Değerlendirme Güdüsü
Appraisal Motive
Tanım
Bireyin, kendi yetenekleri, özellikleri ve performansı hakkında doğru, geçerli ve nesnel bilgi edinme arayışını yönlendiren içsel motivasyon.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yazılım mühendisinin, performans değerlendirmesinde yalnızca övgü almayı beklemek yerine, kodundaki olası hataları ve eksik yönleri açıkça gösteren detaylı bir kod incelemesi (code review) talep etmesi ve bu eleştirileri kişisel bir tehdit olarak değil, mesleki gelişimi için nesnel veri olarak ele alması.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve benlik kuramları çerçevesinde değerlendirme güdüsü, kişinin öz-kavramını gerçeğe uygun biçimde kalibre etme ihtiyacını ifade eder. Bu güdü, kişiye yalnızca olumlu geri bildirim sağlayan 'öz-doğrulama' (self-enhancement) veya 'öz-özdeşleştirme' (self-verification) güdülerinden farklı olarak, gerek olumlu gerekse olumsuz yönlerin tarafsız bir dökümünü yapmayı hedefler. Bilişsel düzeyde, belirsizliği azaltmak ve gelecekteki adaptif davranışları optimize etmek için bir bilgi toplama stratejisi olarak işlev görür. Nöral temelleri incelendiğinde, kişinin kendisi hakkında bilgi işlerken prefrontal korteks ve medial prefrontal ağların devreye girdiği, bilginin nesnel doğruluk değerinin ise limbik sistemin potansiyel tehdit tepkileriyle dengelendiği görülür.
Etimoloji
Latince 'appretiare' (fiyat biçmek, değerlendirmek) kökünden türetilen 'appraisal' ile Latince 'movere' (hareket ettirmek, tetiklemek) fiilinden gelen 'motive' kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Öz-doğrulama güdüsü (self-enhancement motive) ile sıklıkla karıştırılır; öz-doğrulama bireyin benliğini olumlu ışıkta görme ve koruma eğilimindeyken, değerlendirme güdüsü olumlu veya olumsuz fark etmeksizin mutlak gerçeği ve doğruluğu arar.