Uyum Kuramı
Congruity Theory
Tanım
Bireylerin bilişsel sistemlerindeki unsurlar ile dış kaynaklı ikna edici mesajlar arasında tutarlılık aradığını savunan bir bilişsel tutarlılık kuramıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Çok sevdiği ve saygı duyduğu bir bilim insanının (pozitif kaynak), daha önce mesafeli yaklaştığı alternatif bir tıp yöntemini (negatif tutum) savunmaya başladığını duyan bir bireyin, hem kaynağa olan hayranlığını hafifçe azaltması hem de yönteme olan önyargısını yumuşatarak zihinsel dengeyi (uyumu) yeniden kurmaya çalışması.
Derin Analiz
Charles Osgood ve Percy Tannenbaum tarafından geliştirilen Uyum Kuramı, tutum değişimi süreçlerini Osgood'un değerlendirmecilik (evaluative) anlambilimi temeline oturtur. Denge kuramından (balance theory) temel farkı, ikili ilişkileri sadece pozitif ya da negatif olarak ikili (binary) bir yapıda incelemekle kalmayıp, değerlendirmelerin derecelerini (gradations) matematiksel bir kesinlikle hesaba katmasıdır. Bir kaynağın güvenilirliği ile savunulan düşünceye duyulan tutum arasında bir uyumsuzluk (incongruity) belirdiğinde, bireyin psikolojik gerilimi azaltmak adına her iki tutumunu da belirli oranlarda yeniden yapılandırması kaçınılmaz hale gelir. Bu mekanizma, bilişsel dissonans ve ikna psikolojisinin nicel modellemesinde merkezi bir eksen oluşturur.
Etimoloji
Latince 'congruere' (birbiriyle uyuşmak, denk gelmek, uygun olmak) fiilinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Fritz Heider'in Denge Kuramı (Balance Theory) ile sıklıkla karıştırılır; aralarındaki temel ayrım, Uyum Kuramı'nın tutum değişiminin büyüklüğünü sayısal ve dereceli olarak öngörebilmesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
Denge Kuramı
Balance Theory
Bireylerin bilişsel sistemlerindeki unsurların kendi içinde tutarlı ve dengeli olmasını tercih ettiğini öne süren bir bilişsel tutarlılık kuramıdır.
Tutum Değişimi
Attitude Change
Bir bireyin herhangi bir nesne, olay veya konuya yönelik tutumlarında, dışsal sosyal etkenler ya da içsel bilişsel süreçler sonucunda meydana gelen her türlü modifikasyon.