Değerlendirme Kaygısı
Evaluation Apprehension
Tanım
Bireylerin başkaları tarafından yargılanma, eleştirilme veya olumsuz değerlendirilme ihtimaline karşı duydukları huzursuzluk ve bilişsel kaygı durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji laboratuvarında öfke yönetimi üzerine yapılan bir deneyde, katılımcı öfke uyarıcı bir uyarıcıya maruz kalmasına rağmen, araştırmacının gözü önünde 'agresif' veya 'sorunlu' biri olarak görülmemek için tepkilerini bastırır ve sakin davranır. Bu durum, deneysel ölçümlerde hata payını artırarak verilerin geçerliliğini düşürür.
Derin Analiz
Sosyal psikoloji ve deneysel metodolojide merkezi bir konuma sahip olan değerlendirme kaygısı, özellikle laboratuvar ortamındaki katılımcıların, deneyci veya gözlemciler nezdinde 'normal', 'sağlıklı' veya 'başarılı' görünme arzularından beslenir. Rosenberg (1965) tarafından kavramsallaştırılan bu olgu, katılımcıların kendi doğal davranış örüntülerini baskılamasına veya sosyal olarak arzu edilir (socially desirable) yanıtlar üretmesine yol açarak deneysel geçerliliği tehdit eden bir dışsal varyans kaynağı oluşturur. Birey, sergileyeceği herhangi bir tepkinin (örneğin saldırganlık veya hata yapma) araştırmacı tarafından psikolojik patoloji olarak etiketleneceğinden çekinir ve bu durum otomatize olmuş davranışların manipüle edilmesine neden olur.
Etimoloji
Latince 'evaluare' (değer biçmek, kıymetlendirmek; < ex- 'dışarı' + valere 'güçlü/değerli olmak') ve Orta İngilizce 'apprehensio' (yakalamak, zihnen kavramak, endişe duymak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sosyal Kaygı Bozukluğu (klinik düzeyde yaygın bir psikopatolojiyken, değerlendirme kaygısı spesifik olarak gözlemsel ve deneysel bağlamlardaki durumsal bir tedirginliktir) ve Seyirci Etkisi (bireylerin acil bir duruma müdahale etmeme eğilimi olup değerlendirme kaygısının bir uzantısı olabilir ancak temel dinamikleri farklıdır).