Eksen
Axis
Tanım
Bireyin klinik değerlendirmesini yapılandırmak için kullanılan çok boyutlu sınıflandırma sistemi, anatomik referans çizgisi veya birbirine bağlı fizyolojik döngü.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir vakada, hastanın semptomlarının (Eksen I) altında yatan kronik kişilik özelliklerinin (Eksen II) ve eşlik eden tiroid bozukluğunun (Eksen III) bir arada değerlendirilmesi, tedavinin yönünü belirleyen eksensel bir yaklaşım sunar.
Derin Analiz
Eksen kavramı, davranış bilimleri ve tıpta hem yapısal bir koordinat sistemi hem de sınıflandırma aracı olarak işlev görür. Tarihsel olarak DSM-IV-TR sisteminde klinik değerlendirmeyi beş farklı boyuta (klinik bozukluklar, kişilik bozuklukları, tıbbi durumlar, çevresel faktörler ve genel işlevsellik) bölerek bütüncül bir psikiyatrik profil sunmuştur. DSM-5 ile birlikte bu çok eksenli yapı kaldırılmış olsa da, nöroendokrinolojide (örneğin HPA ekseni) ve nöroanatomi ile klinik değerlendirmede sistematik bir referans çerçevesi olarak önemini korumaktadır.
Etimoloji
Latince 'axis' (dinamo, dingil, dönme ekseni) kelimesinden türetilmiş olup, Hint-Avrupa kökenli *aks- ('dönmek, tekerlek') köküne dayanır.
Karıştırmayın
Klinik değerlendirme (clinical assessment) ve prototipik tanı modelleri ile sıklıkla karıştırılır; eksen, bu değerlendirmenin kategorize edildiği analitik boyutları ifade eder.