Bloklama
Blocking
Tanım
Düşünce veya konuşma akışının ani bir şekilde kesintiye uğraması veya deneysel araştırmalarda varyansı kontrol etmek amacıyla katılımcıların homojen alt gruplara ayrılması.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda bir danışanın ortalama bir cümleyi kurarken birden bire susması, yaklaşık otuz saniye boyunca boşluğa bakması ve 'Aklımdaki her şey uçtu, ne konuşuyorduk hatırlamıyorum' demesi düşünce blokajına örnektir. Araştırma metodolojisinde ise, uyku yoksunluğunun reaksiyon süresine etkisini inceleyen bir deneyde, katılımcıların yaş gruplarına göre bloklara ayrılarak deney ve kontrol gruplarına dengeli dağıtılması bloklama uygulamasıdır.
Derin Analiz
Terim, iki temel disiplinde kritik anlamlar taşır. Klinik psikoloji ve psikiyatride 'düşünce blokajı' (thought blocking) olarak adlandırılır; bireyin bilinç akışının aniden durmasını ve ne söyleyeceğini ya da ne düşündüğünü tamamen unutmasını ifade eder. Şizofreni ve diğer psikotik bozukluklarda sıkça gözlemlenen formal düşünce bozukluklarının bir belirtisidir. İstatistik ve deneysel psikolojide ise 'bloklama', karıştırıcı değişkenlerin (confounding variables) etkisini nötralize etmek için örneklemin belirli özelliklere (yaş, cinsiyet, sosyoekonomik düzey vb.) göre homojen bloklara ayrılması yöntemidir. Bu, deneysel hata payını minimize ederek istatistiksel gücü (statistical power) artırır.
Etimoloji
İngilizce 'block' (kütle, engel, engellemek) kökünden türetilmiştir; Eski Fransızca 'bloc' ve Germen kökenli kelime dağarcığına dayanır.
Karıştırmayın
Dalgınlık (absent-mindedness) veya dikkat eksikliği ile karıştırılabilir; ancak bloklama, istemsiz ve ani bir zihinsel durdurulma veya bilişsel akış kesintisidir.