Madde Kullanım Bozukluğu
Substance Use Disorder
Tanım
Maddeye bağlı olumsuz sonuçlara ve işlevsellikte belirgin bozulmaya rağmen devam eden fizyolojik, davranışsal ve bilişsel belirtiler kümesi.
Örnek Vaka / Uygulama
32 yaşındaki bir erkek bireyin, iş ve aile sorumluluklarının aksamasına, sırt ağrılarının artmasına ve eşiyle yaşadığı şiddetli tartışmalara rağmen reçeteli opioid analjezikleri doktor kontrolü dışında ve giderek artan dozlarda kullanmaya devam etmesi, ardından ilacı bıraktığında yoğun anksiyete, kas ağrısı ve terleme (yoksunluk) yaşaması.
Derin Analiz
DSM-5 ve DSM-5-TR sınıflandırma sistemlerinde, daha önceden ayrı iki kategori olarak ele alınan 'madde kötüye kullanımı' (substance abuse) ve 'madde bağımlılığı' (substance dependence) tanılarını tek bir çatı altında birleştiren klinik bir tablodur. Bozukluk; bozulmuş kontrol, sosyal alanda aksamalar, riskli kullanım ve farmakolojik kriterler (tolerans ve yoksunluk) olmak üzere dört ana kümede incelenir. Nörobiyolojik düzeyde, mezolimbik dopaminerjik ödül sisteminin kronik ve yineleyici dezavantajlı adaptasyonlarıyla karakterizedir. Ön beyin, özellikle prefrontal korteks ile limbik yapılar arasındaki sinaptik devrelerin bozulması, dürtü kontrolünü zayıflatırken madde arama davranışını pekiştirir.
Etimoloji
Latince 'substantia' (öz, varlık, madde) ve 'usus' (kullanım) kelimelerinden türetilmiş olup, psikiyatride psikoaktif kimyasalların patolojik kullanımını tanımlar.
Karıştırmayın
Madde kötüye kullanımı (eski DSM-IV terimi, bağımlılık düzeyine ulaşmayan ancak zararlı kullanımı ifade ederdi) ve madde bağımlılığı (fiziksel tolerans ve yoksunluğa odaklanan eski terim). Madde kullanım bozukluğu bu ikisini spektral bir yaklaşımla hafif, orta ve şiddetli olarak tek çatı altında toplar.
Keşfetmeye Devam Edin
Tolerans
Tolerans
Tolerance
Bir kimyasal maddenin sürekli kullanımına bağlı olarak aynı dozun etkisinin azalması ve istenen etkiyi elde etmek için dozun artırılması zorunluluğu ya da farklılıklara karşı hoşgörü durumu.
İncele
Yoksunluk
Yoksunluk
Abstinence / Deprivation
🔹 1. (abstinence): Alkol, uyuşturucu, cinsel aktivite veya diğer pekiştireçler gibi zararlı veya bağımlılık yapıcı davranışlardan bilinçli ve iradi olarak kaçınma eylemidir. 🔹 2. (deprivation): Gerekli, arzulanan veya hayati öneme sahip bir uyaranın, nesnenin ya da koşulun ortadan kaldırılması, engellenmesi veya erişilemez hale gelmesi durumu.
İncele