanım, suiistimal] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Madde bağımlılığı (substance dependence) ile sıklıkla karıştırılır; kötüye kullanım daha çok sosyal ve işlevsel sonuçlara odaklanırken, bağımlılık tolerans gelişimi ve yoksunluk sendromu gibi fizyolojik adaptasyonları da içerir.