Denge Kuramı
Balance Theory
Tanım
Bireylerin bilişsel sistemlerindeki unsurların kendi içinde tutarlı ve dengeli olmasını tercih ettiğini öne süren bir bilişsel tutarlılık kuramıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Ahmet (P), en yakın arkadaşı Mehmet'i (O) çok sevmektedir. Mehmet ise yeni çıkan X sanat akımına hayrandır. Ahmet başlangıçta bu sanat akımından nefret etmektedir (P ile X arasında negatif bağ, P ile O arasında pozitif bağ, O ile X arasında pozitif bağ). Bu P-O-X üçlüsü dengesizdir ve Ahmet'te psikolojik bir huzursuzluk yaratır. Sistemi dengelemek için Ahmet ya Mehmet ile olan arkadaşlığını sorgulayacak ya da X sanat akımına karşı tutumunu yumuşatarak olumlu bir konuma getirecektir.
Derin Analiz
Fritz Heider tarafından 1946 yılında temelleri atılan Denge Kuramı, Gestalt psikolojisinin organizmanın iyi biçim ve simetri arayışını sosyal algı alanına taşır. Sosyal biliş bağlamında, bireyin (P) başka bir kişiye (O) ve ortak bir uyarıcıya ya da nesneye (X) yönelik tutumlarının oluşturduğu P-O-X üçlüsünü inceler. Kuram, bu üç unsur arasındaki ilişkilerin çarpımının pozitif (örneğin üç olumlu ilişki veya iki olumsuz, bir olumlu ilişki) olması durumunda sistemin dengede (balanced) ve psikolojik açıdan konforlu olduğunu varsayar. Negatif çarpımlar ise dengesizlik (imbalance) yaratarak bilişsel bir gerilim üretir; bu durum, bireyi tutumlarından birini değiştirerek sistemi yeniden dengeye getirmeye motive eder. Nörobiyolojik düzeyde bu bilişsel çelişki ve denge arayışı, anterior singulat korteks ve prefrontal devrelerin hata tespiti ve uzlaşma süreçleriyle uyumludur.
Etimoloji
Latince 'bilanx' (iki ölçekli, terazi) kökünden türetilen 'balance' (denge) ve Yunanca 'theoria' (inceleme, bakış açısı) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Bilişsel Çelişki Kuramı (Leon Festinger) ile sıklıkla karıştırılır; bilişsel çelişki daha çok davranış ile tutum arasındaki uyumsuzluğa odaklanırken, Denge Kuramı kişilerarası ilişkiler ve üçlü (P-O-X) sosyal yapılardaki tutum tutarlılığına odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Tutarlılık
Cognitive Consistency
Bir bireyin sahip olduğu farklı bilişsel öğelerin (inançlar, tutumlar, değerler ve algılar) birbirleriyle mantıksal uyum ve tutarlılık içinde olma derecesidir.
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
Tutum Değişimi
Attitude Change
Bir bireyin herhangi bir nesne, olay veya konuya yönelik tutumlarında, dışsal sosyal etkenler ya da içsel bilişsel süreçler sonucunda meydana gelen her türlü modifikasyon.