Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Sosyal Psikoloji

Bu alanda
286
bilimsel terim bulunuyor.

Ableizm

Ableism

Engelli bireylere yönelik gerçekleştirilen sistemli ayrımcılık, önyargı ve onları eksik veya bağımlı olarak etiketleyen toplumsal tutumlar bütünü.

İncele

Adil Dünya İnancı

Belief İn A Just World

Bireylerin dünyayı adil, düzenli ve öngörülebilir bir yer olarak algılama eğilimi; herkesin hak ettiğini yaşadığına ve yaşayacağına dair bilişsel bir önyargı.

İncele

Afrikalı Amerikalı

African American

Afrika'nın siyah ırksal gruplarından köken alan ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan vatandaş veya sakinleri tanımlayan demografik ve sosyolojik terim.

İncele

Agape

Agape

Şefkat, korumacılık, öz-inkâr ve estetik yönelimi içeren; herhangi bir menfaat ya da cinsel dürtü barındırmayan karmaşık ve özgeci bir sevgi biçimi.

İncele

Ahit Evliliği

Covenant Marriage

Çiftlerin evlilik öncesi zorunlu danışmanlığı kabul ettiği ve boşanma gerekçelerini yasal olarak önemli ölçüde kısıtlayan alternatif bir hukuki evlilik statüsüdür.

İncele

Ait Olma

Belonging

Bir grup veya toplumun tamamı tarafından kabul edildiğini ve onaylandığını hissetme durumu.

İncele

Ajzen-fishbein Modeli

Ajzen–fishbein Model

Gerekçeli Eylem Teorisi'nin (Theory of Reasoned Action) temelini oluşturan, bireylerin tutumları ve sosyal normları aracılığıyla davranışsal niyetlerini ve nihai eylemlerini öngören orijinal teorik çerçeve.

İncele

Aktör-gözlemci Etkisi

Actor–observer Effect

Bireylerin kendi davranışlarını dışsal (durumsal) etkenlere bağlarken, başkalarının aynı davranışlarını içsel (kişisel) özelliklere atfetme eğilimidir.

İncele

Alternatifler İçin Karşılaşma Düzeyi

Comparison Level For Alternatives (clalt)

Bağımlılık kuramında, bireylerin mevcut ilişkilerini sürdürme veya sonlandırma kararı alırken mevcut ilişkinin ödül-maliyet oranını olası alternatiflerle kıyasladıkları eşik değer.

İncele

Anti-semitizm Ölçeği

A-S Scale

Bireylerin Yahudi karşıtı önyargı, tutum ve inançlarını nicel olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir değerlendirme aracıdır.

İncele

Antikonformizm

Anticonformity

Kabul görmüş sosyal standartlara ve normlara karşı, kişinin samimi bir ifade ihtiyacından ziyade isyankarlık veya dikbaşlılıkla geliştirdiği bilinçli ve kasıtlı uyumsuzluk hali.

İncele

Antinodal Davranış

Antinodal Behavior

Bir ağ topolojisinde veya sistemik etkileşim modelinde ana merkezlerin (nodların) dışındaki veya ara geçiş alanlarındaki hareketlilik biçimlerini ifade eden davranışsal tanım.

İncele

Antisemitizm Ölçeği

Anti-semitism Scale (A-S Scale)

Yahudilere yönelik kişisel rahatsızlık, sosyal tehdit algısı, düşmanca tutumlar ve dışlayıcılık varsayımları dahil olmak üzere antisemitizmin beş farklı boyutunu ölçen bir kişilik testidir.

İncele

Argüman Kalitesi

Argument Quality

Bir argümanın, hedef tutum nesnesine yönelik olarak olumsuzlardan ziyade baskın bir şekilde olumlu değerlendirici tepkiler uyandırma derecesi.

İncele

Arkadaşça Aşk

Companionate Love

Güçlü bir duygusal uyarılmadan ziyade; derin bir yakınlık, şefkat ve karşılıklı bağlılık temeline dayanan sevgi biçimi.

İncele

Asch Durumu

Asch Situation

Bireylerin grup baskısı altında kendi algısal yargılarından vazgeçip çoğunluğun hatalı görüşüne uyma eğilimini incelemek için kullanılan deneysel paradigma.

İncele

Aşağı Yönlü Sosyal Kıyaslama

Downward Social Comparison

Bireyin kendi durumunu, kendisinden daha dezavantajlı, yoksul veya yetersiz konumdaki kişilerle kıyaslayarak öz saygısını koruma veya yükseltme eğilimi.

İncele

Atfetme Hatası

Attribution Error

Bireylerin başkalarının davranışlarına veya olayların sonuçlarına nedenler yüklerken sistematik bir biçimde gerçek dışı veya yanlı çıkarımlarda bulunması eğilimi.

İncele

Atıf

Attribution

Bir bireyin kendi davranışlarının veya çevresel olayların nedenlerine yönelik gerçekleştirdiği zihinsel çıkarım ve nedensellik yükleme süreci.

İncele

Atıf Kuramı

Attribution Theory

Bireylerin gerek kendi gerekse başkalarının davranışlarının ardındaki nedenselliği açıklarken bu nedenleri içsel (kişisel) ya da dışsal (durumsal) etkenlere bağlama süreçlerini inceleyen sosyal psikoloji kuramıdır.

İncele

Ayrıntılandırma Belirleyicisi

Determinant Of Elaboration

Bireyin tutumla ilgili bir bilgiyle karşılaştığında gösterdiği zihinsel işleme ve ayrıntılandırma düzeyini doğrudan etkileyen her türlü bilişsel veya çevresel faktör.

İncele

Ayrıntılandırma İhtimali Modeli

Elaboration-likelihood Model (ELM)

Tutum değişiminin, bireyin bir mesaja gösterdiği bilişsel çaba ve ayrıntılandırma düzeyine bağlı olarak merkezî ve çevresel olmak üzere iki farklı yoldan gerçekleştiğini savunan ikna teorisidir.

İncele

Ayrıştırıcı Görev

Disjunctive Task

Grubun başarısının, tek bir doğru çözümün veya en yetenekli grup üyesinin performansına bağlı olduğu işbirlikçi görev türü.

İncele

Baskılayıcı İkna

Coercive Persuasion

Siyasi veya askeri tutsakların davranış ve tutumlarında köklü değişiklikler yaratmak amacıyla tehdit, tecrit ve sürekli sorgulama gibi yöntemlerin kullanıldığı sistematik endoktrinasyon süreci.

İncele

Beklenti Temelli Tutum Değişimi

Anticipatory Attitude Change

Bireyin, ikna edici bir mesajla karşılaşacağını önceden bildiğinde, mesajın içeriği henüz bilinmese bile kendi tutumunda yaşadığı değişim.

İncele

Bilgisayar Jargonu

Computer Slanguage

Bilişim teknolojileri ve internet ortamlarında kullanılan özel argo, terimler ve iletişim dili bütünü.

İncele

Bilişsel Çelişki

Cognitive Dissonance

Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.

İncele

Bilişsel Denge Kuramı

Cognitive Balance Theory

Bireylerin sosyal dünyalarındaki tutumlar, algılar ve kişiler arası ilişkiler arasında psikolojik bir uyum ve tutarlılık arama eğilimini inceleyen sosyal psikolojik kuram.

İncele

Bilişsel Karşılıklı Bağımlılık

Cognitive İnterdependence

Yakın ilişkilerdeki bireylerin, kendilerini tekil birer bireyden ziyade ikili bir birimin parçası olarak algılama ve düşünme eğilimidir.

İncele

Bilişsel Temelli İkna

Cognitively Based Persuasion

Bir tutumu, öncelikli olarak tutum nesnesiyle ilişkili niteliklere yönelik inançları değiştirerek aktif bir şekilde dönüştürme süreci.

İncele

Bilişsel Tepki Kuramı

Cognitive Response Theory

Tutum değişiminin, bireylerin ikna edici mesajlara karşı ürettikleri öznel değerlendirmelerin, çıkarımların ve bilişsel tepkilerin niteliği ile niceliği tarafından belirlendiğini savunan sosyal psikoloji kuramı.

İncele

Bilişsel-değerlendirici Tutarlılık

Cognitive–evaluative Consistency

Bir tutumun bilişsel temeli ile genel tutumun değer biçme düzeyi arasındaki uyum derecesidir.

İncele

Bireysizleşme

Deindividuation

Bireyin kalabalık içinde benlik bilincini yitirmesi, anonimleşmesi ve içsel denetim mekanizmalarının zayıflaması sonucu normalde sergilemeyeceği davranışlarda bulunması.

İncele

Birleştirici Görev

Conjunctive Task

Tüm grup üyelerinin kendilerine düşen alt görevleri eksiksiz tamamlamasıyla başarıya ulaşabilen ve grubun genel performansının en zayıf halkanın kapasitesiyle sınırlı kaldığı ortak çalışma türüdür.

İncele

Birlikte Çalışan Grup

Coacting Group

İki veya daha fazla bireyin, birbirlerinin fiziksel varlığı altında ancak minimum düzeyde etkileşim veya iletişim kurarak bağımsız görevler yürüttüğü sosyal yapı.

İncele

Birlikte Eylem Görevi

Coaction Task

Bireylerin, aynı türden bir görevi yerine getiren diğer kişilerin fiziksel varlığı bağlamında gerçekleştirdiği her türlü amaca yönelik performans veya aktivitedir.

İncele

Birlikte Yaşama

Cohabitation

Evli olmaksızın, romantik ve cinsel partnerler olarak aynı evi ve yaşam alanını paylaşma durumu.

İncele

Bogardus Sosyal Mesafe Ölçeği

Bogardus Social Distance Scale

Bireylerin farklı etnik veya toplumsal gruplara karşı tutumlarını ve kabul düzeylerini kademeli senaryolar aracılığıyla ölçen standart bir psikometrik ve sosyolojik araçtır.

İncele

Boyun Eğme

Acquiescence

Bireyin herhangi bir itiraz, protesto veya direnç göstermeksizin bir talep, durum ya da otoriteyi pasif olarak kabul etmesi durumu.

İncele

Boyutlararası Tutum Tutarlılığı

Cross-dimension Attitude Consistency

Bir tutuma temel oluşturan farklı bilgi kategorilerinin (boyutların) değerlendirmesel olarak birbirleriyle uyumlu olma derecesi.

İncele

Bumerang Etkisi

Boomerang Effect

Bir ikna çabasının, hedeflenen tutum değişiminin tam tersi yönde bir etki yaratması ve bireyin mevcut görüşünü eskisinden daha radikal şekilde savunması durumu.

İncele

Capitalization

Capitalization

Bireylerin hayatlarındaki olumlu olaylardan yararlanma ve bunları pekiştirme süreci; genellikle bu iyi haberleri başkalarıyla paylaşarak deneyimin öznel değerini artırma dinamiklerini kapsar.

İncele

Card-stacking

Card-stacking

Yalnızca destekleyici kanıtları öne çıkarıp karşıt bilgileri gizleyerek veya manipüle ederek algıyı kasıtlı olarak yönlendiren bir ikna ve propaganda tekniğidir.

İncele

Cazibe

Charm

Bireyin tutum, davranış ve kişisel nitelikleriyle başkalarında hayranlık, ilgi veya çekim uyandırma gücü.

İncele

Choice Dilemma Questionnaire

CDQ

Bireylerin riskli ve güvenli seçenekler içeren varsayımsal durumlarda karar alma eğilimlerini ölçmek için geliştirilmiş standartlaştırılmış psikometrik ölçek.

İncele

Clalt

Clalt

Bir bireyin mevcut ilişkisinden elde edebileceği çıktılardan tatmin olmasa bile, ilişkiden ayrıldığında ulaşabileceği en iyi alternatif senaryonun veya ilişkilerin eşik değeridir.

İncele

Corfing

Corfing

Bireylerin başarısızlık veya olumsuzlukla ilişkilendirilen grup ya da durumlardan, kendi benlik saygılarını korumak amacıyla aralarına mesafe koyma eğilimi.

İncele

Çabalı Meşrulaştırma

Effort Justification

Bireylerin, zor, zahmetli veya nahoş süreçler sonucunda elde ettikleri ya da gerçekleştirdikleri amaçları, katlandıkları zorluklarla doğru orantılı olarak daha değerli ve cazip bulma eğilimi.

İncele

Çatışma Sarmalı

Conflict Spiral

İki veya daha fazla taraf arasındaki gerilim ve anlaşmazlığın, tarafların birbirlerinin tepkilerine her defasında daha olumsuz ve uç noktalardaki karşılıklar vermesiyle kartopu etkisiyle büyümesi örüntüsüdür.

İncele

Çatışma Teorisi

Conflict Theory

Toplumsal ve kurumsal yapılarda kaynakların eşitsiz dağılımının kaçınılmaz olarak kişilerarası ve gruplararası çatışmalara yol açtığını savunan analitik yaklaşım.

İncele

Çekicilik

Attraction

Bir bireyin başka bir bireye ilgi duyması, hoşlanması ve aralarındaki karşılıklı yakınlaşma eğilimi.

İncele

Çekim İlişkileri

Attraction Relations

Bir grup üyesi arasındaki beğenme-beğenmeme, kabul-red ve dahil etme-dışlama örüntülerinin tamamını ifade eden sosyal dinamik.

İncele

Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik

Ambivalent Sexism

Bir cinsiyete yönelik aynı anda hem olumsuz ve düşmanca hem de olumlu görünen korumacı veya idealize edici tutumların bir arada bulunmasıyla karakterize edilen sosyal psikolojik bir yapıdır.

İncele

Çeşitlilik

Diversity

Bir ekosistemdeki organizmaların ya da insan toplulukları ile sosyal kimlik gruplarının yapısal ve demografik genişliği, varyasyonlar bütünü.

İncele

Çifte Standart

Double Standard

Benzer durumlar veya eylemler karşısında, kişilerin ya da grupların kimliğine bağlı olarak farklı ahlaki veya davranışsal ölçütlerin uygulanmasını savunan ikiyüzlü inanç sistemi.

İncele

Dairesel Davranış

Circular Behavior

Bireyin, başkalarında da esneme veya gülme gibi tıpatıp aynı eylemi tetikleyen hareketler sergilemesi durumu.

İncele

Davranışsal Bulaşma

Behavioral Contagion

Çevredeki bir veya birkaç kişinin sergilediği eylemlerin, durumun mantıksal analizi yapılmaksızın diğer bireyler tarafından hızla taklit edilmesi.

İncele

Davranışsal Doğrulama

Behavioral Confirmation

Bir kişinin zihinsel beklentilerinin veya kalıpyargılarının, sosyal etkileşim sırasında karşı tarafın (hedefin) bu beklentilere uygun davranmasını tetikleyerek nihayetinde ilk inancı doğrulaması süreci.

İncele

Davranışsal Taklit

Behavioral Mimicry

Bir bireyin, etkileşimde bulunduğu kişinin duruşunu, jestlerini, mimiklerini ve konuşma tarzını bilinçsiz veya otomatik olarak kopyalaması.

İncele

Defansif Atfetme

Defensive Attribution

Bireylerin, kendilerine yönelik algılanan bir tehdidi, kaygıyı veya sorumluluğu en aza indirmek amacıyla olayların nedenlerini taraflı bir şekilde yorumlama eğilimi.

İncele

Değerlendirme Güdüsü

Appraisal Motive

Bireyin, kendi yetenekleri, özellikleri ve performansı hakkında doğru, geçerli ve nesnel bilgi edinme arayışını yönlendiren içsel motivasyon.

İncele

Dehümanizasyon

Dehumanization

Bireylerin veya grupların tam insanlık vasıflarının, özerkliklerinin ve bireyselliklerinin reddedilerek makine veya hayvan düzeyine indirgenmesi süreci.

İncele

Demokratik Atmosfer

Democratic Atmosphere

Grup üyelerinin eşit söz hakkına sahip olduğu, karar alma süreçlerinin çoğunluğun iradesini yansıtacak prosedürlerle işletildiği sosyal iklim.

İncele

Demokratik Lider

Democratic Leader

Grup iklimini eşitlikçi bir temelde kuran; üyelerin planlama, karar alma ve problem çözme süreçlerine doğrudan katılımını teşvik eden liderlik türü.

İncele

Denge Kuramı

Balance Theory

Bireylerin bilişsel sistemlerindeki unsurların kendi içinde tutarlı ve dengeli olmasını tercih ettiğini öne süren bir bilişsel tutarlılık kuramıdır.

İncele

Desegregasyon

Desegregation

Okullar, mahalleler, iş yerleri ve kamusal alanlarda yasal zorunluluklar ve sosyal programlar aracılığıyla gruplar arasındaki fiziksel ve sosyal ayrımın sonlandırılması.

İncele

Diad

Dyad (diad)

Kişilerarası bir bağlamda etkileşim kuran, özellikle duygusal düzeyde birbirine sıkı sıkıya bağımlı iki bireyden oluşan çift.

İncele

Diferansiyel Doğruluk

Differential Accuracy

Bir bireyin özelliklerinin, ait olduğu yaş, etnik veya mesleki grubun kalıpyargılarından hangi yönlerde ve ne ölçüde farklılaştığını doğru bir şekilde saptama becerisidir.

İncele

Dijital Bölünme

Digital Divide

Bireyler, gruplar veya toplumlar arasında bilgi ve iletişim teknolojilerine erişim ve bu teknolojileri yetkin bir şekilde kullanma düzeyindeki belirgin eşitsizliktir.

İncele

Dinamik Sosyal Etki Teorisi

Dynamic Social İmpact Theory

Sosyal etkinin zaman içinde coğrafi ve mekansal olarak dağılmış gruplarda konsolidasyon, kümeleşme, korelasyon ve çeşitliliğin sürmesi gibi toplumsal örüntüleri nasıl yarattığını açıklayan matematiksel ve sosyal psikolojik model.

İncele

Doğal Grup

Bona Fide Group

Laboratuvar ortamında yapay olarak bir araya getirilmemiş, dış çevreyle sürekli etkileşim içinde olan ve kendine özgü bir geçmişe/geleceğe sahip gerçek dünya grupları.

İncele

Doğrudan Saldırganlık

Direct Aggression

Hayal kırıklığı veya öfkenin kaynağına, aracı kullanmaksızın yöneltilen açık ve hedef odaklı saldırgan davranış.

İncele

Doğrudan Tutum Ölçümü

Direct Attitude Measure

Bireylerin tutum veya inançlarını doğrudan öz-bildirim (self-report) yoluyla beyan etmelerini gerektiren değerlendirme prosedürleri.

İncele

Doğruluk Motifi

Accuracy Motive

Bireylerin sosyal dünyayı ve kendilerini nesnel, doğru ve gerçeğe en uygun şekilde anlamaya yönelik temel psikolojik yönelimidir.

İncele

Duygusal Temelli İkna

Affectively Based Persuasion

Bir tutum nesnesine eşlik eden duyguları, hisleri veya ruh hali durumlarını değiştirerek tutumu dönüştürmeye yönelik aktif çaba.

İncele

Duygusal-bilişsel Tutarlılık

Affective–cognitive Consistency

Bir tutumun duygusal ve bilişsel temellerinin birbirleriyle ne derece evaluatif uyum içinde olduğunun derecesidir.

İncele

Duygusal-değerlendirici Tutarlılık

Affective–evaluative Consistency

Bir tutumun duygusal temeli ile genel değerlendirmesi arasındaki değersel uyum derecesi.

İncele

Dyadık Etki

Dyadic Effect

İki etkileşen bireyin davranışlarının, yalnızca kendilerine has ilişki dinamiklerinden doğan ve genel karakteristik özelliklerinden bağımsız olan yönü.

İncele

Dyadik Doğruluk

Dyadic Accuracy

İki birey arasındaki etkileşimde, bir kişinin diğerinin benzersiz özelliklerini veya belirli bir ilişki bağlamındaki durumunu doğru bir şekilde algılama yeteneğidir.

İncele

Edinilmiş Statü

Achieved Status

Bireyin kişisel çabaları, yetenekleri ve liyakati doğrultusunda sonradan kazandığı sosyal konum ve prestij.

İncele

Ego Katılımı

Ego İnvolvement

Bir görevin, tutum nesnesinin veya yargı hedefinin bireyin özsaygısı ve benlik algısı için ne kadar psikolojik öneme sahip olduğunun derecesidir.

İncele

Ego-merkezli Ağ

Ego-centered Network

Sosyal ağ analizinde, odak olunan tek bir bireyin (egonun) doğrudan etkileşimde bulunduğu diğer aktörlerle kurduğu bağlantı kümesidir.

İncele

Egoist Yardım

Egoistic Helping

Yardım edenin temel amacının kendi olumlu duygularını artırmak, suçluluk duygusundan kaçınmak veya dışsal bir çıkar elde etmek olduğu prososyal davranış biçimi.

İncele

Egoistik Göreli Yoksunluk

Egoistic Relative Deprivation

Bireyin, kendi kişisel durumunu benzer bir başka bireyin durumuyla karşılaştırarak dezavantajlı olduğunu ve haksız yere mahrum bırakıldığını algıladığı öznel yoksunluk durumu.

İncele

Eğilimsel Atıf

Dispositional Attribution

Bireyin kendi ya da başkalarının davranışlarının nedenini çevresel etkenler yerine kişilik özellikleri, tutumlar ve yetenekler gibi içsel faktörlere bağlaması.

İncele

Erkek Merkezci

Androcentric

Erkek bakış açısını norm veya evrensel standart olarak kabul eden, bu süreçte kadın deneyimini dışlayan ya da marjinalleştiren perspektif.

İncele

Eylem Grubu

Action Group

Belirli bir çevresel veya sistemik değişikliği gerçekleştirmek amacıyla organize olmuş, görev odaklı kolektif yapı.

İncele

Faillik Durumu

Agentic State

Bireylerin organize bir hiyerarşide üst makamın yetkisine boyun eğmeyi ahlaki veya vicdani sorumluluktan bağımsız bir biçimde zorunlu hissettikleri psikolojik konum.

İncele

Görücü Usulü Evlilik

Arranged Marriage

Eşlerin seçiminin ebeveynler, akrabalar veya toplumsal figürler tarafından gerçekleştirildiği ve evliliğin iki bireyin yanı sıra iki akrabalık grubunun birleşimi olarak görüldüğü evlilik türü.

İncele

Gösterge Kuralı

Display Rule

Duyguların dışa vurumunu ve ifade biçimini kültürel normlara göre düzenleyen, sosyal olarak öğrenilmiş kurallar bütünü.

İncele

Gösterişli Tüketim

Conspicuous Consumption

Bireylerin ekonomik güçlerini, sosyal statülerini ve zenginliklerini kamusal alanda sergilemek amacıyla pratik faydadan bağımsız olarak lüks mal ve hizmetleri satın alıp tüketme eğilimidir.

İncele

Grup Birleşim Etkisi

Assembly Bonus Effect

Karar alma veya entelektüel görevler üzerinde çalışan gruplarda, grubun en yetenekli bireyinin tek başına elde edebileceğinden veya bireysel çabaların basit bir toplamından daha üstün bir sonuç ortaya koyması durumu.

İncele

Grup Birlik Bütünlüğü

Cohesion

Bir grubun üyelerini bir arada tutan, ortak hedeflere yönlendiren ve grup içi bağları güçlendiren dinamik süreçler bütünüdür.

İncele

Güçlendirme İlkesi

Augmentation Principle

Bireyin, belirli bir sonucun ortaya çıkmasını zorlaştıran engelleyici etkenlerin varlığında, o sonucu doğuran nedenin etkisini daha büyük olarak değerlendirme eğilimidir.

İncele

Hayal Kırıklığı-saldırganlık Hipotezi

Aggression–frustration Hypothesis

Saldırganlığın her zaman bir hayal kırıklığının (engellenmenin) sonucu olduğunu ve hayal kırıklığının her zaman bir tür saldırganlığa yol açtığını öne süren klasik psikolojik model.

İncele

Hayırseverlik

Benevolence

Temel kaynaklardan yoksun veya yardıma muhtaç bireylere yönelik, somut fayda sağlayan her türlü yardım eylemidir.

İncele

Hesap Verilebilirlik

Accountability

Bir bireyin, davranışları, kararları ve yargıları konusunda bir denetim merciine, gruba veya otoriteye karşı cevap verme ve sorumluluk üstlenme derecesidir.

İncele

İkili Tutum Modeli

Dual-attitude Model

Yeni edinilen bir tutumun eski tutumu silmeyip baskıladığı, aynı nesneye yönelik çelişkili iki tutumun (biri açık, diğeri örtük) eşzamanlı olarak varlığını sürdürdüğünü savunan bilişsel model.

İncele

İknanın Atıfsal Analizi

Attributional Analysis Of Persuasion

İkna edici mesajları ileten kaynakların belirli tutumları benimseme nedenlerine yönelik insanların geliştirdiği gerekçeler üzerinden ikna sürecini inceleyen yaklaşım.

İncele

İletişim Kanalları

Channels Of Communication

Bir grupta veya organizasyonda bilginin bir bireyden diğerine aktarılmasını sağlayan sosyal yollar ya da yüz yüze etkileşimde duyusal bilgiyi ileten fiziksel ve modalite temelli araçlar.

İncele

İnanç (tutum)

Conviction

Sosyal psikolojide, bir tutumun birey için değerli bir varlık veya benlik algısının kritik bir parçası olduğu yönündeki öznel kesinlik hissi.

İncele

İndirgeme İlkesi

Discounting Principle

Harold Kelley'nin yükleme teorisinin bir parçası olarak, bir davranışın ortaya çıkmasında birden fazla olası neden bulunduğunda, belirli bir nedene atfedilen güvenin veya değerin miktarının düşürülmesi eğilimidir.

İncele

İsteğe Bağlı Görev

Discretionary Task

Grup üyelerinin görevi tamamlarken izleyecekleri prosedürleri ve yöntemleri kendi takdirlerine göre belirleyebildikleri, görece yapılandırılmamış ortak çalışma.

İncele

İş Birliği

Collaboration

İki veya daha fazla bireyin, karşılıklı mutabakata varılan ortak bir hedefe ulaşmak amacıyla eş güdüm, empati ve paylaşılan sorumluluk çerçevesinde birlikte çalışması.

İncele

İşbirlikçi Amaç Yapısı

Cooperative Goal Structure

Bireylerin hedeflerine ancak başkalarıyla ortaklaşa çalışarak ve kolektif bir başarı elde ederek ulaşabildikleri performans ve etkileşim ortamı.

İncele

İşbirlikçi Motivasyon

Cooperative Motive

Bireylerin kişilerarası ve performans odaklı ortamlarda, başkalarının kendi hedeflerine ulaşmasına yardımcı olarak ortaklaşa hareket etme eğilimi gösteren içsel yönelimi veya dispositionel eğilimi.

İncele

İşbirlikçi Ödül Yapısı

Cooperative Reward Structure

Bireysel başarı yerine grup başarısının ödüllendirildiği ve her üyənin başarısının bütünün kazancını tetiklediği performans düzenlemesi.

İncele

İtaatin Davranışsal Çalışması

Behavioral Study Of Obedience

Bireylerin, meşru bir otorite figürünün emirlerine ve direktiflerine uymaya olan eğilimlerinin deneysel olarak incelenmesi.

İncele

İzleyici Etkisi

Audience Effect

Bireyin gerçekleştirdiği eylemin, başka bireylerin (seyircilerin) fiziksel varlığı nedeniyle nicelik veya nitelik açısından değişime uğraması durumu.

İncele

İzleyici Görevi

Audience Task

Bir veya daha fazla bireyin doğrudan gözlemi altında gerçekleştirilen her türlü performans, rekabet, iş görevi veya hedefe yönelik etkinlik.

İncele

Kaçınmacı Irkçılık

Aversive Racism

Bireylerin bilinçli düzeyde eşitlikçi değerleri savunmasına rağmen, belirsiz durumlarda belirli ırksal gruplara karşı örtük ve istemsiz olumsuz tutumlar sergilemesi.

İncele

Kader Ve Gelişim İnançları

Destiny And Growth Beliefs

Romantik ilişkilerin doğasına ve sonuçlarına dair iki zıt inanç setidir; ilişkilerin ya doğuştan uyumla ya da harcanan çabayla başarılı olacağını savunur.

İncele

Kalabalık Psikolojisi

Crowd Psychology

Bireylerin kalabalıklar, ayaklanmalar ve kolektif yapılar içindeyken sergiledikleri benzersiz zihinsel ve duygusal süreçleri inceleyen sosyal psikoloji alt dalı.

İncele

Kanal Faktörleri

Channel Factors

İkna edici bir mesajın iletildiği, davranışsal değişimi ya da tutum dönüşümünü kolaylaştıran veya engelleyen iletişim modunun yapısal özellikleri.

İncele

Kapalı Toplum

Closed Society

Değişime kapalı, katı sosyal tabakalaşmaya sahip ve dış dünyaya karşı sınırlarını sıkı bir şekilde koruyan toplumsal yapı.

İncele

Kara Koyun Etkisi

Black Sheep Effect

İçgrup üyesi olan ancak grup normlarına aykırı davranan bir bireyin, aynı olumsuz davranışı sergileyen dışgrup üyesine kıyasla çok daha sert bir şekilde eleştirilmesi ve dışlanması eğilimi.

İncele

Kardeşlik Ruhu

Camaraderie

Arkadaşlar veya bir sosyal grubun üyeleri, özellikle de askeri birlikler arasında, moral ve grup uyumunu destekleyen karşılıklı iyi niyet, neşeli uyum ve dayanışma durumu.

İncele

Kargo Kültü

Cargo Cult

Ritüelistik davranışların veya yüzeysel taklitlerin, batılı toplumlardakine benzer maddi zenginlik, refah veya güç getireceğine dair naif inanç sistemi.

İncele

Karizma

Charisma

Bir bireyin başkalarını etkileme, güven kazanma ve geniş kitleleri peşinden sürükleme kapasitesini belirleyen ayırt edici kişisel çekicilik niteliği.

İncele

Karizmatik Lider

Charismatic Leader

Takipçilerinden yüksek düzeyde bağlılık, coşku ve sadakat talep eden, kişisel çekiciliği ve ikna kabiliyetiyle kitleleri peşinden sürükleyen lider tipidir.

İncele

Karizmatik Otorite

Charismatic Authority

Liderin kurumsal veya geleneksel kurallara değil, takipçileri üzerinde kurduğu olağanüstü kişisel çekiciliğe, kahramanlık mitine ve inanç sistemine dayanan otorite biçimidir.

İncele

Karşı Kültür

Counterculture

Egemen toplumsal normlara, değerlere ve geleneksel ahlak anlayışına bilinçli bir şekilde meydan okuyan ve alternatif bir yaşam tarzı benimsemiş olan sosyal hareket.

İncele

Karşı-tutumlu Savunuculuk

Counterattitudinal Advocacy

Bir bireyin mevcut tutumuyla çelişen bir mesajı veya konuyu, genellikle dışsal bir baskı ya da teşvikle başkalarına savunması durumu.

İncele

Karşılaştırma Düzeyi

Comparison Level (CL)

Bağımlılık kuramında, bireyin geçmiş ilişkilerine dayanarak herhangi bir sosyal ilişkiden beklediği ve ilişki kalitesini değerlendirdiği öznel standart.

İncele

Karşılaştırma Süreci

Comparison Process

Benlik psikolojisinde, bireyin kendi yeteneklerini, özelliklerini veya performanslarını belirli referanskişilerle kıyaslama mekanizmasıdır.

İncele

Kast

Caste

Bireylerin kalıtsal olarak içine doğdukları, aralarındaki geçişlerin ve evliliklerin katı kurallarla yasaklandığı kapalı sosyal tabakalaşma sistemi.

İncele

Kişilik Kültü

Cult Of Personality

Karizmatik bir siyasi, dini veya kamusal lidere karşı gösterilen, otoriter yapılar tarafından bilinçli şekilde körüklenen aşırı bağlılık ve tapınma hali.

İncele

Kitle

Crowd

Geçici olarak ortak bir odak ve aynı mekânı paylaşan, büyüklük ve biçim açısından değişkenlik gösteren kayda değer insan topluluğu.

İncele

Kitle Davranışı

Crowd Behavior

Geçici olarak aynı nesne veya olay üzerinde odaklanan bir grup insanın, durumun niteliğine göre sergilediği ortak faaliyet veya hareket bütünü.

İncele

Klik

Clique

Daha büyük bir grubun veya organizasyonun içinde yer alan, statü ya da ortak dostluk bağları üzerine kurulmuş dışlayıcı alt gruptur.

İncele

Koaksiyon Etkisi

Coaction Effect

Aynı görevi birlikte yapan diğer bireylerin varlığının, bir kişinin performansında yarattığı olumlu veya olumsuz değişim.

İncele

Koalisyon

Coalition

İki veya daha fazla bireyin ya da grubun, bireysel olarak elde edebileceklerinden daha yüksek bir güç, etki veya çıkar sağlamak amacıyla geçici ve çıkarcı bir ittifak kurması.

İncele

Kolektif

Collective

İki veya daha fazla bireyin oluşturduğu, genellikle kalabalık, kitle veya çete gibi spontane ve nispeten kısa ömürlü sosyal kümeleşme.

İncele

Kolektif Bellek

Collective Memory

Bir sosyal grubun üyeleri arasında paylaşılan, geçmiş olaylara dair zihinsel temsiller ve ortak hatırlama havuzu.

İncele

Kolektif Benlik

Collective Self

Bireyin benlik kavramının, üyesi olduğu sosyal gruplar, kolektifler veya kültürel aidiyetler temelinde tanımlanan ve şekillenen yönüdür.

İncele

Kolektif Benlik Saygısı

Collective Self-esteem

Bireyin, üyesi olduğu sosyal gruplardan ve kolektif kimliklerden türettiği benlik algısının öznel değerlendirmesidir.

İncele

Kolektif Benlik Saygısı Ölçeği

CSES

Bireylerin üyesi oldukları sosyal gruplara atfettikleri değer ve bu grup üyeliklerinin kendi benlik algılarını nasıl etkilediğini ölçen psikometrik araçtır.

İncele

Kolektif Bilgi İşleme Modeli

Collective İnformation-processing Model

Grup üyelerinin, ortak tartışma süreçleri aracılığıyla bilgiyi birleştirip işleyerek nihai kararlar, tercihler ve yargılar oluşturduğunu varsayan genel teorik karar alma açıklaması.

İncele

Kolektif Bilinç

Collective Consciousness

Bir toplumun, grubun veya kültürün üyeleri tarafından paylaşılan, bireysel zihinlerin ötesinde var olan ortak inançlar, değerler, normlar ve zihniyet yapısı.

İncele

Kolektif Çaba Modeli

CEM

Gruplar halinde çalışmanın, başarıya ulaşma beklentisini ve grup hedeflerinin öznel değerini düşürerek bireysel motivasyonu azaltmasını açıklayan bir beklenti-değer modelidir.

İncele

Kolektif Davranış

Collective Behavior

Bireylerin, bir grup veya kitle içindeyken tek başlarına sergilemeyecekleri, ortak bir dinamik ve geçici bilinçle gerçekleştirdikleri tipik olmayan ortak eylemler bütünü.

İncele

Kolektif Hareketler

Collective Movements

Fiziksel olarak uzak konumlardaki çok sayıda bireyin, belirli bir olay veya deneyime benzer şekilde zamanla artan oranlarda tepki vermesiyle ortaya çıkan kolektif davranış biçimleri.

İncele

Kolektif Hipnoz

Collective Hypnosis

Büyük insan topluluklarının telkine açıklık, eleştirel düşüncenin baskılanması ve ortak bir illüzyon veya otoriteye körü körüne uyum göstermesi durumudur.

İncele

Kolektif Psikoloji

Collective Psychology

Kitlelerin, kalabalıkların ve sosyal hareketlerin içinde yer alan bireylerin paylaştığı zihinsel ve duygusal durumların incelenmesidir.

İncele

Kolektif Suçluluk

Collective Guilt

Bireyin, üyesi olduğu sosyal grubun veya topluluğun etik dışı veya norm ihlal edici eylemlerinden ötürü şahsen sorumluluk hissederek deneyimlediği nahoş duygusal durum.

İncele

Kolektif Temsiller

Collective Representations

Bir toplumun temel kavramlarını, değerlerini ve kimliğini somutlaştıran; bireylerin zihinsel sınırlarını aşarak sosyal bütünün ortak ürünü olarak var olan kurumlar, yasalar, simgeler ve ritüeller bütünü.

İncele

Kolektif Yeterlilik

Collective Efficacy

Bir grubun, ortak bir görevin gereksinimlerini başarıyla yerine getirmek için üyelerinin becerilerini, çabalarını ve sebatını entegre etme kapasitesine olan inancı.

İncele

Kolektif Zihin

Collective Mind

Bireylerin bir araya gelerek oluşturdukları sosyal gruplar içerisinde, tekil zihinlerden bağımsız ve yepyeni dinamikler sergileyen üst düzey bir bilişsel ve davranışsal bütünleşme hali.

İncele

Komün

Commune

Bireylerin veya ailelerin ev işleri, mülk, kaynaklar ve çocuk bakımını ortaklaşa paylaştığı kolektif yaşam düzenlemesi.

İncele

Komünitas

Communitas

Bireyler arasındaki statü farklarını ortadan kaldıran, paylaşılan ritüeller ve ortak amaçlar etrafında şekillenen yoğun bir birlik ve aidiyet duygusu.

İncele

Konservatizm

Conservatism

Geçmişe, statükoya ve kökleşmiş kurumsal ilkelere olumlu yaklaşım sergileyen, değişime ve yeniliğe karşı temkinli veya mesafeli bir tutum barındıran bilişsel ve tutumsal eğilim.

İncele

Konsonans

Consonance

Farklı unsurlar, iletişim biçimleri veya tutum bileşenleri arasındaki uyum, tutarlılık ve denge durumu.

İncele

Koordinasyon Kaybı

Coordination Loss

Grup içindeki üyelerin çaba, etkinlik ve katkılarının kusursuz bir şekilde entegre edilememesinden kaynaklanan verimlilik düşüşü.

İncele

Kovaryasyon İlkesi

Covariation Principle

Bireylerin bir davranışın nedenini açıklarken, o davranışın ortaya çıkışı ile olası etmenlerin varlığı veya yokluğu arasındaki eş zamanlı değişimi gözlemleyerek atıfta bulunmasını açıklayan sosyal psikoloji ilkesidir.

İncele

Kötünün İyiden Güçlü Olması

Bad İs Stronger Than Good

Olumsuz olayların, bilgilerin veya geri bildirimlerin, eşdeğer düzeydeki olumlu unsurlara kıyasla insan duyguları, düşünceleri ve davranışları üzerinde çok daha baskın bir etki yaratma eğilimi.

İncele

Kristalizasyon

Crystallization

Sosyal psikolojide, bireyin bir tutumunun zaman içerisindeki kalıcılık düzeyi ve bu tutumun dışarıdan gelen değişim çabalarına karşı gösterdiği direnç seviyesi.

İncele

Kurbanı Suçlama

Blaming The Victim

Travma veya trajedi yaşayan bireylerin, olaydan sorumlu tutularak suçun kendisine yüklenmesiyle karakterize edilen sosyal psikolojik bir savunma mekanizmasıdır.

İncele

Kuş Sürüsü Fenomeni

Birds-of-a-feather Phenomenon

Bireylerin kendilerine benzer özellikler, tutumlar ve değerler taşıyan kişileri çekici bulma ve onlarla sosyal bağlar kurma eğilimidir.

İncele

Kült

Cult

Olağandışı inançları barındıran, dış dünyadan yalıtılmış, otoriter bir lider ya da yapı tarafından yönetilen yüksek düzeyde uyumlu ve içsel olarak bütünleşmiş dini veya yarı dini grup.

İncele

Kültür Çatışması

Culture Clash

Farklı iki kültürün veya alt kültürün norm, değer, ahlak ve tutumlarının bir araya gelerek kaçınılmaz bir sürtüşme ve uyum sorunu yaratması durumu.

İncele

Kültürel Asimilasyon

Cultural Assimilation

Bir azınlık grubun veya bireyin, baskın kültürün değerlerini, davranış kalıplarını ve dilini benimseyerek kendi özgün kültürel kimliğini zamanla büyük ölçüde yitirmesi süreci.

İncele

Kültürel Bütünleşim

Acculturation

Grupların veya bireylerin, öz kültürlerine ait değer, inanç ve davranış kalıplarını farklı bir kültürün unsurlarıyla etkileşim yoluyla yeniden biçimlendirmesi ve uyum sağlaması sürecidir.

İncele

Kültürel Çoğulculuk

Cultural Pluralism

Daha büyük bir toplum içindeki küçük grupların, egemen kültürün yasa ve değerleriyle çelişmediği sürece kendi benzersiz kimliklerini, değerlerini ve pratiklerini sürdürmesi durumu.

İncele

Kültürel Kayma

Cultural Drift

Bir kültürün belirgin normlarının, değerlerinin ve davranış kalıplarının zaman içinde kademeli ve kontrolsüz bir şekilde değişmesi süreci.

İncele

Kültürel Monizm

Cultural Monism

Çok kültürlülüğün toplumsal uyumu bozduğunu savunan ve etnik azınlıkların baskın kültüre entegre olmaktansa asimile edilmesini destekleyen sosyolojik ve politik perspektif.

İncele

Kültürel Norm

Cultural Norm

Bir kültür içerisinde kabul edilebilir ve uygun davranışı belirleyen toplumsal kural, değer veya standart.

İncele

Kültürel Soykırım

Cultural Genocide

Egemen bir kültürel grubun, daha zayıf veya azınlıkta olan bir grubun miras, değer ve pratiklerini sistematik olarak ortadan kaldırma süreci.

İncele

Kültürsüzleşim

Deculturation

Baskın bir kültürle temas neticesinde, geleneksel inanç ve pratiklerin kasıtlı veya kasıtsız biçimde bastırılarak ortadan kalkması süreci.

İncele

Küp Modeli

Cube Model

Nedensel atıfları belirleyen bilgi ipuçlarını (tutarlılık, farklılık ve fikir birliği) üç boyutlu bir eksende inceleyen bilişsel model.

İncele

Maliyet-kazanç Analizi

Cost–reward Analysis

Bireylerin sosyal davranışlarda, özellikle yardım etme eylemlerinde, bu eylemin getireceği pekiştireçler ile katlanılacak bedelleri zihinsel olarak tartmasını inceleyen sosyal psikolojik model.

İncele

Merkezi İkna Yolu

Central Route To Persuasion

Bireylerin bir mesajın içeriğini, argüman kalitesini ve mantıksal tutarlılığını derinlemesine analiz ederek tutum geliştirdiği ya da değiştirdiği bilişsel süreç.

İncele

Muhabir Çıkarım Teorisi

Correspondent İnference Theory

Bireylerin, başkalarının gözlemlenen davranışlarından onların kalıcı kişilik özelliklerine nasıl ulaştıklarını ve bu davranışların içsel nedenlerini hangi kriterlere göre atfettiklerini inceleyen sosyal psikoloji modeli.

İncele

Muhalefet

Dissent

Çoğunluk görüşüne, kabul görmüş sosyal normlara veya otorite tarafından empoze edilen politikalara karşı çıkma durumu.

İncele

Mürit / Takipçi

Disciple

Bir öğretmenin, liderin veya entelektüel figürün rehberliğini benimseyen, öğretilerini özümseyen ve doktrinlerini yayan öğrenci veya inançlı takipçi.

İncele

Müşterekler İkilemi

Commons Dilemma

Bireylerin kendi çıkarları doğrultusunda rasyonel hareket etmesinin, tüm grubun veya toplumun yararlandığı ortak bir kaynağın tükenmesine veya zarar görmesine yol açtığı sosyal bir karar alma çıkmazıdır.

İncele

Nedensel Atıf

Causal Attribution

Bireylerin kendi ya da başkalarının davranışlarının nedenlerini içsel veya dışsal faktörlere bağlama bilişsel süreci.

İncele

Ortak Bilgi Etkisi

Common Knowledge Effect

Grupların tartışma öncesinde tüm üyeler tarafından zaten bilinen bilgileri, gizli veya sadece tek bir üyede bulunan bilgilere kıyasla kararlarını şekillendirmede asimetrik olarak çok daha fazla ağırlıklandırma eğilimi.

İncele

Ortaklaşa İlişki

Communal Relationship

Etkileşimlerin temel olarak diğer kişinin ihtiyaç ve isteklerini gözetme sorumluluğuyla yönlendirildiği kişilerarası bağ.

İncele

Ortalamadan İyi Etkisi

Better-than-average Effect

Bireylerin kendi niteliklerini, becerilerini ve yeteneklerini toplumsal ortalamaya kıyasla sistematik olarak daha üstün algılama eğilimidir.

İncele

Ortalamanın Altı Etkisi

Below-average Effect

Bir bireyin, özellikle karmaşık veya zor beceriler söz konusu olduğunda, kendi zihinsel ve sosyal yeteneklerini başkalarına kıyasla sistematik olarak olduğundan daha düşük değerlendirme eğilimidir.

İncele

Ortalamanın Üstü Etkisi

Above-average Effect

Bir bireyin kendi zihinsel, sosyal ve kişisel yeteneklerini, başkalarının performansıyla kıyaslandığında gerçekte olduğundan tutarsız bir biçimde daha olumlu ve yüksek değerlendirme eğilimidir.

İncele

Otorite İlişkileri

Authority Relations

Bireyler veya gruplar arasında güç, hiyerarşi, uyum ve komuta-itaat dinamiklerini içeren sosyal etkileşim yapılarıdır.

İncele

Otoriter

Authoritarian

Bireysel özgürlüklerin kısıtlanmasını ve merkezi, hiyerarşik bir otoriteye mutlak surette boyun eğilmesini savunan veya bu nitelikleri barındıran sosyal iklim ya da kişilik yönelimi.

İncele

Otoriter Lider

Authoritarian Leader

Grup üyelerinin görüşlerine başvurmadan tüm politikaları ve kararları tek başına belirleyen, eleştirilere kapalı olan ve etkileşimleri sık eleştirilerle domine eden liderlik stili.

İncele

Oydaşma

Consensus

Bir grup üyesinin özellikle değerlendirme veya karar alma süreçlerinde ulaştığı genel uzlaşı durumu.

İncele

Ölüm Tabusu

Death Taboo (death Tabu)

Ölümün ve ölümcül sürecin bireylerde yarattığı yoğun kaygı nedeniyle bu konunun sosyal yaşamda konuşulmasının, düşünülmesinin ve ölülerle ya da yas tutanlarla temas kurulmasının engellenmesi yönündeki kültürel kaçınma mekanizması.

İncele

Ötekini Değiştirme

Altercasting

Rol teorisinde, etkileşim içindeki diğer kişilere ("alter") kendi çıkarlarına veya hedeflerine uygun kimlikler ve sosyal roller dayatma süreçlerini tanımlayan psikolojik ve sosyolojik mekanizma.

İncele

Öz-değer Koşullulukları

Contingencies Of Self-worth

Bireylerin özsaygılarını yatırım yaptıkları belirli yaşam alanları; bu alanlardaki başarı veya başarısızlık geri bildirimleri, doğrudan bireyin benlik algısını belirler.

İncele

Öz-kalıpyargılama

Autostereotyping

Bireyin, mensup olduğu sosyal gruba atfedilen kalıpyargıları kendi benlik algısının ve kimliğinin bir parçası haline getirmesi süreci.

İncele

Özentisel Grup

Aspirational Group

Bir bireyin dahil olmayı arzuladığı ve değerlerini, normlarını veya davranış kalıplarını benimseyerek referans aldığı sosyal küme.

İncele

Özgecil İntihar

Altruistic Suicide

Bireyin, aşırı düzeyde sosyal entegrasyon ve grup sadakati sonucunda, toplumsal bir norma, değere ya da grubun yüksek çıkarlarına hizmet etmek amacıyla kendi hayatından vazgeçmesi durumu.

İncele

Paranteze Alınmış Ahlak

Bracketed Morality

Bireyin belirli bir bağlamsal durumdaki özel koşullar nedeniyle, tüm insanların ihtiyaç ve arzularını eşit şekilde gözetme yönündeki olağan ahlaki yükümlülüğünü geçici olarak askıya alması.

İncele

Pazarlık

Bargaining

İki tarafın çatışan çıkarlarını çözmek ve karşılıklı fayda sağlamak amacıyla kaynak değişimi üzerinden yürüttüğü etkileşim süreci.

İncele

Pozitif Ayrımcılık

Affirmative Action

Tarihsel olarak dezavantajlı veya koruma altındaki grupların eğitim ve istihdam alanlarında fırsat eşitliğini yakalamasını sağlamak amacıyla aktif işe alım ve teşvik politikaları uygulayan yapısal yaklaşım.

İncele

Rekabet

Competition

Başarı veya ödülün sınırlı kaynaklara dayandığı, bireylerin veya grupların performans açısından diğerlerini geride bırakmayı amaçladığı hedef yapısı.

İncele

Rekabetçi Amaç Yapısı

Competitive Goal Structure

Bireylerin hedeflerine yalnızca başkalarını geride bırakarak veya başkalarının hedefe ulaşmasını engelleyerek erişebildiği bir performans ve etkileşim düzenidir.

İncele

Rekabetçi Hedefler

Competitive Goals

Diğer birey veya grupların aynı hedefe ulaşmasını engellemeyi, onları geride bırakmayı veya alt etmeyi gerektiren kazan-kaybet odaklı hedeflerdir.

İncele

Rekabetçi Motivasyon

Competitive Motive

Kişinin kişilerarası ve performans gerektiren ortamlarda, kendi sonuçlarını maksimize ederken başkalarının ilerlemesini engelleme yoluyla yarışmacı bir tepki verme yönündeki eğilimi veya kalıcı dürtüsü.

İncele

Resmî Nikâhsız Evlilik

Common-law Marriage

Resmî tören veya evlenme sözleşmesi olmaksızın uzun süreli birlikte yaşayan çiftlerin, belirli yargı çevrelerinde yasal olarak evli kabul edildiği hukuki ve sosyolojik statü.

İncele

Sahte Boru Hattı Tekniği

Bogus Pipeline

Sosyal açıdan hassas veya tartışmalı konularda katılımcıların dürüst olmayan yanıtlar vermesini engellemek amacıyla, fizyolojik bir yalan dedektörüne bağlandıklarına inandırıldıkları deneysel aldatma yöntemi.

İncele

Savunmacı İşlemleme

Defensive Processing

Bireyin mevcut tutumlarını destekleyen veya doğrulayan bilgileri aktif olarak araması, kodlaması ve yorumlaması, çelişkili bilgileri ise reddetmesi veya eleştirmesidir.

İncele

Seçim İkilemi Anketi

Choice Dilemma Questionnaire (CDQ)

Bireylerin riskli ya da temkinli kararlar alma eğilimlerini ölçmek amacıyla Nathan Kogan ve Michael A. Wallach tarafından geliştirilmiş bir araştırma aracıdır.

İncele

Seçim Kayması

Choice Shift

Bireylerin grup tartışması sonrasında, tartışma öncesindeki eğilimlerine kıyasla kararlarında ya da tercihlerinde sergiledikleri yönsel değişimdir.

İncele

Seçmeli Yakınlık

Elective Affinity

Belirli bir kişiye, nesneye, gruba veya fikre karşı duyulan derin, içgüdüsel sempati, çekim ve uyum hali.

İncele

Seyirci

Audience

Herhangi bir gösteriyi, etkinliği veya performansı gözlemleyen, genellikle kuralına uygun davranan ve amaçlı bir şekilde bir araya gelen bireyler topluluğu.

İncele

Seyirci Etkisi

Bystander Effect

Acil bir durumda çevredeki insan sayısı arttıkça, bireylerin yardım etme olasılığının azaldığı sosyal psikolojik bir olgudur.

İncele

Sınıf Bilinci

Class Consciousness

Bireyin, sömürüldüğü veya mağdur edildiği varsayılan belirli bir ekonomik ya da sosyal gruba aidiyetinin ve bu grubun ortak çıkarlarının farkında olması durumu.

İncele

Sınıf Teorisi

Class Theory

Toplumsal ve ekonomik sınıflar arasındaki çatışmanın; hükümet sistemleri, sosyal organizasyonlar ve bireysel psikoloji üzerinde temel belirleyici bir güç olduğu savı.

İncele

Sınıf Yapısı

Class Structure

Bir toplumdaki sosyal sınıfların bileşimi, organizasyonu ve aralarındaki karşılıklı ilişkiler ağı.

İncele

Sivil Haklar

Civil Rights

Yazılı yasalarla vatandaşlara güvence altına alınmış kişisel özgürlük ve eşitlik haklarının bütünü.

İncele

Sivil Haklar Hareketi

Civil Rights Movement

Hükümetler tarafından reddedilen siyasi ve sosyal hakları elde etmek amacıyla gösteriler, lobicilik ve sivil itaatsizlik gibi yöntemlerle yürütülen kolektif eylemler bütünü.

İncele

Sivil İtaatsizlik

Civil Disobedience

Hükûmet politikalarına veya yasalara karşı vicdani gerekçelerle gerçekleştirilen, kamuya açık, bilinçli ve tamamen şiddetsiz yasayı ihlal eylemidir.

İncele

Sorumluluğun Yayılması

Diffusion Of Responsibility

Bireylerin bir grup içerisinde yer alırken, eylemsizlik veya eylem durumunda kişisel sorumluluk algılarının belirgin biçimde azalması sosyopsikolojik olgusu.

İncele

Sorumluluk Karışıklığı

Confusion Of Responsibility

Bireylerin, bir acil durum veya problem anında suçlanmaktan veya sorumlu tutulmaktan kaçınmak amacıyla müdahale etmekten kaçınma eğilimi.

İncele

Sosyal Bulaşma

Contagion

Duyguların, inançların veya davranışların kalabalıklar veya sosyal ağlar içinde bir bireyden diğerine hızla yayılma süreci.

İncele

Söylemsel Psikoloji

Discursive Psychology

Bireylerin düşünce, niyet ve duygularını içsel birer zihinsel nesne olarak ele almak yerine, yazılı, sözlü ve sembolik iletişim pratikleri aracılığıyla nasıl inşa ettiklerini inceleyen sosyal inşaacı yaklaşım.

İncele

Süreksizlik Etkisi

Discontinuity Effect

Gruplar arası etkileşimlerin, bireyler arası etkileşimlere kıyasla belirgin biçimde daha yüksek rekabetçi ve çatışmacı eğilimler sergilemesi durumu.

İncele

Sürü Psikolojisi

Bandwagon Effect

Bireylerin bir inancı, fikri veya davranışı, sırf çoğunluk tarafından benimsendiği için mantıksal veya ampirik temelini sorgulamadan kabul etme eğilimidir.

İncele

Şaşırt-ve-yeniden-çerçevele Tekniği

Disrupt-then-reframe Technique

Karşı tarafın zihinsel rutinini olağandışı bir ifadeyle kesintiye uğratarak şaşkınlık yaratan ve hemen ardından aynı isteği farklı bir çerçevede sunarak uyumu artıran bir ikna stratejisi.

İncele

Şefkat

Affection

Başkasının üzüntü veya ıstırabına yönelik güçlü bir sempati duyma ve bu acıyı hafifletmek için eyleme geçme isteği uyandıran prososyal duygu.

İncele

Şefkatli Aşk

Compassionate Love

Başkasının iyiliğini ve refahını önceliklendiren, karşısındakinin acısını hafifletmeye ve gelişimini desteklemeye odaklı, diğerkâm bir sevgi biçimi.

İncele

Şeref Kültürü

Culture Of Honor

Bireylerin ve toplulukların itibarını, haysiyetini ve şerefini korumaya yönelik, algılanan tehditlere karşı genellikle saldırgan ve sert tepkiler vermeyi teşvik eden kültürel normlar bütünü.

İncele

Şovenizm

Chauvinism

Herhangi bir sosyal, siyasi, ulusal veya cinsiyet grubuna karşı gösterilen aşırı, körü körüne kayırma ve diğer grupları aşağılama eğilimi.

İncele

Tanımlayıcı Norm

Descriptive Norm

Bireylerin belirli bir durumda çoğunluğun nasıl davrandığını, hissettiğini veya düşündüğünü gözlemleyerek çıkardıkları ve kendi davranışlarına rehber edindikleri yazısız sosyal standart.

İncele

Tanısal Değer

Diagnosticity

Bir etkileşimin, olayın veya geri bildirimin bireyin öz-bilgi edinme sürecindeki enformasyonel değeri.

İncele

Telafi Edici Görev

Compensatory Task

Bir grup üyesinin bireysel çözüm veya önerilerinin ortalamasının alınmasıyla tamamlanan ortak görev veya proje türüdür.

İncele

Telafi Edici Öz-yüceltme

Compensatory Self-enhancement

Bireyin bir alandaki başarısızlık veya olumsuz geri bildirimi, ilişkisiz başka bir alandaki olumlu özelliklerini aşırı vurgulayarak dengeleme ve benlik saygısını koruma stratejisi.

İncele

Telafi Etkisi

Compensation Effect

Grup performansını artırmak amacıyla, bir veya daha fazla üyenin diğer üyelerin gerçek veya varsayılan eksikliklerini kapatmak için normalden daha fazla çaba sarf etmesi durumu.

İncele

Temas Davranışı

Contact Behavior

Bireyler arası alışverişler esnasında sergilenen, samimi ilişkilerden gayrişahsi ticari etkileşimlere kadar uzanan her türlü eylem ve etkileşim kalıbı.

İncele

Temas Hipotezi

Contact Hypothesis

Farklı sosyal gruplara mensup bireyler arasındaki doğrudan etkileşimin, uygun koşullar altında gruplar arası önyargıyı ve düşmanlığı azaltacağını öne süren sosyal psikolojik model.

İncele

Temkinli Yönelim

Cautious Shift

Bir bireyin grup içinde karar alırken, tek başına alacağı karara kıyasla daha muhafazakâr ve temkinli bir tutum benimsemesi yönündeki karar değişimi.

İncele

Tesadüfi Grup

Accidental Group

Bireylerin aynı alt kümedeki kişilerle tekrar eden etkileşimleri sonucunda kademeli olarak ve kendiliğinden oluşan gayriresmi sosyal topluluk.

İncele

Tesadüfi Kalabalık

Casual Crowd

Kamusal bir alanda, ani bir olay veya durum karşısında geçici olarak ortak bir odak noktası etrafında toplanan amorf insan topluluğu.

İncele

Toplamsal Görev

Additive Task

Grup üyelerinin bireysel çaba ve katkılarının doğrudan bir araya getirilmesiyle tamamlanan ortak görev türüdür.

İncele

Topluluk

Community

Fiziksel veya sanal bir alanı paylaşan, ortak değerlere, çıkarlara ve aidiyet bilincine sahip, sosyal olarak organize olmuş bireyler bütünü.

İncele

Tutarlılık Güdüsü

Consistency Motive

Bireyin, deneysel olarak oluşturulanlar da dahil olmak üzere, kendisi hakkındaki mevcut inançlarını doğrulama ve sürdürme yönündeki psikolojik eğilimidir.

İncele

Tutarlılık Kuramı

Consistency Theory

Bireylerin bilişleri, inançları ve tutumları arasında uyum ve tutarlılık sağlama yönündeki temel güdüsel eğilimini inceleyen sosyal psikolojik kuramlar sınıfı.

İncele

Tutum

Attitude

Bir nesnenin, kişinin, grubun veya kavramın olumsuzdan olumluya doğru derecelendirilebilen, nispeten kalıcı ve genel değerlendirmesidir.

İncele

Tutum Değişimi

Attitude Change

Bir bireyin herhangi bir nesne, olay veya konuya yönelik tutumlarında, dışsal sosyal etkenler ya da içsel bilişsel süreçler sonucunda meydana gelen her türlü modifikasyon.

İncele

Tutum Erişilebilirliği

Attitude Accessibility

Bir tutum nesnesiyle karşılaşıldığında, o tutumun bellekten otomatik olarak çağrılabilme olasılığı ve hızı.

İncele

Tutum Gücü

Attitude Strength

Bir tutumun zaman içinde direnç gösterme, değişime karşı durma, bilgi işlem süreçlerini etkileme ve davranışı yönlendirme derecesi.

İncele

Tutum Kararsızlığı

Ambivalence Of An Attitude

Bir tutumla ilişkili değerlendirici tepkilerin kendi içinde tutarsız olması durumu; hem olumlu hem olumsuz tepkilerin aynı nesneye karşı eş zamanlı olarak barınması yüksek kararsızlığa işaret eder.

İncele

Tutum Karmaşıklığı

Complexity Of An Attitude

Tutumla ilgili bilginin altında yatan farklı boyutların ve kategorilerin sayısı ile bu boyutların birbiriyle ilişkilenme biçimini ifade eden bilişsel yapı özelliğidir.

İncele

Tutum Kesinliği

Certainty Of An Attitude

Bir bireyin sahip olduğu tutumun netliğine ve tutum nesnesini ne ölçüde geçerli bir şekilde değerlendirdiğine dair duyduğu öznel güven derecesidir.

İncele

Tutum Koşullanması

Conditioning Of Attitudes

Bir tutum nesnesinin çevredeki olumlu ya da olumsuz bir uyarıcıyla eşleşmesi sonucunda, bireyin o nesneye yönelik tutumunun oluşması veya değişmesi süreci.

İncele

Tutum Nesnesi

Attitude Object

Hakkında bir tutum geliştirilen, somut veya soyut her türlü yargı hedefi, kişi, grup ya da kavram.

İncele

Tutum Sistemi

Attitude System

Bellekte birbirleriyle ilişkisel ağlar kuran iki veya daha fazla tutumun oluşturduğu organize yapı.

İncele

Tutum-davranış Tutarlılığı

Attitude–behavior Consistency

Bir nesneye, kişiye veya duruma yönelik geliştirilen tutumun, o nesneye karşı sergilenen gözlenebilir davranışla örtüşme derecesi.

İncele

Tutuma Aykırı Davranış

Counterattitudinal Behavior

Bir bireyin sahip olduğu tutum, inanç veya değer sistemleriyle çelişen ya da tutarsızlık gösteren eylemlerde bulunması durumu.

İncele

Tutumsal Dahiliyet

Attitudinal İnvolvement

Bireyin benlik yapısı ile belirli bir tutum nesnesi arasındaki bağın gücünü ve bireyin o konuya atfettiği kişisel önemi ifade eden motivasyonel yapı.

İncele

Tutumun Bileşenleri

Components Of An Attitude

Bireylerin bir nesne, olay ya da kişiye yönelik tutumunu oluşturan bilişsel, duyuşsal ve davranışsal olmak üzere üç temel boyuttur.

İncele

Tutumun Ego Savunucu İşlevi

Ego-defensive Function Of An Attitude

Bireyin benlik saygısını artırmak ya da mevcut olumsuz içsel durumlar ile tehditlerden benliğini korumak amacıyla geliştirdiği tutumların üstlendiği psikolojik görev.

İncele

Tutumun Merkeziliği

Centrality Of An Attitude

Bir tutum nesnesinin birey tarafından ne sıklıkla düşünüldüğünü ve bellekteki diğer tutum ağlarıyla ne denli güçlü bağlar kurduğunu ifade eden yapısal özellik.

İncele

Tutumun Temelleri

Bases Of An Attitude

Bir tutumun türetildiği bilgi türlerini; yani duygusal, bilişsel ve davranışsal kökenleri ifade eden psikolojik yapı taşı.

İncele

Tüketici Aktivizmi

Consumer Activism

Tüketicilerin, pazar dinamiklerini ve şirket politikalarını doğrudan etkilemek amacıyla ekonomik güçlerini kolektif bir baskı aracı olarak kullanması.

İncele

Tüketicilik

Consumerism

Temel ihtiyaçların ötesinde mal ve hizmet satın alma davranışı ve bu yönelimi destekleyen sosyo-kültürel yönelim.

İncele

Uyarılma Aktarımı

Arousal Transfer

Bir kaynaktan edinilen fizyolojik uyarılmanın tamamen sönmeden önce, zamansal yakınlık nedeniyle tamamen farklı ve alakasız ikinci bir uyarıcıya ya da duygusal tepkiye yönlendirilmesi süreci.

İncele

Uyma

Compliance

Bireyin tutum, yargı ve davranışlarını bir grubun normlarına veya beklentilerine uyumlu hale getirmesi süreci.

İncele

Uyum Arayışı

Concurrence Seeking

Bir grup içinde, özellikle karar alma süreçlerinde fikir ayrışmalarından ve tartışmalardan kaçınma eğilimidir.

İncele

Uyum Kuramı

Congruity Theory

Bireylerin bilişsel sistemlerindeki unsurlar ile dış kaynaklı ikna edici mesajlar arasında tutarlılık aradığını savunan bir bilişsel tutarlılık kuramıdır.

İncele

Uyumsuzluk Azaltma

Dissonance Reduction

Bireyin bilişsel sistemindeki tutarsızlıkların yarattığı psikolojik rahatsızlığı hafifletmek için inanç, tutum veya davranışlarını değiştirmesi ya da yeni rasyonalizasyonlar üretmesi sürecidir.

İncele

Uzaklaşma Grubu

Dissociative Group

Bireyin değerlerini, tutumlarını ve davranış biçimlerini benimsemekten kaçındığı, üyesi olmaktan imtina ettiği veya aidiyet kurmayı reddettiği sosyal referans grubu.

İncele

Uzlaştırma

Conciliation

Çıkarları veya hedefleri başlangıçta çatışan bireylerin ya da grupların pozisyonlarını tarafsız bir üçüncü taraf aracılığıyla uyumlu hale getirme ve uzlaştırma süreci.

İncele

Üstlenilen Rol

Assumed Role

Bir bireyin belirli bir statü veya pozisyon için beklendiği inancıyla benimsediği davranış kalıbı ve belirsizlikle başa çıkma yöntemi.

İncele

Varsayılan Benzerlik Yanlılığı

Assumed Similarity Bias

Bireylerin, diğer insanların da kendileriyle aynı niteliklere, özelliklere ve değerlere sahip olduğunu varsayma eğilimidir.

İncele

Vatandaş

Citizen

Bir ülkenin veya siyasi topluluğun yasalarına göre doğum, yasal bağ veya vatandaşlığa kabul yoluyla üyesi olan ve temel haklar ile korumalardan yararlanan birey.

İncele

Vicdani Retçi

Conscientious Objector

Savaşa, savaş hazırlıklarına ve dini, ahlaki veya felsefi inançları gereği silahlı kuvvetlerde görev yapmaya karşı çıkan birey.

İncele

Vurgulama Kuramı

Accentuation Theory

Nesnelerin veya kişilerin belirli kategorilere yerleştirilmesinin, aynı kategorideki ögeler arasındaki benzerliklerin, farklı kategorideki ögeler arasındaki ise farkların abartılmasına yol açtığını öne süren bilişsel ve sosyal psikoloji kuramı.

İncele

Yakınsama Teorisi

Convergence Theory

Benzer ihtiyaçlara, değerlere, amaçlara veya kişilik özelliklerine sahip bireylerin bir araya gelmesiyle kitle hareketlerinin, çetelerin ve toplumsal eylemlerin ortaya çıktığını savunan kolektif davranış modeli.

İncele

Yalancının Güvensizliği

Deceiver’s Distrust

Başkalarına yalan söyleyen kişilerin, kendi hilekar eğilimlerini karşı tarafa yansıtarak diğer insanları da güvensiz ve sahtekar olarak algılama eğilimidir.

İncele

Yansılama

Construal

Bir bireyin kendi benliğini, başkalarının davranışlarını ve çevresel uyaranları algılama, anlama ve yorumlama biçimi.

İncele

Yansıtılan İtibardan Güç Alma

Basking İn Reflected Glory (bırging)

Bireylerin, başarılı veya prestijli bir grupla olan bağlarını vurgulayarak kendi özsaygılarını ve sosyal statülerini artırma eğilimi.

İncele

Yansıyan Başarısızlıktan Uzaklaşma

Cutting Off Reflected Failure (corfing)

Bireylerin, başarısız veya olumsuz algılanan bir grup ya da kişiyle olan psikolojik bağlarını, kendi benlik saygılarını korumak amacıyla bilinçli veya bilinçdışı olarak koparma eğilimi.

İncele

Yansıyan İhtişamda Güneşlenme

Bırging

Bireylerin, kendileriyle ilişkili başarılı başka kişi veya grupların başarılarıyla özdeşleşerek kendi benlik saygılarını artırma eğilimidir.

İncele

Yapıcı Çatışma Çözümü

Constructive Conflict Resolution

Bireyler arası veya gruplar arası anlaşmazlıkları uzlaşma, müzakere ve iş birliği gibi sağlığa ve ilişkiye katkı sağlayan yöntemlerle çözme süreci.

İncele

Yapıcı İtaat

Constructive Obedience

Bireyin veya toplumun yararına sonuçlar doğuran, sosyal bir otoritenin emirlerine uyma davranışı.

İncele

Yaş Ayrımcılığı

Age Discrimination

Yaşlı bireylere karşı geliştirilen ön yargılı tutum, olumsuz kalıp yargı (stereotip) ve ayrımcı davranışlar bütünü.

İncele

Yaygın Statü Özelliği

Diffuse-status Characteristic

Beklenti-durum kuramında, bireylerin kendi ve başkalarının yetkinlik ile sosyal değerini tahmin ederken kullandığı; yaş, cinsiyet ve etnisite gibi belirli bir bağlamla doğrudan ilgisi olmayan genel kişisel özelliklerdir.

İncele

Yazışma Yanlılığı

Correspondence Bias

Bireylerin başkalarının davranışlarını gözlemlerken durumsal faktörleri göz ardı ederek bu davranışları aşırı ölçüde içsel ve kişilik özelliklerine atfetme eğilimi.

İncele

Yetke

Authority

Bireylerin veya grupların davranışlarını yönlendirme, karar alma ve başkaları üzerinde etki uygulama kapasitesi.

İncele

Yıkıcı İtaat

Destructive Obedience

Masum bireylere zarar verilmesine, toplumsal zarara veya kurumsal güvenin sarsılmasına yol açan sosyal, askeri veya ahlaki otoritelerin emirlerine uyma eğilimi.

İncele

Yönlendirici Etken

Biasing Factor

Tutumla ilgili bilgilerin zihinsel işlenme değerini (valansını) sistematik olarak bir yöne doğru saptıran değişken.

İncele

Yüz Yüze Grup

Direct-contact Group

Üyelerinin fiziksel olarak aynı ortamda bulundukları ve aracısız, doğrudan etkileşim kurdukları sosyal topluluk.

İncele

Yüzüne Kapıyı Çarpma Tekniği

Door-in-the-face Technique

Büyük ve reddedilmesi kesin olan bir ilk talebin ardından, gerçekte hedeflenen daha küçük ve makul talebin sunulduğu iki aşamalı bir uyum ve ikna stratejisidir.

İncele

Zincirleme Üretim

Chain Reproduction

Bilginin, hikayelerin veya materyallerin bireyler ya da gruplar arasında aktarılırken her aşamada kaçınılmaz olarak değişime uğraması süreci.

İncele

Zorlayıcı Güç

Coercive Power

Bireylerin veya grupların uyumunu ceza uygulama ya da ceza tehdidi gibi zorlayıcı yöntemlerle sağlama kapasitesi.

İncele