Kolektif Hipnoz
Collective Hypnosis
Tanım
Büyük insan topluluklarının telkine açıklık, eleştirel düşüncenin baskılanması ve ortak bir illüzyon veya otoriteye körü körüne uyum göstermesi durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Totaliter rejimlerin liderlerinin mitinglerinde milyonlarca insanın, rasyonel olarak kabul edilemeyecek söylemleri olağan bir coşkuyla onaylaması ve aynı ritüellerisorgulamadan tekrarlaması kolektif hipnozun tipik bir örneğidir.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve kitle psikolojisi bağlamında kolektif hipnoz, bireylerin kendi bilişsel özerkliklerini geçici olarak askıya alarak kalabalığın baskın duygusal veya ideolojik akımına kapılması mekanizmasını ifade eder. Gustave Le Bon'un kitle psikolojisi teorilerine dayanan bu olgu, bireyin anonimlik hissiyle birlikte sorumluluk duygusunu yitirmesini ve telkine (suggestibility) karşı direncini dramatik ölçüde kaybetmesini içerir. Nörobiyolojik düzeyde, yüksek uyarılmışlık hallerinde prefrontal korteksin eleştirel süzgeç işlevinin zayıfladığı ve limbik sistemin kitle dinamikleri tarafından rehin alındığı düşünülmektedir. Bu durum, propagandanın, demagojinin ve kitlesel panik veya coşku hallerinin laboratuvar dışındaki en çarpıcı tezahürüdür.
Etimoloji
Fransızca 'collectif' [toplu, ortak] + Yunanca 'hypnos' [uyku] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Grup düşüncesi (Groupthink) ile karıştırılabilir; ancak grup düşüncesi daha çok uyum sağlama baskısı ve uyumsuzluk korkusuyla alınan hatalı kararları tanımlarken, kolektif hipnoz çok daha derin bir bilinç düzeyinde telkine açık olma ve bireysel kimliğin kitle içinde erimesi halidir.