İzleyici Etkisi
Audience Effect
Tanım
Bireyin gerçekleştirdiği eylemin, başka bireylerin (seyircilerin) fiziksel varlığı nedeniyle nicelik veya nitelik açısından değişime uğraması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Piyano çalmayı yeni öğrenen bir çocuğun, tek başına odasında hatasız çalabildiği zor bir konçertoyu, ailesi ve misafirler önünde çalarken sürekli nota atlaması ve hata yapması izleyici etkisinin klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve etoloji kesişim kümesinde yer alan izleyici etkisi, uyarılmışlık düzeyinin (arousal) bireysel performans üzerindeki modülasyonunu inceler. Robert Zajonc'un drives teorisine göre, başkalarının varlığı organizmanın genel fizyolojik uyarılmışlığını artırır. Bu artış, baskın tepkileri (dominant responses) güçlendirir. Eğer eylem iyi öğrenilmiş, otomatikleşmiş (basit) bir süreçse, artan uyarılmışlık performansı olumlu yönde tetikler (sosyal kolaylaştırma). Buna karşın, eylem yeni, karmaşık veya üst düzey bilişsel kontrol gerektiriyorsa, aşırı uyarılmışlık çalışma belleği kapasitesini zorlar ve performansın bozulmasına (sosyal engelleme) yol açar. Bu mekanizma yalnızca insanlara özgü olmayıp, evrimsel süreçte balıklardan kuşlara kadar pek çok türde gözlenen adaptif veya maladaptif bir tepki şablonudur.
Etimoloji
Karıştırmayın
Koaksiyon etkisi (coaction effect) ile sıklıkça karıştırılır. Koaksiyon etkisinde bireyler aynı işi yan yana ama birbirlerinden bağımsız olarak yaparlar; izleyici etkisinde ise birey işi yaparken diğerleri yalnızca gözlemci konumundadır.
Keşfetmeye Devam Edin
Sosyal Kolaylaştırma
Sosyal Kolaylaştırma
Social Facilitation
Başka bireylerin varlığının, bireyin basit veya iyi öğrenilmiş görevlerdeki performansını artırma eğilimi.
İncele
Değerlendirme Kaygısı
Değerlendirme Kaygısı
Evaluation Apprehension
Bireylerin başkaları tarafından yargılanma, eleştirilme veya olumsuz değerlendirilme ihtimaline karşı duydukları huzursuzluk ve bilişsel kaygı durumu.
İncele
Koaksiyon Etkisi
Koaksiyon Etkisi
Coaction Effect
Aynı görevi birlikte yapan diğer bireylerin varlığının, bir kişinin performansında yarattığı olumlu veya olumsuz değişim.
İncele